Hoofdstuk 3
GEHEUGEN
Inleiding
Geheugen omvat meer dan je denkt, heeft een oude centrale vraag
- waar zit al die informatie in je hersenen?
- wat verandert er in de hersenen als iets opgeslagen wordt?
Historisch perspectief
CONSOLIDATIE EN VERVAL
Georg Elias Müller 1850 – 1934)
Oudste geheugentheorie: wat waargenomen wordt laat een fysiologisch spoor na dat zich eerst
consolideert (vastleggen van geheugenspoor na een waarneming)
Geheugenspoor vervalt door metabolische processen in de hersenen
Karl Lashley (1890 – 1958)
In search of the engram: onderzoek over leren en geheugen bij ratten (lesiestudies)
-> taak aanleren om dan hersendeel te verwijderen om geheugenspoor te lokaliseren
Belangrijke algemene bevindingen
- performantiereductie hangt samen hoeveelheid lesie
- niet sterk gelokaliseerd (geheugensporen zijn gedistribueerd) -> er is geen engram
Theoretische synthese
- principe van mass action: cortex werkt als 1 geheel in veel vormen van leren
- principe van equipotentialiteit: bij hersenschade nemen andere gebieden de functie over
,Wilder Penfield (1891 – 1976)
Chirurgische ingreep epilepsie (als medicatie geen oplossing meer biedt)
-> wegnemen van hersenweefsel rond focus van waaruit de epileptische aanvallen ontstaan
Vooraf is er stimulatie om verschillende kritische gebieden te identificeren
- homunculus: om achter te komen welke regio’s goot gecodeerd zijn
- (soms) re-activatie van levendige herinneringen
Donald O. Hebb (1904 – 1985)
Gewerkt met Lashley en Penfield
Voerde gedragsstudies en hersenstudies
The organisation of behavior
-> gedrag komt voor uit een organisatie, gestaltpsychologie
- hebbian learning: als A betrokken is bij of aanleiding geeft tot het vuren van cel B, dan is er
ergens een connectie tussen de 2, als ze samen vaak vuren wordt de connectie versterkt
-> essentieel voor basis van leren: associatie tussen 2 dingen versterken
- cel- assembly: groep neuronen die vaak samen actief zijn
- reverberating cell- assemblies: na het leren van iets de cel- assembly opnieuw gebruiken
-> mogelijke theorie van geheugensporen (consolidatie)
Recentere studies
Quiroga: onderzoek bij patiënten met onbehandelbare epilepsie
-> dagen voor operatie stimuleren met elektroden om belangrijke geheugensporen te lokaliseren
-> 132 cellen in mediaal- temporale lob met selectieve responsen
Jennifer Aniston en Halle Berry cel bedacht
-> cel vuurt harder bij gedachte aan een specifiek persoon
Een invariante code is afhankelijk van verschillende soorten prikkels van 1 cel
-> zou belangrijk kunnen zijn voor de transformatie van visuele waarnemingen in lange- termijn
geheugensporen (toch een engram?)
- hoe selectief? hoe frequent?
Conclusie: er is een combinatie van gelokaliseerd en gedistribueerd geheugen
, Herman Ebbinghaus (1850-1909)
Über das Gedächtnis
- eerste experimentele onderzoek van geheugen met grote blijvende waarde
- beïnvloedt door Fechner, self made man
- 1 proefleider en 1 proefpersoon doorheen het hele boek
- onderzoekmateriaal: fiches met 2300 lettergrepen
- besparingsmethode zonder recall en zonder recognition
-> wat je niet meer weet is niet perse vergeten, hoeveel kan je besparen bij het leren van de
eerste keer tov de tweede keer etc.
-> retentie- interval: interval tussen leerfase en testfase
Jenkins & Dallenbach studie over invloed van slapen op geheugen
Verval is niet altijd even sterk -> als er ondertussen geslapen wordt
-> gevolg van interferentie niet van verval: verstoring door andere activiteit tijdens retentie- interval
Problemen in proefopzet en interpretatie
- confounding: activiteit tijdens retentie- interval maar ook moment van leren is belangrijk
- slapen en niks doen is niet hetzelfde (REM- fase staat in voor consolidatie)
Vervolgstudie hiervan is een poging om confouding variabele weg te nemen voor een betere studie
- je leert beter met slaap dan zonder
- hangt ook af van soort taak
Vroeg slapen is goed voor SWS, laat slapen goed voor REM
DE ROL VAN SCHAMA’S
Frederic C. Barlett (1886-1979)
Remembering: A study in experimental and social psychology
- methode van seriële reproductie voor het eerst experimenteel
-> over tijd gaan patronen vervormen naar betere gestalt (verbaal materiaal)
Theoretische posities: instelling en attitude tov leermateriaal speelt een rol in hoe goed iets bij blijft
-> persoonlijke verwerking van leermateriaal is essentieel (bij iedereen anders)
-> heeft een rol van een schema waarin alles geïntegreerd wordt
GEHEUGEN
Inleiding
Geheugen omvat meer dan je denkt, heeft een oude centrale vraag
- waar zit al die informatie in je hersenen?
- wat verandert er in de hersenen als iets opgeslagen wordt?
Historisch perspectief
CONSOLIDATIE EN VERVAL
Georg Elias Müller 1850 – 1934)
Oudste geheugentheorie: wat waargenomen wordt laat een fysiologisch spoor na dat zich eerst
consolideert (vastleggen van geheugenspoor na een waarneming)
Geheugenspoor vervalt door metabolische processen in de hersenen
Karl Lashley (1890 – 1958)
In search of the engram: onderzoek over leren en geheugen bij ratten (lesiestudies)
-> taak aanleren om dan hersendeel te verwijderen om geheugenspoor te lokaliseren
Belangrijke algemene bevindingen
- performantiereductie hangt samen hoeveelheid lesie
- niet sterk gelokaliseerd (geheugensporen zijn gedistribueerd) -> er is geen engram
Theoretische synthese
- principe van mass action: cortex werkt als 1 geheel in veel vormen van leren
- principe van equipotentialiteit: bij hersenschade nemen andere gebieden de functie over
,Wilder Penfield (1891 – 1976)
Chirurgische ingreep epilepsie (als medicatie geen oplossing meer biedt)
-> wegnemen van hersenweefsel rond focus van waaruit de epileptische aanvallen ontstaan
Vooraf is er stimulatie om verschillende kritische gebieden te identificeren
- homunculus: om achter te komen welke regio’s goot gecodeerd zijn
- (soms) re-activatie van levendige herinneringen
Donald O. Hebb (1904 – 1985)
Gewerkt met Lashley en Penfield
Voerde gedragsstudies en hersenstudies
The organisation of behavior
-> gedrag komt voor uit een organisatie, gestaltpsychologie
- hebbian learning: als A betrokken is bij of aanleiding geeft tot het vuren van cel B, dan is er
ergens een connectie tussen de 2, als ze samen vaak vuren wordt de connectie versterkt
-> essentieel voor basis van leren: associatie tussen 2 dingen versterken
- cel- assembly: groep neuronen die vaak samen actief zijn
- reverberating cell- assemblies: na het leren van iets de cel- assembly opnieuw gebruiken
-> mogelijke theorie van geheugensporen (consolidatie)
Recentere studies
Quiroga: onderzoek bij patiënten met onbehandelbare epilepsie
-> dagen voor operatie stimuleren met elektroden om belangrijke geheugensporen te lokaliseren
-> 132 cellen in mediaal- temporale lob met selectieve responsen
Jennifer Aniston en Halle Berry cel bedacht
-> cel vuurt harder bij gedachte aan een specifiek persoon
Een invariante code is afhankelijk van verschillende soorten prikkels van 1 cel
-> zou belangrijk kunnen zijn voor de transformatie van visuele waarnemingen in lange- termijn
geheugensporen (toch een engram?)
- hoe selectief? hoe frequent?
Conclusie: er is een combinatie van gelokaliseerd en gedistribueerd geheugen
, Herman Ebbinghaus (1850-1909)
Über das Gedächtnis
- eerste experimentele onderzoek van geheugen met grote blijvende waarde
- beïnvloedt door Fechner, self made man
- 1 proefleider en 1 proefpersoon doorheen het hele boek
- onderzoekmateriaal: fiches met 2300 lettergrepen
- besparingsmethode zonder recall en zonder recognition
-> wat je niet meer weet is niet perse vergeten, hoeveel kan je besparen bij het leren van de
eerste keer tov de tweede keer etc.
-> retentie- interval: interval tussen leerfase en testfase
Jenkins & Dallenbach studie over invloed van slapen op geheugen
Verval is niet altijd even sterk -> als er ondertussen geslapen wordt
-> gevolg van interferentie niet van verval: verstoring door andere activiteit tijdens retentie- interval
Problemen in proefopzet en interpretatie
- confounding: activiteit tijdens retentie- interval maar ook moment van leren is belangrijk
- slapen en niks doen is niet hetzelfde (REM- fase staat in voor consolidatie)
Vervolgstudie hiervan is een poging om confouding variabele weg te nemen voor een betere studie
- je leert beter met slaap dan zonder
- hangt ook af van soort taak
Vroeg slapen is goed voor SWS, laat slapen goed voor REM
DE ROL VAN SCHAMA’S
Frederic C. Barlett (1886-1979)
Remembering: A study in experimental and social psychology
- methode van seriële reproductie voor het eerst experimenteel
-> over tijd gaan patronen vervormen naar betere gestalt (verbaal materiaal)
Theoretische posities: instelling en attitude tov leermateriaal speelt een rol in hoe goed iets bij blijft
-> persoonlijke verwerking van leermateriaal is essentieel (bij iedereen anders)
-> heeft een rol van een schema waarin alles geïntegreerd wordt
