Arresten bestuursrecht 2014/2015
Rechtbank: 21 maart 1994, Wegafsluiting Zaandam
Onderwerp: feitelijke handeling en besluit.
Casus: de straat Westzijde in Zaandam wordt wegens herbestrating afgesloten. De
gemeente heeft besloten dat het verkeer wordt omgeleid via de Stationsstraat. De
bewoners hebben hier bezwaar tegen gemaakt en verzoeken de rechtbank om een
voorlopige voorziening.
Rechtsvraag: is de wegafsluiting een besluit op grond van art. 1:3 lid 1 Awb?
Rechtsregel: Het afsluiten van een straat in verband met onderhoudswerkzaamheden is
geen handeling waarmee een rechtsgevolg wordt beoogd en is dus geen besluit in de zin
van art. 1:3 Awb. Het is een beslissing gericht op het verrichten van een feitelijke
handeling, waartegen geen beroep openstaat bij de bestuursrechter. Men moet dan naar
de civiele rechter.
ABRvS: 30 november 1995, Stichting Silicose Oud-mijnwerkers
Onderwerp: B-Bestuursorgaan; met enig openbaar gezag bekleed.
Casus: de stichting silicose is volgens het privaatrecht opgericht, en ze heeft geen
wettelijk publiekrechtelijke taken toegekend gekregen. De stichting behartigd de
belangen van aan silicose lijdende oud-mijnwerkers en verstrekt ook uitkeringen aan hen
die aan deze ziekte lijden. Daarnaast hebben ze het reglement eenmalige uitkering
silicose-vergoeding oud-mijnwerkers vastgesteld. Hiermee kan worden voorzien in het
toekennen van een eenmalige uitkering aan oud-mijnwerking die aan silicose lijden. De
stichting weigert aan enkele een eenmalige uitkering te verschaffen en hierop wordt door
de belanghebbende een bezwaarschrift ingediend. De bezwaren worden door de stichting
ongegrond verklaard.
Rechtsvraag: kan de stichting als bestuursorgaan zoals bedoeld in art. 1:1 lid 1 sub B
Awb aangemerkt worden?
Rechtsregel: bij de vraag of het bestuur van een rechtspersoon kan worden gezien als
‘een college met enig openbaar gezag bekleed’, kan bepalend zijn dat het rijk en de
provincie nauw betrokken zijn geweest bij de oprichting en verdere functionering van een
rechtspersoon, alsmede de financiering daarvan. (invloed & financiering)
ABRvS: 17 mei 2006, Bouwvergunning voor overkapping
Onderwerp: OPERA-criteria, persoonlijk belang: zicht- en afstandscriterium.
Casus: het college van B&W van Ermelo heeft een bouwvergunning verleend voor het
oprichten van een overkapping van golfplaten op palen. De wederpartij heeft tegen dit
besluit bezwaar gemaakt en het bezwaar wordt niet-ontvankelijk verklaard. De afstand
van de woning van de beklager en het bouwwerk bedraagt 200 meter. Tussen de woning
en het bouwwerk bevinden zich een openbare weg, bomen en een weiland. Het
bouwwerk is op het hoogste punt 1 meter 60 en de vloeroppervlakte bedraagt 22 m2. De
rechtbank verklaart het beroep gegrond en bepaald dat het college van B&W een nieuwe
beslissing op bezwaar moet nemen.
Rechtsvraag: kan de beklager worden aangemerkt als belanghebbende?
Rechtsregel: het enkele feit dat iemand zicht heeft op het bouwwerk is niet voldoende om
te worden aangemerkt als belanghebbende. Van geval tot geval moet beoordeeld worden
met het oog voor de aard, omvang en locatie van het bouwwerk.
,ABRvS: 23 augustus 2006, LTO-Noord
Onderwerp: collectief belang rechtspersoon, art. 1:2 lid 3 Awb.
Casus: de westelijke tuin- en landbouworganisatie (WLTO) heeft bij de rechtbank beroep
ingesteld tegen het besluit van 27 februari 2004 tot goedkeuring van het peulbesluit
Polder Zevenhoven I.
Rechtsvraag: Is LTO belanghebbende in de zin van art. 1:2 lid 1 en 3 Awb?
Rechtsregel: een belangenorganisatie die opkomt voor de belangen van haar individuele
leden komt op voor een collectief belang zoals bedoeld is in art. 1:2 lid 3 Awb.
ABRvS: 1 oktober 2008, Stichting openbare ruimte
Onderwerp: algemeen belang rechtspersoon: feitelijke werkzaamheden.
Casus: het college van gedeputeerde staten van Gelderland heeft bij besluit aan
vergunninghouders een vergunning krachtens art. 19d Natuurbeschermingswet verleend
voor de uitbreiding van de veestapel van de veehouderij aan de Veluwe. Tegen dit besluit
heeft de Stichting Openbare Ruimte beroep ingesteld.
Rechtsvraag: is de stichting een belanghebbende?
Rechtsregel: de eisen waar een rechtspersoon aan moet voldoen om belanghebbende te
zijn in de zin van art. 1:2 lid 3 Awb wordt hier aangescherpt. ABRvS stelt dat het
indienen van verzoeken tot handhaving, het inbrengen van zienswijzen tegen
ontwerpbesluiten en het maken van bezwaar en instellen van beroep als zodanig geen
feitelijke werkzaamheden zijn. Daarnaast moet het statutaire doel voldoende nauwkeurig
zijn geformuleerd.
ABRvS: 9 mei 1996, Kwantum Nederland
Onderwerp: marginale toetsing bij discretionaire bevoegdheid.
Casus: een filiaal van Kwantum Venlo krijgt een vrijstelling verleend van de
gebruiksvoorschriften in verband met de verlening van een bouwvergunning voor de
winkel. De concurrenten Praxis en Maxis komen hiertegen in beroep bij de rechtbank. Dit
beroep leidt tot het vernietigen van de verleende vrijstelling. De vrijstelling wordt
vernietigd omdat de rechtbank veronderstelt dat de nadelige gevolgen van de vrijstelling
voor Praxis en Maxis onevenredig zijn met betrekking tot de met dat besluit dienende
doelen.
Rechtsvraag: is een dergelijke toetsing door de rechter toegestaan?
Rechtsregel: bij gebruik van een discretionaire bevoegdheid moet de rechter die
bevoegdheid respecteren en mag hij deze vrijheid niet vol toetsen aan het
evenredigheidsbeginsel. Hij mag alleen nagaan of het bestuursorgaan het besluit
redelijkerwijs heeft kunnen nemen.
Hoge Raad: 3 april 1998, Alkemade/Hornkamp
Onderwerp: bevoegdhedenovereenkomst, verbod van detournement de pouvoir.
Casus: de verweerder in cassatie (Hornkamp), wonende te Alkemade, zegt dat het hem
volstrekt vrij staat de te bouwen woningen te verhuren dan wel te verkopen aan niet-
ingezeten van de gemeente Alkemade.
Hornkamp is eigenaar van een perceel grond, deze grond was bestemd voor tuin, horeca
en verkeer. In 1989 verzocht een architectenbureau namens Hornkamp de gemeente
Alkemade medewerking te verlenen aan de bouw van een vijftal woningen op deze
, grond. De gemeente liet weten in principe niet afwijzend te staan tegenover woningbouw
op deze locatie. Zij zegde toe haar medewerking te verlenen echter alleen als vaststaat
dat de woningen voor inwoners van deze gemeente bestemd zijn.
In 1990 sloten Hornkamp en de gemeente de overeenkomst, Hornkamp heeft echter
geen uitvoering gegeven aan de overeenkomst. Hij stelt dat de eis van de gemeente om
alleen aan de ingezetene en/of economisch gebondene van Alkemade te
verkopen/verhuren zozeer heeft verengt dat exploitatie niet mogelijk is.
Hornkamp stelt dat de gemeente haar publiekrechtelijke bevoegdheden voor een ander
doel heeft gebruikt dan waarvoor ze zijn gegeven en dat de overeenkomst daarom in
strijd is met de wet en dus nietig.
Rechtsvraag: Heeft de gemeente haar publiekrechtelijke bevoegdheden voor een ander
doel gebruikt dan waarvoor ze zijn gegeven?
Rechtsregel: de gemeente heeft het verbod van detournement de pouvoir overtreden, de
bevoegdheid tot het wijzigen van het bestemmingsplan strekt slechts tot het behartigen
van planologische belangen.
ABRvS: 6 maart 2002, Intrekking aanwijzingsbesluit raamprostitutie
Onderwerp: besluit, overig besluit van algemene strekking.
Casus: het college van B&W van Arnhem heeft het aanwijzingsbesluit van de
raamprostitutie in het gebied Spijkerkwartier ingetrokken. Tegen dit besluit heeft de
belangenvereniging exploitanten spijkerkwartier bezwaar ingediend. Het bezwaar is niet-
ontvankelijk verklaard door het college van B&W.
Rechtsvraag: dient het aanwijzingsbesluit te worden aangemerkt als een algemeen
verbindend voorschrift?
Rechtsregel: het besluit in casu betreft de aanwijzing van een nader omschreven gebied
als gebied waar raamprostitutie wel is toegestaan. Het gaat om een concretiserend
besluit van algemene strekking.
Hoge Raad: 16 mei 1986, Landbouwvliegers
Onderwerp: toetsing avv’s aan algemene rechtsbeginselen.
Casus: de staat der Nederlanden heeft een besluit genomen betreffende het toepassen
van bestrijdingsmiddelen met behulp van luchtvaartuigen. De vereniging van
Nederlandse landbouwluchtvaartbedrijven en de Nederlandse landbouwvliegers
vereniging hebben de staat gedagvaard en gevorderd om het besluit en de daarop
gebaseerde beschikking van de Staatssecretaris buiten werking te stellen of alleen de
beschikking buiten werking te stellen zolang het TNO-onderzoek niet voltooid is.
De raadsman van de belangenverengingen heeft een brief aan de president van de Hoge
Raad gestuurd waarin het oordeel wordt uitgesproken dat het OM een aantal in de brief
opgesomde, uit de gedingstukken blijkende feiten, over het hoofd heeft gezien.
De raadsman beroept zich hiertoe op art. 328 lid 2 oud Rv. De staat heeft bestreden dat
de Hoge Raad kennis mag nemen van deze brieven.
Rechtsvraag: mag de rechter de algemeen verbindende voorschriften toetsen aan de
algemene rechtsbeginselen?
Rechtsregel: de rechter is bevoegd om avv’s die niet afkomstig zijn van de formele
wetgever te toetsen op strijd met het willekeursverbod. Aan overige algemene beginselen
Rechtbank: 21 maart 1994, Wegafsluiting Zaandam
Onderwerp: feitelijke handeling en besluit.
Casus: de straat Westzijde in Zaandam wordt wegens herbestrating afgesloten. De
gemeente heeft besloten dat het verkeer wordt omgeleid via de Stationsstraat. De
bewoners hebben hier bezwaar tegen gemaakt en verzoeken de rechtbank om een
voorlopige voorziening.
Rechtsvraag: is de wegafsluiting een besluit op grond van art. 1:3 lid 1 Awb?
Rechtsregel: Het afsluiten van een straat in verband met onderhoudswerkzaamheden is
geen handeling waarmee een rechtsgevolg wordt beoogd en is dus geen besluit in de zin
van art. 1:3 Awb. Het is een beslissing gericht op het verrichten van een feitelijke
handeling, waartegen geen beroep openstaat bij de bestuursrechter. Men moet dan naar
de civiele rechter.
ABRvS: 30 november 1995, Stichting Silicose Oud-mijnwerkers
Onderwerp: B-Bestuursorgaan; met enig openbaar gezag bekleed.
Casus: de stichting silicose is volgens het privaatrecht opgericht, en ze heeft geen
wettelijk publiekrechtelijke taken toegekend gekregen. De stichting behartigd de
belangen van aan silicose lijdende oud-mijnwerkers en verstrekt ook uitkeringen aan hen
die aan deze ziekte lijden. Daarnaast hebben ze het reglement eenmalige uitkering
silicose-vergoeding oud-mijnwerkers vastgesteld. Hiermee kan worden voorzien in het
toekennen van een eenmalige uitkering aan oud-mijnwerking die aan silicose lijden. De
stichting weigert aan enkele een eenmalige uitkering te verschaffen en hierop wordt door
de belanghebbende een bezwaarschrift ingediend. De bezwaren worden door de stichting
ongegrond verklaard.
Rechtsvraag: kan de stichting als bestuursorgaan zoals bedoeld in art. 1:1 lid 1 sub B
Awb aangemerkt worden?
Rechtsregel: bij de vraag of het bestuur van een rechtspersoon kan worden gezien als
‘een college met enig openbaar gezag bekleed’, kan bepalend zijn dat het rijk en de
provincie nauw betrokken zijn geweest bij de oprichting en verdere functionering van een
rechtspersoon, alsmede de financiering daarvan. (invloed & financiering)
ABRvS: 17 mei 2006, Bouwvergunning voor overkapping
Onderwerp: OPERA-criteria, persoonlijk belang: zicht- en afstandscriterium.
Casus: het college van B&W van Ermelo heeft een bouwvergunning verleend voor het
oprichten van een overkapping van golfplaten op palen. De wederpartij heeft tegen dit
besluit bezwaar gemaakt en het bezwaar wordt niet-ontvankelijk verklaard. De afstand
van de woning van de beklager en het bouwwerk bedraagt 200 meter. Tussen de woning
en het bouwwerk bevinden zich een openbare weg, bomen en een weiland. Het
bouwwerk is op het hoogste punt 1 meter 60 en de vloeroppervlakte bedraagt 22 m2. De
rechtbank verklaart het beroep gegrond en bepaald dat het college van B&W een nieuwe
beslissing op bezwaar moet nemen.
Rechtsvraag: kan de beklager worden aangemerkt als belanghebbende?
Rechtsregel: het enkele feit dat iemand zicht heeft op het bouwwerk is niet voldoende om
te worden aangemerkt als belanghebbende. Van geval tot geval moet beoordeeld worden
met het oog voor de aard, omvang en locatie van het bouwwerk.
,ABRvS: 23 augustus 2006, LTO-Noord
Onderwerp: collectief belang rechtspersoon, art. 1:2 lid 3 Awb.
Casus: de westelijke tuin- en landbouworganisatie (WLTO) heeft bij de rechtbank beroep
ingesteld tegen het besluit van 27 februari 2004 tot goedkeuring van het peulbesluit
Polder Zevenhoven I.
Rechtsvraag: Is LTO belanghebbende in de zin van art. 1:2 lid 1 en 3 Awb?
Rechtsregel: een belangenorganisatie die opkomt voor de belangen van haar individuele
leden komt op voor een collectief belang zoals bedoeld is in art. 1:2 lid 3 Awb.
ABRvS: 1 oktober 2008, Stichting openbare ruimte
Onderwerp: algemeen belang rechtspersoon: feitelijke werkzaamheden.
Casus: het college van gedeputeerde staten van Gelderland heeft bij besluit aan
vergunninghouders een vergunning krachtens art. 19d Natuurbeschermingswet verleend
voor de uitbreiding van de veestapel van de veehouderij aan de Veluwe. Tegen dit besluit
heeft de Stichting Openbare Ruimte beroep ingesteld.
Rechtsvraag: is de stichting een belanghebbende?
Rechtsregel: de eisen waar een rechtspersoon aan moet voldoen om belanghebbende te
zijn in de zin van art. 1:2 lid 3 Awb wordt hier aangescherpt. ABRvS stelt dat het
indienen van verzoeken tot handhaving, het inbrengen van zienswijzen tegen
ontwerpbesluiten en het maken van bezwaar en instellen van beroep als zodanig geen
feitelijke werkzaamheden zijn. Daarnaast moet het statutaire doel voldoende nauwkeurig
zijn geformuleerd.
ABRvS: 9 mei 1996, Kwantum Nederland
Onderwerp: marginale toetsing bij discretionaire bevoegdheid.
Casus: een filiaal van Kwantum Venlo krijgt een vrijstelling verleend van de
gebruiksvoorschriften in verband met de verlening van een bouwvergunning voor de
winkel. De concurrenten Praxis en Maxis komen hiertegen in beroep bij de rechtbank. Dit
beroep leidt tot het vernietigen van de verleende vrijstelling. De vrijstelling wordt
vernietigd omdat de rechtbank veronderstelt dat de nadelige gevolgen van de vrijstelling
voor Praxis en Maxis onevenredig zijn met betrekking tot de met dat besluit dienende
doelen.
Rechtsvraag: is een dergelijke toetsing door de rechter toegestaan?
Rechtsregel: bij gebruik van een discretionaire bevoegdheid moet de rechter die
bevoegdheid respecteren en mag hij deze vrijheid niet vol toetsen aan het
evenredigheidsbeginsel. Hij mag alleen nagaan of het bestuursorgaan het besluit
redelijkerwijs heeft kunnen nemen.
Hoge Raad: 3 april 1998, Alkemade/Hornkamp
Onderwerp: bevoegdhedenovereenkomst, verbod van detournement de pouvoir.
Casus: de verweerder in cassatie (Hornkamp), wonende te Alkemade, zegt dat het hem
volstrekt vrij staat de te bouwen woningen te verhuren dan wel te verkopen aan niet-
ingezeten van de gemeente Alkemade.
Hornkamp is eigenaar van een perceel grond, deze grond was bestemd voor tuin, horeca
en verkeer. In 1989 verzocht een architectenbureau namens Hornkamp de gemeente
Alkemade medewerking te verlenen aan de bouw van een vijftal woningen op deze
, grond. De gemeente liet weten in principe niet afwijzend te staan tegenover woningbouw
op deze locatie. Zij zegde toe haar medewerking te verlenen echter alleen als vaststaat
dat de woningen voor inwoners van deze gemeente bestemd zijn.
In 1990 sloten Hornkamp en de gemeente de overeenkomst, Hornkamp heeft echter
geen uitvoering gegeven aan de overeenkomst. Hij stelt dat de eis van de gemeente om
alleen aan de ingezetene en/of economisch gebondene van Alkemade te
verkopen/verhuren zozeer heeft verengt dat exploitatie niet mogelijk is.
Hornkamp stelt dat de gemeente haar publiekrechtelijke bevoegdheden voor een ander
doel heeft gebruikt dan waarvoor ze zijn gegeven en dat de overeenkomst daarom in
strijd is met de wet en dus nietig.
Rechtsvraag: Heeft de gemeente haar publiekrechtelijke bevoegdheden voor een ander
doel gebruikt dan waarvoor ze zijn gegeven?
Rechtsregel: de gemeente heeft het verbod van detournement de pouvoir overtreden, de
bevoegdheid tot het wijzigen van het bestemmingsplan strekt slechts tot het behartigen
van planologische belangen.
ABRvS: 6 maart 2002, Intrekking aanwijzingsbesluit raamprostitutie
Onderwerp: besluit, overig besluit van algemene strekking.
Casus: het college van B&W van Arnhem heeft het aanwijzingsbesluit van de
raamprostitutie in het gebied Spijkerkwartier ingetrokken. Tegen dit besluit heeft de
belangenvereniging exploitanten spijkerkwartier bezwaar ingediend. Het bezwaar is niet-
ontvankelijk verklaard door het college van B&W.
Rechtsvraag: dient het aanwijzingsbesluit te worden aangemerkt als een algemeen
verbindend voorschrift?
Rechtsregel: het besluit in casu betreft de aanwijzing van een nader omschreven gebied
als gebied waar raamprostitutie wel is toegestaan. Het gaat om een concretiserend
besluit van algemene strekking.
Hoge Raad: 16 mei 1986, Landbouwvliegers
Onderwerp: toetsing avv’s aan algemene rechtsbeginselen.
Casus: de staat der Nederlanden heeft een besluit genomen betreffende het toepassen
van bestrijdingsmiddelen met behulp van luchtvaartuigen. De vereniging van
Nederlandse landbouwluchtvaartbedrijven en de Nederlandse landbouwvliegers
vereniging hebben de staat gedagvaard en gevorderd om het besluit en de daarop
gebaseerde beschikking van de Staatssecretaris buiten werking te stellen of alleen de
beschikking buiten werking te stellen zolang het TNO-onderzoek niet voltooid is.
De raadsman van de belangenverengingen heeft een brief aan de president van de Hoge
Raad gestuurd waarin het oordeel wordt uitgesproken dat het OM een aantal in de brief
opgesomde, uit de gedingstukken blijkende feiten, over het hoofd heeft gezien.
De raadsman beroept zich hiertoe op art. 328 lid 2 oud Rv. De staat heeft bestreden dat
de Hoge Raad kennis mag nemen van deze brieven.
Rechtsvraag: mag de rechter de algemeen verbindende voorschriften toetsen aan de
algemene rechtsbeginselen?
Rechtsregel: de rechter is bevoegd om avv’s die niet afkomstig zijn van de formele
wetgever te toetsen op strijd met het willekeursverbod. Aan overige algemene beginselen
