Orthopedagogiek
1. Een wandeling doorheen de geschiedenis
1.1. Het stenen tijdperk
Van deze periode is weinig geweten hoe men omging met mensen met een beperking. De oudste
vondst dateert van 45.000 jaar geleden, ergens in Noord-Irak. Het zou gaan over een 40 jarige man,
zijn schouderblad, rechtersleutelbeen en rechter bovenarm waren onderontwikkeld. Ook zou hij
blind geweest zijn aan zijn linker oog. Archeologen denken dat hij een productieve plaats zou gehad
hebben in de gemeenschap.
Kinderen die leden aan hydrocephalus (een waterhoofd) zouden niet werden gedood, uitgestoten of
verwaarloosd maar zouden in gemeenschapsverband werden verzorgd en na hun dood begraven.
1.2. Oude samenlevingen
De oude Grieken en Romeinen hadden een negatieve kijk naar mensen met een beperking. In die tijd
overheerste het ideaalbeeld van krachtige, mooie mensen. Een kind met een beperking werd gezien
als een straf van god. Volgens toenmalige wetteksten kon zo’n kind gedood worden, ten vondeling
gelegd worden of verkocht worden als slaaf.
1.3. Middeleeuwen
Ook hier overheerste een negatieve kijk naar mensen met een beperking. Ze werden gezien als een
straf van god. Vaak werden zij opgevangen in kloosters om te overleven. Er werd heel veel gelachen
met mensen met een beperking.
1.4. De 18e eeuw
In deze tijd komt er een verandering, ze gaan op een humanere manier kijken naar mensen met een
beperking, men bleef wel denken dat deze mensen te genezen waren. Er komen meer
gespecialiseerde instituten voor kinderen met een beperking, bv. voor dove en blinde kinderen.
1.5. De 19e – 20e eeuw
De positieve kijk naar mensen met een beperking mindert terug. Genezing lukte niet, met zag wel dat
een aantal pedagogische principes een gunstig effect hadden op de ontwikkeling van deze kinderen.
Dit zorgde voor een pessimistische en vooral medische kijk op mensen met een beperking. Gewezen
werd op de negatieve degeneratiekenmerken zoals alcoholisme, prostitutie en criminaliteit; dit
noemde men ‘morele imbeciliteit’.
Mensen met een beperking werden gezien al een gevaar voor de omgeving. In de 2 e wereldoorlog
werden mensen met een beperking afgevoerd naar concentratiekampen en kinderen met een
beperking werden geeuthaniseerd. (onder leiding van Adolf Hitler)
Na de 2e wereldoorlog is er een ommekeer in de omgang met mensen met een beperking. Men
volgde het medische model : de afwijking moest genezen of aangepast worden. Men wou de
mensen met een beperking ‘normaal’ maken.
, Er werden initiatieven opgesteld voor de integratie van jongeren en volwassenen met een handicap
zoals mobiliteit, onderwijs, huisvesting, tewerkstelling, vrijetijdsbesteding en toerisme.
Doorheen de 20e eeuw veranderen ook de denigrerende benamingen voor mensen met een
beperking zoals debielen, idioten, mongolen,.. Men gaan kijken naar hun mogelijkheden.
2. Waar zijn we nu?
2.1. Een waaier aan veranderingen in de maatschappij
Conceptueel : van een marginale positie (personen met een handicap verbleven thuis ofwel in
psychiatrische ziekenhuizen of rusthuizen) geëvolueerd naar een mature welzijnssector met
emancipatorische inslag en met ambitie tot het realiseren van een levenspatroon.
Institutioneel : specifieke voorzieningen voor personen met een handicap in sommige provincies,
nadien werden ze overgeleverd van de federale overheid naar de Vlaamse gemeenschap.
Budgettair : Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (= VAPH)
Begrip handicap : elk langdurig en belangrijk participatieprobleem van een persoon dat te wijten is
aan het samenspel tussen functiestoornissen van mentale, psychische, lichamelijke of zintuiglijke
aard, beperkingen bij het uitvoeren van activiteiten en persoonlijke en externe factoren.
Een paradigma is een referentiekader, een samenhangend stelsel van modellen en theorieën.
Inclusie = de maatschappij past zich aan aan de persoon met een beperking.
Integratie = de persoon met een handicap past zich aan aan de maatschappij
M- decreet = zoveel mogelijk kinderen met specifieke onderwijsbehoeften opnemen in het gewone
onderwijs.
2.2. Burgerschapsparadigma (hoe we nu kijken naar gehandicapten)
De conventie vertrekt vanuit het principe dat personen met een handicap volwaardige mensen met
gelijke rechten zijn. Burgerschapsmodel : hier staan de kwaliteiten van het leven centraal. Het
burgerschapsmodel is een sociaal model, het gaat om de mogelijkheden, de individuele
vaardigheden, de persoonlijke autonomie en de sociale solidariteit.
Volwaardige maatschappelijke participatie van personen met een handicap betekent dat die
personen zoveel mogelijk inclusieve levenstrajecten kunnen uitbouwen. Het is dus van belang dat
deze personen kunnen deelnemen aan het gewone leven op alle levensdomeinen. Dit betreft een
verantwoordelijkheid van alle beleidsdomeinen en alle niveaus. Vanuit VAPH moet deze participatie
gefaciliteerd worden door het financieren van handicapspecifieke hulpmiddelen.
Ook houd het burgerschapsmodel in dat personen met een handicap de eigen mogelijkheden
maximaal kunnen ontplooien en hun eigen leven in handen nemen. We moeten maximaal investeren
in volwaardige maatschappelijke participatie van personen met een handicap.
1. Een wandeling doorheen de geschiedenis
1.1. Het stenen tijdperk
Van deze periode is weinig geweten hoe men omging met mensen met een beperking. De oudste
vondst dateert van 45.000 jaar geleden, ergens in Noord-Irak. Het zou gaan over een 40 jarige man,
zijn schouderblad, rechtersleutelbeen en rechter bovenarm waren onderontwikkeld. Ook zou hij
blind geweest zijn aan zijn linker oog. Archeologen denken dat hij een productieve plaats zou gehad
hebben in de gemeenschap.
Kinderen die leden aan hydrocephalus (een waterhoofd) zouden niet werden gedood, uitgestoten of
verwaarloosd maar zouden in gemeenschapsverband werden verzorgd en na hun dood begraven.
1.2. Oude samenlevingen
De oude Grieken en Romeinen hadden een negatieve kijk naar mensen met een beperking. In die tijd
overheerste het ideaalbeeld van krachtige, mooie mensen. Een kind met een beperking werd gezien
als een straf van god. Volgens toenmalige wetteksten kon zo’n kind gedood worden, ten vondeling
gelegd worden of verkocht worden als slaaf.
1.3. Middeleeuwen
Ook hier overheerste een negatieve kijk naar mensen met een beperking. Ze werden gezien als een
straf van god. Vaak werden zij opgevangen in kloosters om te overleven. Er werd heel veel gelachen
met mensen met een beperking.
1.4. De 18e eeuw
In deze tijd komt er een verandering, ze gaan op een humanere manier kijken naar mensen met een
beperking, men bleef wel denken dat deze mensen te genezen waren. Er komen meer
gespecialiseerde instituten voor kinderen met een beperking, bv. voor dove en blinde kinderen.
1.5. De 19e – 20e eeuw
De positieve kijk naar mensen met een beperking mindert terug. Genezing lukte niet, met zag wel dat
een aantal pedagogische principes een gunstig effect hadden op de ontwikkeling van deze kinderen.
Dit zorgde voor een pessimistische en vooral medische kijk op mensen met een beperking. Gewezen
werd op de negatieve degeneratiekenmerken zoals alcoholisme, prostitutie en criminaliteit; dit
noemde men ‘morele imbeciliteit’.
Mensen met een beperking werden gezien al een gevaar voor de omgeving. In de 2 e wereldoorlog
werden mensen met een beperking afgevoerd naar concentratiekampen en kinderen met een
beperking werden geeuthaniseerd. (onder leiding van Adolf Hitler)
Na de 2e wereldoorlog is er een ommekeer in de omgang met mensen met een beperking. Men
volgde het medische model : de afwijking moest genezen of aangepast worden. Men wou de
mensen met een beperking ‘normaal’ maken.
, Er werden initiatieven opgesteld voor de integratie van jongeren en volwassenen met een handicap
zoals mobiliteit, onderwijs, huisvesting, tewerkstelling, vrijetijdsbesteding en toerisme.
Doorheen de 20e eeuw veranderen ook de denigrerende benamingen voor mensen met een
beperking zoals debielen, idioten, mongolen,.. Men gaan kijken naar hun mogelijkheden.
2. Waar zijn we nu?
2.1. Een waaier aan veranderingen in de maatschappij
Conceptueel : van een marginale positie (personen met een handicap verbleven thuis ofwel in
psychiatrische ziekenhuizen of rusthuizen) geëvolueerd naar een mature welzijnssector met
emancipatorische inslag en met ambitie tot het realiseren van een levenspatroon.
Institutioneel : specifieke voorzieningen voor personen met een handicap in sommige provincies,
nadien werden ze overgeleverd van de federale overheid naar de Vlaamse gemeenschap.
Budgettair : Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (= VAPH)
Begrip handicap : elk langdurig en belangrijk participatieprobleem van een persoon dat te wijten is
aan het samenspel tussen functiestoornissen van mentale, psychische, lichamelijke of zintuiglijke
aard, beperkingen bij het uitvoeren van activiteiten en persoonlijke en externe factoren.
Een paradigma is een referentiekader, een samenhangend stelsel van modellen en theorieën.
Inclusie = de maatschappij past zich aan aan de persoon met een beperking.
Integratie = de persoon met een handicap past zich aan aan de maatschappij
M- decreet = zoveel mogelijk kinderen met specifieke onderwijsbehoeften opnemen in het gewone
onderwijs.
2.2. Burgerschapsparadigma (hoe we nu kijken naar gehandicapten)
De conventie vertrekt vanuit het principe dat personen met een handicap volwaardige mensen met
gelijke rechten zijn. Burgerschapsmodel : hier staan de kwaliteiten van het leven centraal. Het
burgerschapsmodel is een sociaal model, het gaat om de mogelijkheden, de individuele
vaardigheden, de persoonlijke autonomie en de sociale solidariteit.
Volwaardige maatschappelijke participatie van personen met een handicap betekent dat die
personen zoveel mogelijk inclusieve levenstrajecten kunnen uitbouwen. Het is dus van belang dat
deze personen kunnen deelnemen aan het gewone leven op alle levensdomeinen. Dit betreft een
verantwoordelijkheid van alle beleidsdomeinen en alle niveaus. Vanuit VAPH moet deze participatie
gefaciliteerd worden door het financieren van handicapspecifieke hulpmiddelen.
Ook houd het burgerschapsmodel in dat personen met een handicap de eigen mogelijkheden
maximaal kunnen ontplooien en hun eigen leven in handen nemen. We moeten maximaal investeren
in volwaardige maatschappelijke participatie van personen met een handicap.
