Samenvatting "Fundamentele Wijsbegeerte"

Fundamentele wijsbegeerte

Inleiding: Preliminaria (theoretisch)
- De wereld is niet wat ze lijkt; is vooraf geordende structuur (plek, naam, …)
- Zizek = “niet geboren in de realiteit, maar in een symbolische orde”
- Geen genoegen nemen met “daarom”

Plato’s grot
- Plato = alle filosofie vertrekt uit de verwondering
- Grot als leefwereld; geprojecteerde schaduwen is alles wat we zien
- Beginpunt en leidraad vd filosofie = verwondering

Filosofie en ideologie
- Filosofie:
 Wetenschap met logische samenhang
 De verwondering overwinnen zonder haar te miskennen of te neutraliseren
 Verwondering keert steeds terug, telkens discussies herbeginnen
- Ideologie:
 Als het antwoord dat ze bieden luider klinkt dan de vraag
 Het geheel van definitieve zekerheden die het bestaan ordenen

De historiciteit van de filosofie
- Filosofie is cultureel bepaald; verschillende culturen hebben een andere kijk
- Spatio-temporele context: vragen en antwoorden veranderen voortdurend
 Geen constant antwoord op filosofische vragen
- Ons denken = voorafgaande reflecties; hoe mensen omgaan met de werkelijkheid
- Schrijven over de geschiedenis terwijl we er zelf buitenstaan

Lotgevallen filosofische rationaliteit
- Wereldbeeld:
 Waar wij geboren zijn en die we vanzelf in ons opnemen
 Geleidelijke ontwikkelingen ontstaan door reacties op problemen
HOOFDSTUK 1

1 Het ontstaan van de wijsgerige rationaliteit
- Logos = de rede (nieuw verklaringsprincipe); geboorte vd wijsbegeerte
- Mythen:
 Verhalen die antwoorden op filosofische vragen
 Verwijzen naar eenmalige, grondleggende gebeurtenissen waaruit het
bestaande wordt afgeleid
 Kern van waarheid; maar niet kritisch, normatief
Normatief = niet alleen waarom ze zo zijn maar ook waarom ze zo moeten zijn
- Hesiodus = ontstaan vd goden:
 Verklaringsmethoden
 Natuurkrachten en hemellichamen beschreven als antropomorfe goden

, 1.1 Van mythos naar logos
- Vanaf 6de eeuw = verhalen interpreteren
- Xenophanes:
 De mensen stellen de goden voor zoals hun eigen uiterlijk.; dit geldt ook zo
bij de dieren
 Pleit voor de uitzuivering vh godsbeeld, geen antropomorfe voorstelling meer
- Mondeling overgeleverd
- Homerus = Ilias en Odyssee; eerste geschreven boek in 6de eeuw
- Logos = uitleg; rationele verklaring:
 Universele geldigheid
 Objectieve inzichtelijkheid
 Systematische ordening
- Claude Lévi – Strauss:
 “De mythe is een even waardevolle strategie als de wetenschap voor een
technologische samenleving.”
 “Wilde denken”  logos = “getemde denken”
- Na overgang:
 Griekse mythen bevatten logos
 Antropomorfe goden verhuizen naar de Olympos: desacralisering natuur
 Mens zoekt verklaring niet meer in de kracht vd goden, maar in de rede
 “Weten omwille van het weten”
 Theoria; beschouwing; onderzoek = GRIEKSE WONDER
Theoria = zuiver beschouwelijke activiteit vd wetenschapper
Theoros = toeschouwer die op afstand kijkt, zonder zelf deel te nemen

1.2 De natuurfilosofen: ontstaan van een kosmologie
- 1ste filosofie = natuurfilosofie
- 1ste verklaringsmodel = materialistisch:
 Thales = water als oerstof
 Anaximenes = lucht als oerstof
! Er moet een oerprincipe zijn
- Kosmologie:
 Phusis = “doen groeien; uit zichzelf groeien” (iets dat op zichzelf leeft; natuur)
 Kosmologie = alles zit te mooi in elkaar; onwerkelijk
 Kosmos = logos; leer vd mens, leer van wat schoon is
- Anaximander = natuur ontplooit zichzelf; het apeiron (onbekende)
- Heraclitus:
 Filosoof van het worden
 Werkelijkheid is wat je ziet (tegenovergestelde Plato)
 “Alles vloeit, niets is blijvend”; permanente flux (geen 2x in dezelfde rivier <
Cratylus); steeds verandering = aforisme
 Wereld als kosmos  geen chaos
 Spanning tussen tegengestelden “oorlog is de vader van alles”
1. Tegengestelden zijn complementair: licht – donker, warm – koud
2. In elkaar overgaan: koud nr warm, jong nr oud
3. Goed vr een, kwaad vr ander: water = leven vr vissen, dood vr mens
- De school van Athene < Rafaël

,- Parmenides:
 Heraclitus’ tegenpool; leerstellingen radicaal tegengesteld
 Waarheid hangt af vd logos
 Het zijnde = uniek en onveranderlijk:
1. Het zijnde is, het niet zijnde is niet
2. Het is en onmogelijk dat het niet is/het is niet en onmogelijk dat het is
3. Het is en noodzakelijk dat het is/het is niet en noodzakelijk dat het niet
is
· Parmenides kiest 1ste weg
 Het zijn:
· Kan niet verplaatsen; komt dan in het niet zijnde terecht (begrensd)
· Op de een of andere manier bestaand
· Is volmaakt, is af en kan niks meer worden
· Bevat geen gradaties of niveaus en is ondeelbaar
 Fysica = studie vd natuur
 Metafysica = wat de natuur overstijgt; het zijnsbegrip van Parmenides

- Russel en Owen: “is het of is het niet”:
 Het = alles waarover gepraat en gedacht kan worden
 Non contradictie = Kan niet zeggen dat een ding iets is en dat het iets niet is
- Denken over/ spreken over iets = het bestaat; niet altijd materieel, wel als concept
“Denken over het ondenkbare/het niet zijnde” = bestaat conceptueel

1.3 Het ontstaan van de ethiek
- Sacrale fundering in samenleving
- Globale komische orde:
 Basileus = religieus gezag; koning die ook de hoogste religieuze functie heeft
 Archon basileus = koningsmagistraat
 In Athene
- Maatschappelijke en politieke veranderingen:
 Bloedwraak verboden vanaf 624 v.Chr. = gecodificeerd strafrecht
 Rationalisering van bestuurspraktijk:
· Familieclans
· Districten
1.3.1 De sofisten
- Rondtrekkende leraren die tegen betaling hun kennis delen
- Andere overtuigen > werkelijk gelijk hebben
- Logos = machtsmiddel
- Rede  redevoering
“Geen kennen vd ultieme waarheid”




- Socrates:
 Vraag nr de ware betekenis

, · Rede  redenering
 Innerlijke overtuiging = uiterlijke handelen
 Logos = inzicht, waarheid, deugd
 “Diegene die niks weet, wordt daardoor wijzer genoemd”
 Voert dialoog met gesprekspartner: stelt hun kennis in vraag
 Beschuldigd v jongeren op verkeerde spoor zetten  veroordeeld tot dood
(Gifbeker)

2 De filosofie wordt een systeem
- Plato:
 Wijsbegeerte = globale interpretatie van de totale werkelijkheid
 Nooit in eigen naam
 Voortdurende zoektocht nr wijsheid
· Gevonden antwoorden = verklaring  nooit absolute waarheid
 Belangrijkste werken:
1. De Staat
2. De Wetten
3. Apologie van Socrates
 Socrates als leermeester
 Kennis =zijn; mening = worden

2.1 De ziel, morele opvoeding en staatsorde volgens Plato
- Verteld in mythen
- 2 specifieke innovaties:
1. Leer over de ziel (ziel = onsterfelijk)
2. Beginsel vh zedelijke leven
- 3 delen vd ziel  deugden:
1. Redelijke ziel  verstandigheid
2. Het vurige/driftige  dapperheid Rechtvaardigheid
3. Vermogen tot begeren  zelfbeheersing/matigheid
- Morele opvoeding  niet door specialisten:
 Meningen doorgeven
· Wij vinden dat goed en leren het aan onze kinderen
· Overtuigingen die wel of niet gefundeerd zijn
- Morele staatsorde:
 Filosofische mensen uitverkoren tot leiders = algemeen belang dienen
· Geen privé-eigendom; geen familiebanden
 Helpers = bewaken/beschermen vd staat
 Handwerkers = voorzien van materiële behoeften vd bevolking
- Goede staatsorde = goede orde vh individu
- Wet = plaatsvervanger vr utopische regeerder
- Ideeënwereld = laat toe dingen te begrijpen
- Participatie = relatie tussen de zintuiglijke wereld - de ideeën
- Mimèsis = nabootsing: zintuiglijke dingen zijn afbeeldingen vd ideeën (grot Plato)
2.1.1 Het Goede
= verheven boven alle andere ideeën
- Hoogste metafysische principe