ALGEMENE SAMENVATTING LITERATUURGESCHIEDENIS
16 E EEUW: REFORMATIE
Protestanten keerden zich af van de katholieke kerk
- Luther en Calvijn: Mensen gingen zelf de bijbel lezen en de rol van de kerk werd
kleiner.
- Ketters: mensen die verzet leverde tegen de Rooms katholieke kerk.
- Kettervervolging: vervolging van protestanten.
- ‘Katholieke zijn te veel bezig met randzaken’
In de literatuur waren de conflicten tussen protestanten en katholieken terug te zien.
In Noord-Nederland hadden de protestanten de overhand, maar er kwam geen
protestantse staatskerk.
Rederijkerskamers: verenigingen van mensen die van literatuur hielden en met elkaar
een gedicht over een gekozen onderwerp geschreven. Het gedicht moest voldoen aan
strenge regels, en wie dat niet deed moest een boete betalen. Tussen rederijkers waren
er ook wedstrijden, ook wel landjuwelen, waar verschillende prijzen mee gewonnen
konden worden.
- De stadsbesturen vonden rederijkers belangrijk vanwege propaganda voor eigen
stad.
- Rederijkers hielpen bij de uitbeelding van scènes die vaak een politieke boodschap
hadden, om de goede verhouden met de vorst te benadrukken.
17 E EEUW: DE GOUDEN EEUW
Bevolkingsgroei, verstedelijking, een betrekkelijk hoog opleidingsniveau van bevolking,
toename van de nijverheid, en een commercialisering van landbouw, veeteelt en visserij.
De VOC werd opgericht, dit zorgde voor het begin van een grote economische groei en
culturele bloei. Wat ook zorgde voor het begin van de Nederlandse slavenhandel.
De culturele bloei: de economische bloei kwam in de Republiek tot uiting in de kunst,
architectuur en wetenschap. Wat niet alleen een belangrijke rol was in het Nederlandse
zelfbeeld, maar ook in het beeld dat in het buitenland van Nederland bestaat. Hier heeft
de Hollandse schilderschool een belangrijke rol in gespeeld. Dit was vooral iets van de
zuidelijke gewesten, maar de komst van zuidelijke (protestante) immigranten uit de
Zuidelijke Nederlanden veranderde dat.
Joost van den Vonden noemt in een van zijn gedichten zijn eigen tijd de ‘ijzeren eeuw’ pas
het begin negentiende eeuw gingen Nederlanders het tijdvak tussen 1600 en 1700 de
‘gouden eeuw’ noemen. Het goud werd hierin letterlijk genomen vanwege de materiële
rijkdommen uit die tijd.
In 1648 komt er met de Vrede van Munster een einde aan de Tachtigjarige Oorlog en
erkent Spanje de Noordelijke Nederlanden als een onafhankelijke staat.
De Spanjaarden werden snel verdreven uit het noorden door de ‘Geuzen’ Nederlandse
opstandelingen die tegenstanders waren van de Spaanse koning.
, In 1584 werd Prins Willem van Oranje vermoord. Hierdoor was er geen vorst, maar bleef
het land een losse federatie van provincies. Onder de naam ‘Republiek der Zeven
Verenigde Nederlanden’.
In 1609-1621, na het Twaalfjarig Bestand met Spanje, braken er felle conflicten uit over
het geloof.
SCHRIJVER WORDEN:
- Leren en vermaken (Utile Dulce)
- Beroemde voorbeelden navolgen
o Nabootsing: Translatio, imulatio
o Overtreffen: Aemulatio
- Regels voor genres
o Moeilijkste genre: Epos
TONEELSTUKKEN:
1. Tragedie (Ernstig)
o Een ernstig toneelstuk met angstaanjagende gebeurtenissen
o Eenheid van plaats, tijd en handeling
o 5 bedrijven
o Koor tussen de bedrijven in
o Uit de klassieke oudheid
2. Pastorale (Luchtig, muziek/dans)
o Een luchtig toneelstuk met muziek, dans, over liefdesavonturen van
herders
3. Komedie (Luchtig)
o Een luchtig toneelstuk met veel misverstanden en een goede afloop
4. Klucht (Kort, komisch)
o Een kort komisch toneelstuk, vaak over hypocrisie
LYRIEK: TEKSTEN OP RIJM:
- Leerdicht (Een belerend-informatief gedicht)
- De ode (Een lofzang)
- Het sonnet (een veertienregelig gedicht met een wending in de inhoud, vaak na
de achtste regel)
- Het hofdicht (lovende beschrijving van een buitenhuis en tuin)
- Lied (inhoud en stijl gekozen door auteur)
- Het epigram (een kort, kernachtig, vaak komisch gedicht, inhoud en stijl gekozen
door auteur)
- Gelegenheidsgedicht (een gedicht bij een bepaalde gebeurtenis, inhoud en stijl
gekozen door auteur)
Embleem: genre waarin woord en beeld gecombineerd worden.
o Hoe meer fictie, hoe minder goedkeuring, populairder publiek.
Pamfletten: journalistieke blaadjes en boekjes (vluchttijdschriften) over de actuele
onderwerpen. De inhoud was helemaal vrij; je kon er proza, poëzie en toneel in
aantreffen.
18 E EEUW:
16 E EEUW: REFORMATIE
Protestanten keerden zich af van de katholieke kerk
- Luther en Calvijn: Mensen gingen zelf de bijbel lezen en de rol van de kerk werd
kleiner.
- Ketters: mensen die verzet leverde tegen de Rooms katholieke kerk.
- Kettervervolging: vervolging van protestanten.
- ‘Katholieke zijn te veel bezig met randzaken’
In de literatuur waren de conflicten tussen protestanten en katholieken terug te zien.
In Noord-Nederland hadden de protestanten de overhand, maar er kwam geen
protestantse staatskerk.
Rederijkerskamers: verenigingen van mensen die van literatuur hielden en met elkaar
een gedicht over een gekozen onderwerp geschreven. Het gedicht moest voldoen aan
strenge regels, en wie dat niet deed moest een boete betalen. Tussen rederijkers waren
er ook wedstrijden, ook wel landjuwelen, waar verschillende prijzen mee gewonnen
konden worden.
- De stadsbesturen vonden rederijkers belangrijk vanwege propaganda voor eigen
stad.
- Rederijkers hielpen bij de uitbeelding van scènes die vaak een politieke boodschap
hadden, om de goede verhouden met de vorst te benadrukken.
17 E EEUW: DE GOUDEN EEUW
Bevolkingsgroei, verstedelijking, een betrekkelijk hoog opleidingsniveau van bevolking,
toename van de nijverheid, en een commercialisering van landbouw, veeteelt en visserij.
De VOC werd opgericht, dit zorgde voor het begin van een grote economische groei en
culturele bloei. Wat ook zorgde voor het begin van de Nederlandse slavenhandel.
De culturele bloei: de economische bloei kwam in de Republiek tot uiting in de kunst,
architectuur en wetenschap. Wat niet alleen een belangrijke rol was in het Nederlandse
zelfbeeld, maar ook in het beeld dat in het buitenland van Nederland bestaat. Hier heeft
de Hollandse schilderschool een belangrijke rol in gespeeld. Dit was vooral iets van de
zuidelijke gewesten, maar de komst van zuidelijke (protestante) immigranten uit de
Zuidelijke Nederlanden veranderde dat.
Joost van den Vonden noemt in een van zijn gedichten zijn eigen tijd de ‘ijzeren eeuw’ pas
het begin negentiende eeuw gingen Nederlanders het tijdvak tussen 1600 en 1700 de
‘gouden eeuw’ noemen. Het goud werd hierin letterlijk genomen vanwege de materiële
rijkdommen uit die tijd.
In 1648 komt er met de Vrede van Munster een einde aan de Tachtigjarige Oorlog en
erkent Spanje de Noordelijke Nederlanden als een onafhankelijke staat.
De Spanjaarden werden snel verdreven uit het noorden door de ‘Geuzen’ Nederlandse
opstandelingen die tegenstanders waren van de Spaanse koning.
, In 1584 werd Prins Willem van Oranje vermoord. Hierdoor was er geen vorst, maar bleef
het land een losse federatie van provincies. Onder de naam ‘Republiek der Zeven
Verenigde Nederlanden’.
In 1609-1621, na het Twaalfjarig Bestand met Spanje, braken er felle conflicten uit over
het geloof.
SCHRIJVER WORDEN:
- Leren en vermaken (Utile Dulce)
- Beroemde voorbeelden navolgen
o Nabootsing: Translatio, imulatio
o Overtreffen: Aemulatio
- Regels voor genres
o Moeilijkste genre: Epos
TONEELSTUKKEN:
1. Tragedie (Ernstig)
o Een ernstig toneelstuk met angstaanjagende gebeurtenissen
o Eenheid van plaats, tijd en handeling
o 5 bedrijven
o Koor tussen de bedrijven in
o Uit de klassieke oudheid
2. Pastorale (Luchtig, muziek/dans)
o Een luchtig toneelstuk met muziek, dans, over liefdesavonturen van
herders
3. Komedie (Luchtig)
o Een luchtig toneelstuk met veel misverstanden en een goede afloop
4. Klucht (Kort, komisch)
o Een kort komisch toneelstuk, vaak over hypocrisie
LYRIEK: TEKSTEN OP RIJM:
- Leerdicht (Een belerend-informatief gedicht)
- De ode (Een lofzang)
- Het sonnet (een veertienregelig gedicht met een wending in de inhoud, vaak na
de achtste regel)
- Het hofdicht (lovende beschrijving van een buitenhuis en tuin)
- Lied (inhoud en stijl gekozen door auteur)
- Het epigram (een kort, kernachtig, vaak komisch gedicht, inhoud en stijl gekozen
door auteur)
- Gelegenheidsgedicht (een gedicht bij een bepaalde gebeurtenis, inhoud en stijl
gekozen door auteur)
Embleem: genre waarin woord en beeld gecombineerd worden.
o Hoe meer fictie, hoe minder goedkeuring, populairder publiek.
Pamfletten: journalistieke blaadjes en boekjes (vluchttijdschriften) over de actuele
onderwerpen. De inhoud was helemaal vrij; je kon er proza, poëzie en toneel in
aantreffen.
18 E EEUW:
