Samenvatting synopsis Renaissance en Barok

Renaissance & Barok
Renaissance
Middeleeuwen > periode van verval (donker, barbaars)
 Renaissance > wedergeboorte van de (klassieke) cultuur > ten dienste van morele,
intellectuele en culturele vorming van de mens en vormgeving van de eigen (hoofdzakelijke
christelijke) cultuur > besef met recente breuk (middeleeuws) verleden
 Oriëntatie op voorbeelden uit de Grieks-Romeinse oudheid
 Italië einde 13e , begin 14e eeuw
 Opkomst van de Italiaanse stadstaten > sterke culturele ontwikkeling > handel en geld nam
toe > rijke kooplieden ook opdrachtgevers > aanzien vergroten /pronken /verfraaien
/geschenken
 Kunstenaars in gildes > 15e eeuw topkunstenaars eruit > meer vrijheid: zelf kiezen en dingen
weigeren > veel kunstenaars en opdrachtgevers
 Tijd van ontdekkingsreizen > contact oosterse culturen > uitvindingen (bijv. boekdrukkunst) >
horizon kunstenaar verruimd > kunstenaar moest: geheimen van de natuur begrijpen en
verborgen wetten van het heelal onderzoeken > aanzien erg hoog
 Home universalis > alleskunner > iemand die zowel kunst als wetenschap beheerste > ideale
kunstenaar was ook architect, beeldhouwer, schilder
 Meer aandacht voor het aardse, meer openlijike waardering voor zintuiglijk genot en
zintuiglijk waarneembare schoonheid
 Humanisme: studie van klassiek erfgoed > overtuiging dat studie tot hogere beschaving
brengt > ca 1300 opkomst onder proffessionele schrijvers: Petrarca
 Humanisten vergrootten de kennis van de oudheid en stimuleerde deze belangstelling
Vroeg- en middenrenaissance 1300-1530 Hoogrenaissance 1490-1530
 Tot eind 15e eeuw  1490-1530
 Florence centrum  Rome centrum
 kunstenaars: Brunelleschi, Alberti,  Kunstenaars: Leonardo da Vinci,
Ghiberti, Donatello, Fra Angelico, Botticelli Michelangelo, Raphael
 Renaissance dringt door in rest Europa
Kunstenaars
 Giotto (en Masaccio) bracht(en) de schilderkunst weer aan het licht
 Brunelleschi wekte de klassieke bouwkunst weer tot leven
 Ghiberti en Donatello lieten de beeldhouwkunst herleven
 Petrarca deed de ‘elegante antieke stijl’ weer het licht zien in Latijnse poëzie en proza

Gevolgen Renaissance
 Middeleeuwse feodale stelsel verdwijnt
 Aanwezigheid van materiële resten uit (Romeinse) oudheid/ de herinnering aan de
grootsheid van het Oude Rome
 Opkomst van humanisme
 Secularisatie/verwereldlijking
 Toenemende handel > grotere welvaart > rijke brugerij
 Verstedelijking/ opkomst van stadstaten > rijke burgerij heeft aandeel in bestuur van de
republieken
 Individualisme: besef eigenwaarde als individu ipv collectief (bijv gilde)
Christelijk geloof blijft bepalend voor wereld- en levensbeschouwing

, Architectuur
 Hernieuwde interesse in bewaard gebleven klassieke gebouwen
 Onder invloed van: klassieke gebouwen in Italië ( Pantheon, Colloseum >
bestudeerd, nagemeten door architecten als Brunelleschi, Alberti en
Bramante ) + als klassiek beschouwde gebouwen + de architectura van
Vitruvius
De koepel van de dom van Florence > geen kunstenaar in staat zo’n grote koepel te
maken > Brunelleschi bestudeerde Pantheon > beton, houten formeel niet mogelijk
> oplossing 8 hoekribben (twee tussenribben) met een binnen- en buitenschaal >
minder zwaar > beschouwd als eerste renaissance-bouwwerk

Kenmerken
 (wetenschappelijk) perspectief > alle in de diepte lopende lijnen komen samen in een punt,




horizon gelijk aan ooghoogt
 Proportionering (naar menselijke verhoudingen)
 Evenwichtig, harmonisch en symmetrisch
 Klassieke elementen (bouworden, ornamentele details, boog/
gewelf/ koepel/ (half)zuil/ pilaster / rustica
 Sobere decoratie
 Eenvoudig geometrische vormen (circel, rechthoek, driehoek)
Toscaanse orde > variant op Dorisch > smaller, geen canelures, wel basis
Composiet orde > combinatie ionisch, korintisch, voluten en
acanthusbladeren

Toevoegingen
 Kolossale orde (nieuw) > pilasters/halfzuilen/zuilen lopen
door over meer verdiepingen
 Ballustrades > balkonachtig hekje, koepels niet helemaal
rond
 Tympaan boven ramen en deuren
 Koepel vaan op vierkante onderbouw met tamboer en lantaarn
 Voluten in geveldecoratie

Basiliek > langwerpig (kerk)gebouw, bij Romeinen: markt-, beurs- en rechtsgebouw
Patriarchale basiliek > kerken naast woonvertrekken van patriarchen (kerkvorsten)

Bouw St. Pieter 1503-1614
Paus Julius ll > opdracht aan Bramante > wonderwerk van christendom

Bramante 
Paus Julius II  lang
plattegrond: centrale Rafael  Latijns kruis
rechthoekig schip + Michelangelo  koepel
ronde hal, enorme als plattegrond
eigen mausoleum
koepel > te veel geld




Giacomo della Porta
Carlo Maderno  gevel Bernini  plein voor St.
+ Carlo koepel
in barokke stijl Pieter
afgemaakt