PRIVATE VEILIGHEID (3BA, SEM 1)
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN THEORETISCHE DUIDING..................................................................................3
LES 1: INLEIDING....................................................................................................................................................3
HOOFDSTUK 2: GESCHIEDENIS EN ONTWIKKELING.........................................................................................8
LES 2: HISTORISCHE ONTWIKKELING............................................................................................................................8
LES 3: HEDENDAAGSE ONTWIKKELING; DE BEWAKINGSSECTOR (1907-2017)..................................................................11
HOOFDSTUK 3: ACTOREN............................................................................................................................. 17
LES 4: VERKLARINGEN PRIVATE VEILIGHEID EN DE ‘POLITIECULTUUR’ IN DE PRIVATE SECTOR................................................17
LES 5: MODELLEN EN VERHOUDINGEN PUBLIEKE EN PRIVATE VEILIGHEID..........................................................................21
LES 6: HUURLINGEN EN PRIVATE MILITAIRE ONDERNEMINGEN.......................................................................................28
HOOFDSTUK 4: BELEID, CONTROLE EN WETGEVING......................................................................................33
LES 7: GASTCOLLEGE MARC COOLS; ‘WERKNEMERSCRIMINALITEIT EN PRIVATE JUSTITIE’....................................................33
LES 8: GASTCOLLEGE FEMKE LENJOU EN AMANDINE VANSCHEEUWIJCK............................................................................37
DOUANE (FEMKE LENJOU)......................................................................................................................................37
PRIVATE VEILIGHEIDSSTUDIES (AMANDINE VANSCHEEUWIJCK)........................................................................................41
HOOFDSTUK 5: INTERNATIONAAL PERSPECTIEF............................................................................................42
LES 9: INTERNATIONAAL PERSPECTIEF OP PRIVATE VEILIGHEID........................................................................................42
LES 10: GASTCOLLEGE FILIP SMEETS..........................................................................................................................45
LES 11: GASTCOLLEGE PRIVÉ-DETECTIVES EN PRIVATE OPSPORING (JONAS MAAS)..............................................................59
HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN THEORETISCHE DUIDING................................................................................18
LES 1: INLEIDING..................................................................................................................................................18
1. Het belgisch veiligheidslandschap................................................................................................................18
1.1 Actoren.................................................................................................................................................18
1.2 Publieke veiligheidssector....................................................................................................................19
1.3 Vrijwilligers...........................................................................................................................................20
2. Pluralisering van de politiefunctie................................................................................................................20
2.1 Classificaties.........................................................................................................................................21
3. Private veiligheidszorg.................................................................................................................................22
3.1 Afbakening...........................................................................................................................................22
HOOFDSTUK 2: GESCHIEDENIS EN ONTWIKKELING.......................................................................................22
LES 2: HISTORISCHE ONTWIKKELING..........................................................................................................................22
4. Politiegeschiedenis en veiligheidszorg.........................................................................................................22
4.1 The big picture......................................................................................................................................23
5. Historische ontwikkeling private veiligheid..................................................................................................23
5.1 1830-1907........................................................................................................................................23
5.2 1907-1990........................................................................................................................................23
5.3 1990-2017........................................................................................................................................24
5.4 Sinds 2017.......................................................................................................................................24
, 6. Private veiligheidszorg in België...................................................................................................................24
6.1 Casus: De burgerwacht (1830-1914)....................................................................................................24
LES 3: HEDENDAAGSE ONTWIKKELING; DE BEWAKINGSSECTOR (1907-2017)....................................................................26
7. De ontwikkeling van de bewakingssector (1907-1990)................................................................................26
7.1 Fasen in de historische ontwikkeling...................................................................................................27
8. Wet van 10 april 1990 op de bewakingsondernemingen, beveiligingsondernemingen en interne
bewakingsdiensten..........................................................................................................................................27
8.1 Vertrekpunt geschiedenis....................................................................................................................27
9. Evolutie bewakingssector in belgië (1907-1990)..........................................................................................27
9.1 1907-1919........................................................................................................................................27
9.2 1919-1945........................................................................................................................................28
9.3 1945-1968........................................................................................................................................29
9.4 1968-1979........................................................................................................................................29
9.5 1979-1990........................................................................................................................................30
9.6 1990-2017........................................................................................................................................31
9.7 Conclusie..............................................................................................................................................32
HOOFDSTUK 3: ACTOREN............................................................................................................................. 32
LES 4: VERKLARINGEN PRIVATE VEILIGHEID EN DE ‘POLITIECULTUUR’ IN DE PRIVATE SECTOR................................................32
10. Opmars van private veiligheid...................................................................................................................32
11. Cultuur en private veiligheid......................................................................................................................34
12. Politiecultuur.............................................................................................................................................35
LES 5: MODELLEN EN VERHOUDINGEN PUBLIEKE EN PRIVATE VEILIGHEID..........................................................................36
13. publiek-private verhoudingen....................................................................................................................36
LES 6: HUURLINGEN EN PRIVATE MILITAIRE ONDERNEMINGEN.......................................................................................43
14. The Criminology of war..............................................................................................................................43
15. Huurlingen.................................................................................................................................................44
16. Private militaire ondernemingen...............................................................................................................46
17. Wagner Group...........................................................................................................................................47
18. Huurlingen en private militaire ondernemingen........................................................................................48
HOOFDSTUK 4: BELEID, CONTROLE EN WETGEVING.....................................................................................48
LES 7: GASTCOLLEGE MARC COOLS; ‘WERKNEMERSCRIMINALITEIT EN PRIVATE JUSTITIE’....................................................48
19. private justitie............................................................................................................................................48
20. Werknemerscriminaliteit...........................................................................................................................49
LES 8: GASTCOLLEGE FEMKE LENJOU EN AMANDINE VANSCHEEUWIJCK............................................................................52
DOUANE (FEMKE LENJOU)......................................................................................................................................52
21. Theoretisch kader: plural policing..............................................................................................................52
22. Policing dimensions...................................................................................................................................53
23. Douane als veiligheidsactor.......................................................................................................................53
PRIVATE VEILIGHEIDSSTUDIES (AMANDINE VANSCHEEUWIJCK)........................................................................................56
24. Aanloop tot nieuwe detentievormen.........................................................................................................56
HOOFDSTUK 5: INTERNATIONAAL PERSPECTIEF...........................................................................................57
LES 9: INTERNATIONAAL PERSPECTIEF OP PRIVATE VEILIGHEID........................................................................................57
25. Private veiligheid in België.........................................................................................................................58
26. Private veiligheid internationaal................................................................................................................58
27.Private veiligheid Internationaal.................................................................................................................58
28. Private veiligheid Internationaal................................................................................................................58
29. Private veiligheid: globale cijfers................................................................................................................59
30. Private veiligheid in Europese context.......................................................................................................59
31. Wetgeving Europa......................................................................................................................................60
31. Private veiligheid in Internationaal perspectief..........................................................................................60
LES 10: GASTCOLLEGE FILIP SMEETS.........................................................................................................................60
, 32. toepassingsgebied.....................................................................................................................................61
33. Private bewaking.......................................................................................................................................61
34. Verplichtingen............................................................................................................................................69
35. bevoegdheden...........................................................................................................................................70
LES 11: GASTCOLLEGE PRIVÉ-DETECTIVES EN PRIVATE OPSPORING (JONAS MAAS)...............................................................74
36. evolutie in multidisciplinair onderzoek naar private veiligheid; Historisch-criminologisch onderzoek naar
private opsporing.............................................................................................................................................74
36.1 Tekortkomingen.................................................................................................................................74
37. Private opsporing binnen de private veiligheidsstudies.............................................................................75
38. Juridisch kader: Wet van 19 juli 1991 tot regeling van het beroep van privé-detective.............................75
38.1 Wettelijke omschrijving......................................................................................................................75
39. Wetenschappelijke kennis.........................................................................................................................76
39.1 Kennistekort!......................................................................................................................................76
40. Private opsporingssector (2023): een gediversifieerde en gemoderniseerde sector.................................76
41. besluit........................................................................................................................................................ 77
HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN THEORETISCHE DUIDING
LES 1: INLEIDING
1. HET BELGISCH VEILIGHEIDSLANDSCHAP
1.1 Actoren
Gedifferentieerd veiligheidslandschap
Publieke zijde: Federale politie, lokale politie, gemeenschapswacht, bijzondere
inspectiediensten (vb. douane), inlichtingendiensten, civiele bescherming, leger, …
Private zijde: bewakingsondernemingen, ondernemingen voor alarm- en camerasystemen,
private opsporingssector, interne bewakingsdiensten, private militaire ondernemingen, …
o Ligt onder toezicht en controle minister van Binnenlandse Zaken
- wie bewakingsondernemingen wil oprichten, moet een vergunning verkrijgen
o Verschil bewakingsonderneming & interne bewakingsdienst:
- bewakingsonderneming: onderneming die bewakingsagenten tewerk zal stellen bij
klanten die ervoor betalen
- interne bewakingsdienst: treed enkel op ten behoeve van de eigen onderneming (bv.
kbc), zal niet zomaar haar bewakingsagenten tewerkstellen bij andere ondernemingen
Quid veiligheidsdiensten? Veiligheidsdiensten maken deel uit van bijzonder veiligheid of als
onderdeel van private veiligheidssector
Publiek-private verhouding: oorzaken? Minder privaat personeel dan bijvoorbeeld dan bij de
politiediensten
Publiek-private verhouding - Internationaal
, Whitepaper CoESS, ‘The new security company’ (2015)
o Denemarken: gelijkaardig aan belgie
o Duitsland: ongeveer evenveel privaat als publieke tewerkstellingen
o Hongarije
o Nederland: meer politieambtenaren, dan de privaat tewerkgestelden
o Noorwegen
o Polen
o Verenigd Koninkrijk
Buiten Europa
o India
o Zuid-Afrika
Echter: belang definiëring private veiligheid: landen hebben een andere juridische invulling
1.2 Publieke veiligheidssector
Politieambtenaren – lokale politie
o Wet van 5 augustus 1992 betreffende de politiedienst en Wet van 7 december 1998 tot
organisatie van een geïntegreerde politiedienst, gestructureerd op twee niveaus
o Politiezone, korpschef
o Basispolitiezorg
o Verhouding federale politie
Agenten van politie – lokale politie
o Wegverkeer, naleving gemeentereglementen
o Beperkte politiebevoegdheden
Politieambtenaren – federale politie
o Wet van 5 augustus 1992 betreffende de politiedienst en Wet van 7 december 1998 tot
organisatie van een geïntegreerde politiedienst, gestructureerd op twee niveaus
o Commissaris-Generaal, Minister Binnenlandse Zaken en Justitie
o Gespecialiseerde opdrachten
o Verhouding lokale politie
Gemeenschapswachten
o Wet van 15 mei 2007 tot instelling van de functie van gemeenschapswacht, tot
instelling van de dienst gemeenschapswachten en tot wijziging van art. 119bis van de
nieuwe gemeentewet
o Betreft alle niet-politionele, publieke veiligheidsfuncties sinds 1 januari 2008
Stadswachten, parkwachters, stewards (niet te verwarren met voetbalstewards),
lijnspotters, ambtenaren bevoegd om vaststellingen te doen die leiden tot een
Gemeentelijke Administratieve Sanctie (GAS), …
Geen politionele bevoegdheden, niet dezelfde bevoegdheden als private
bewakingsagenten --> geen private bevoegdheden
Taak: bewustmaking, informeren, doorgeven informatie aan bevoegde diensten,
vaststellen inbreuken (GAS), toezicht bij evenementen door overheid of gemeente
georganiseerd
Militaire politieagenten (NK)
o KB 1 december 1975, Art 3.11° KB 1 december 1975
o Wet 16 juli 2020, wat de doorstroming van prioritaire voertuigen betreft
o Militaire domeinen en escorte militaire voertuigen
Douaniers
o Hybride veiligheidsactor: maken deel uit van publieke veiligheidsfunctie, maar ook
meer en meer van private sector
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN THEORETISCHE DUIDING..................................................................................3
LES 1: INLEIDING....................................................................................................................................................3
HOOFDSTUK 2: GESCHIEDENIS EN ONTWIKKELING.........................................................................................8
LES 2: HISTORISCHE ONTWIKKELING............................................................................................................................8
LES 3: HEDENDAAGSE ONTWIKKELING; DE BEWAKINGSSECTOR (1907-2017)..................................................................11
HOOFDSTUK 3: ACTOREN............................................................................................................................. 17
LES 4: VERKLARINGEN PRIVATE VEILIGHEID EN DE ‘POLITIECULTUUR’ IN DE PRIVATE SECTOR................................................17
LES 5: MODELLEN EN VERHOUDINGEN PUBLIEKE EN PRIVATE VEILIGHEID..........................................................................21
LES 6: HUURLINGEN EN PRIVATE MILITAIRE ONDERNEMINGEN.......................................................................................28
HOOFDSTUK 4: BELEID, CONTROLE EN WETGEVING......................................................................................33
LES 7: GASTCOLLEGE MARC COOLS; ‘WERKNEMERSCRIMINALITEIT EN PRIVATE JUSTITIE’....................................................33
LES 8: GASTCOLLEGE FEMKE LENJOU EN AMANDINE VANSCHEEUWIJCK............................................................................37
DOUANE (FEMKE LENJOU)......................................................................................................................................37
PRIVATE VEILIGHEIDSSTUDIES (AMANDINE VANSCHEEUWIJCK)........................................................................................41
HOOFDSTUK 5: INTERNATIONAAL PERSPECTIEF............................................................................................42
LES 9: INTERNATIONAAL PERSPECTIEF OP PRIVATE VEILIGHEID........................................................................................42
LES 10: GASTCOLLEGE FILIP SMEETS..........................................................................................................................45
LES 11: GASTCOLLEGE PRIVÉ-DETECTIVES EN PRIVATE OPSPORING (JONAS MAAS)..............................................................59
HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN THEORETISCHE DUIDING................................................................................18
LES 1: INLEIDING..................................................................................................................................................18
1. Het belgisch veiligheidslandschap................................................................................................................18
1.1 Actoren.................................................................................................................................................18
1.2 Publieke veiligheidssector....................................................................................................................19
1.3 Vrijwilligers...........................................................................................................................................20
2. Pluralisering van de politiefunctie................................................................................................................20
2.1 Classificaties.........................................................................................................................................21
3. Private veiligheidszorg.................................................................................................................................22
3.1 Afbakening...........................................................................................................................................22
HOOFDSTUK 2: GESCHIEDENIS EN ONTWIKKELING.......................................................................................22
LES 2: HISTORISCHE ONTWIKKELING..........................................................................................................................22
4. Politiegeschiedenis en veiligheidszorg.........................................................................................................22
4.1 The big picture......................................................................................................................................23
5. Historische ontwikkeling private veiligheid..................................................................................................23
5.1 1830-1907........................................................................................................................................23
5.2 1907-1990........................................................................................................................................23
5.3 1990-2017........................................................................................................................................24
5.4 Sinds 2017.......................................................................................................................................24
, 6. Private veiligheidszorg in België...................................................................................................................24
6.1 Casus: De burgerwacht (1830-1914)....................................................................................................24
LES 3: HEDENDAAGSE ONTWIKKELING; DE BEWAKINGSSECTOR (1907-2017)....................................................................26
7. De ontwikkeling van de bewakingssector (1907-1990)................................................................................26
7.1 Fasen in de historische ontwikkeling...................................................................................................27
8. Wet van 10 april 1990 op de bewakingsondernemingen, beveiligingsondernemingen en interne
bewakingsdiensten..........................................................................................................................................27
8.1 Vertrekpunt geschiedenis....................................................................................................................27
9. Evolutie bewakingssector in belgië (1907-1990)..........................................................................................27
9.1 1907-1919........................................................................................................................................27
9.2 1919-1945........................................................................................................................................28
9.3 1945-1968........................................................................................................................................29
9.4 1968-1979........................................................................................................................................29
9.5 1979-1990........................................................................................................................................30
9.6 1990-2017........................................................................................................................................31
9.7 Conclusie..............................................................................................................................................32
HOOFDSTUK 3: ACTOREN............................................................................................................................. 32
LES 4: VERKLARINGEN PRIVATE VEILIGHEID EN DE ‘POLITIECULTUUR’ IN DE PRIVATE SECTOR................................................32
10. Opmars van private veiligheid...................................................................................................................32
11. Cultuur en private veiligheid......................................................................................................................34
12. Politiecultuur.............................................................................................................................................35
LES 5: MODELLEN EN VERHOUDINGEN PUBLIEKE EN PRIVATE VEILIGHEID..........................................................................36
13. publiek-private verhoudingen....................................................................................................................36
LES 6: HUURLINGEN EN PRIVATE MILITAIRE ONDERNEMINGEN.......................................................................................43
14. The Criminology of war..............................................................................................................................43
15. Huurlingen.................................................................................................................................................44
16. Private militaire ondernemingen...............................................................................................................46
17. Wagner Group...........................................................................................................................................47
18. Huurlingen en private militaire ondernemingen........................................................................................48
HOOFDSTUK 4: BELEID, CONTROLE EN WETGEVING.....................................................................................48
LES 7: GASTCOLLEGE MARC COOLS; ‘WERKNEMERSCRIMINALITEIT EN PRIVATE JUSTITIE’....................................................48
19. private justitie............................................................................................................................................48
20. Werknemerscriminaliteit...........................................................................................................................49
LES 8: GASTCOLLEGE FEMKE LENJOU EN AMANDINE VANSCHEEUWIJCK............................................................................52
DOUANE (FEMKE LENJOU)......................................................................................................................................52
21. Theoretisch kader: plural policing..............................................................................................................52
22. Policing dimensions...................................................................................................................................53
23. Douane als veiligheidsactor.......................................................................................................................53
PRIVATE VEILIGHEIDSSTUDIES (AMANDINE VANSCHEEUWIJCK)........................................................................................56
24. Aanloop tot nieuwe detentievormen.........................................................................................................56
HOOFDSTUK 5: INTERNATIONAAL PERSPECTIEF...........................................................................................57
LES 9: INTERNATIONAAL PERSPECTIEF OP PRIVATE VEILIGHEID........................................................................................57
25. Private veiligheid in België.........................................................................................................................58
26. Private veiligheid internationaal................................................................................................................58
27.Private veiligheid Internationaal.................................................................................................................58
28. Private veiligheid Internationaal................................................................................................................58
29. Private veiligheid: globale cijfers................................................................................................................59
30. Private veiligheid in Europese context.......................................................................................................59
31. Wetgeving Europa......................................................................................................................................60
31. Private veiligheid in Internationaal perspectief..........................................................................................60
LES 10: GASTCOLLEGE FILIP SMEETS.........................................................................................................................60
, 32. toepassingsgebied.....................................................................................................................................61
33. Private bewaking.......................................................................................................................................61
34. Verplichtingen............................................................................................................................................69
35. bevoegdheden...........................................................................................................................................70
LES 11: GASTCOLLEGE PRIVÉ-DETECTIVES EN PRIVATE OPSPORING (JONAS MAAS)...............................................................74
36. evolutie in multidisciplinair onderzoek naar private veiligheid; Historisch-criminologisch onderzoek naar
private opsporing.............................................................................................................................................74
36.1 Tekortkomingen.................................................................................................................................74
37. Private opsporing binnen de private veiligheidsstudies.............................................................................75
38. Juridisch kader: Wet van 19 juli 1991 tot regeling van het beroep van privé-detective.............................75
38.1 Wettelijke omschrijving......................................................................................................................75
39. Wetenschappelijke kennis.........................................................................................................................76
39.1 Kennistekort!......................................................................................................................................76
40. Private opsporingssector (2023): een gediversifieerde en gemoderniseerde sector.................................76
41. besluit........................................................................................................................................................ 77
HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN THEORETISCHE DUIDING
LES 1: INLEIDING
1. HET BELGISCH VEILIGHEIDSLANDSCHAP
1.1 Actoren
Gedifferentieerd veiligheidslandschap
Publieke zijde: Federale politie, lokale politie, gemeenschapswacht, bijzondere
inspectiediensten (vb. douane), inlichtingendiensten, civiele bescherming, leger, …
Private zijde: bewakingsondernemingen, ondernemingen voor alarm- en camerasystemen,
private opsporingssector, interne bewakingsdiensten, private militaire ondernemingen, …
o Ligt onder toezicht en controle minister van Binnenlandse Zaken
- wie bewakingsondernemingen wil oprichten, moet een vergunning verkrijgen
o Verschil bewakingsonderneming & interne bewakingsdienst:
- bewakingsonderneming: onderneming die bewakingsagenten tewerk zal stellen bij
klanten die ervoor betalen
- interne bewakingsdienst: treed enkel op ten behoeve van de eigen onderneming (bv.
kbc), zal niet zomaar haar bewakingsagenten tewerkstellen bij andere ondernemingen
Quid veiligheidsdiensten? Veiligheidsdiensten maken deel uit van bijzonder veiligheid of als
onderdeel van private veiligheidssector
Publiek-private verhouding: oorzaken? Minder privaat personeel dan bijvoorbeeld dan bij de
politiediensten
Publiek-private verhouding - Internationaal
, Whitepaper CoESS, ‘The new security company’ (2015)
o Denemarken: gelijkaardig aan belgie
o Duitsland: ongeveer evenveel privaat als publieke tewerkstellingen
o Hongarije
o Nederland: meer politieambtenaren, dan de privaat tewerkgestelden
o Noorwegen
o Polen
o Verenigd Koninkrijk
Buiten Europa
o India
o Zuid-Afrika
Echter: belang definiëring private veiligheid: landen hebben een andere juridische invulling
1.2 Publieke veiligheidssector
Politieambtenaren – lokale politie
o Wet van 5 augustus 1992 betreffende de politiedienst en Wet van 7 december 1998 tot
organisatie van een geïntegreerde politiedienst, gestructureerd op twee niveaus
o Politiezone, korpschef
o Basispolitiezorg
o Verhouding federale politie
Agenten van politie – lokale politie
o Wegverkeer, naleving gemeentereglementen
o Beperkte politiebevoegdheden
Politieambtenaren – federale politie
o Wet van 5 augustus 1992 betreffende de politiedienst en Wet van 7 december 1998 tot
organisatie van een geïntegreerde politiedienst, gestructureerd op twee niveaus
o Commissaris-Generaal, Minister Binnenlandse Zaken en Justitie
o Gespecialiseerde opdrachten
o Verhouding lokale politie
Gemeenschapswachten
o Wet van 15 mei 2007 tot instelling van de functie van gemeenschapswacht, tot
instelling van de dienst gemeenschapswachten en tot wijziging van art. 119bis van de
nieuwe gemeentewet
o Betreft alle niet-politionele, publieke veiligheidsfuncties sinds 1 januari 2008
Stadswachten, parkwachters, stewards (niet te verwarren met voetbalstewards),
lijnspotters, ambtenaren bevoegd om vaststellingen te doen die leiden tot een
Gemeentelijke Administratieve Sanctie (GAS), …
Geen politionele bevoegdheden, niet dezelfde bevoegdheden als private
bewakingsagenten --> geen private bevoegdheden
Taak: bewustmaking, informeren, doorgeven informatie aan bevoegde diensten,
vaststellen inbreuken (GAS), toezicht bij evenementen door overheid of gemeente
georganiseerd
Militaire politieagenten (NK)
o KB 1 december 1975, Art 3.11° KB 1 december 1975
o Wet 16 juli 2020, wat de doorstroming van prioritaire voertuigen betreft
o Militaire domeinen en escorte militaire voertuigen
Douaniers
o Hybride veiligheidsactor: maken deel uit van publieke veiligheidsfunctie, maar ook
meer en meer van private sector
