Goederenrecht
2023 - 2024
Prof. Joke Baeck
,indeling van de goederen - wettelijk kader
ALGEMENE INFORMATIE
Te kennen:
- Hoorcolleges op vrijdag (8u30 tot 11u15)
o Leerstof is alles wat in de les is gezegd!! Wanneer je iets mist, teruggrijpen naar handboek.
- Handboek: Wylleman en J. Baeck, Goederenrecht, Brugge, die Keure, 2023
Evaluatie: Schriftelijk examen met open vragen
- Wetboek + rekenmachine
- Examen: geen afkortingen gebruiken!!
Vragen:
- Mogelijkheid tot vraagstelling voor, tijdens en na de les
- Op afspraak met ass. Julie Marchau via
- Er worden geen vragen per e-mail beantwoord
Inhoud
1 indeling van de goederen............................................................................................................................ 7
1.1 wettelijk kader.....................................................................................................................................................7
1.2 uitgangspunt: Numerus clausus-beginsel...........................................................................................................7
1.3 Begrip “goed”......................................................................................................................................................8
1.3.1 Goederen..........................................................................................................................................................8
1.3.2 Dieren...............................................................................................................................................................9
1.3.3 Vruchten en opbrengsten................................................................................................................................9
1.4 Indeling van de goederen....................................................................................................................................9
1.4.1 Lichamelijke vs. onlichamelijke goederen........................................................................................................9
1.4.2 Onroerende vs. roerende goederen................................................................................................................9
1.4.3 Overheidsgoederen: privaat vs. openbaar domein.......................................................................................11
2 Basisprincipes zakelijke rechten................................................................................................................ 12
2.1 Algemene regels over zakelijke rechten........................................................................................................... 12
2.1.1 Numerus clausus-beginsel..............................................................................................................................12
2.1.2 Anterioriteitsbeginsel.....................................................................................................................................12
2.1.3 Volgrecht........................................................................................................................................................12
2.1.4 Voorrang.........................................................................................................................................................12
2.1.5 Beschikkingsbevoegdheid..............................................................................................................................13
2.2 Algemene regels over het voorwerp van zakelijke rechten ..............................................................................13
2.2.1 Voorwerp........................................................................................................................................................13
2.2.2 Specialiteitsbeginsel (!!).................................................................................................................................14
2.2.3 Eenheidsbeginsel (!!)......................................................................................................................................14
Pagina 1 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
2.2.4 Accessoriumregel...........................................................................................................................................14
2.2.5 Zakelijke subrogatie.......................................................................................................................................15
2.2.6 Verwerking.....................................................................................................................................................15
2.2.7 Vermenging....................................................................................................................................................16
2.3 Algemene regels over het verkrijgen en tenietgaan van zakelijke rechten ......................................................17
2.3.1 Verkrijgen van zakelijke rechten....................................................................................................................17
2.3.1 Intermezzo: bezitsleer (boek is te uitgebreid)...............................................................................................19
2.3.2 Tenietgaan van zakelijke rechten...................................................................................................................21
3 zakelijke hoofdrechten.............................................................................................................................. 25
3.1 Eigendomsrecht.................................................................................................................................................25
3.1.1 Algemene bepalingen.....................................................................................................................................25
3.1.2 Algemene bepalingen inzake roerende eigendom........................................................................................28
3.1.3 Algemene bepalingen inzake onroerende eigendom....................................................................................32
3.2 Mede-eigendom................................................................................................................................................37
3.2.1 Toevallige mede-eigendom............................................................................................................................37
3.2.2 Vrijwillige mede-eigendom............................................................................................................................39
3.2.3 Gedwongen mede-eigendom.........................................................................................................................40
3.3 Appartementsmede-eigendom (gedwongen mede-eigendom).......................................................................42
3.3.1 Toepassingsgebied.........................................................................................................................................42
3.3.2 Akten van de appartementsmede-eigendom................................................................................................43
3.3.3 Vereniging van mede-eigenaars (VME)..........................................................................................................44
3.3.4 Eigendomsoverdracht van een kavel.............................................................................................................49
3.4 Burenhinder.......................................................................................................................................................50
3.4.1 Toepassingsvoorwaarden...............................................................................................................................50
3.4.2 Remedies........................................................................................................................................................51
3.4.3 Preventieve vordering....................................................................................................................................51
3.5 Erfdienstbaarheden...........................................................................................................................................51
3.5.1 Algemene bepalingen.....................................................................................................................................51
3.5.2 Rechten en plichten van partijen...................................................................................................................54
3.5.3 Tenietgaan......................................................................................................................................................56
3.5.4 Wettelijke erfdienstbaarheden......................................................................................................................57
3.6 Het vruchtgebruik..............................................................................................................................................61
3.6.1 Duurtijd...........................................................................................................................................................61
3.6.2 Verkrijging......................................................................................................................................................62
3.6.3 Rechten en plichten van de partijen..............................................................................................................62
3.6.4 Tenietgaan van vruchtgebruik........................................................................................................................65
3.7 erfpachtrecht.....................................................................................................................................................66
Pagina 2 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
3.7.1 Definitie..........................................................................................................................................................66
3.7.2 duurtijd...........................................................................................................................................................66
3.7.3 verkrijging.......................................................................................................................................................67
3.7.4 Rechten en plichten van partijen...................................................................................................................67
3.7.5 tenietgaan van erfpachtrecht........................................................................................................................69
3.8 opstalrecht........................................................................................................................................................ 70
3.8.1 Definitie..........................................................................................................................................................70
3.8.2 Duurtijd...........................................................................................................................................................71
3.8.3 Verkrijging......................................................................................................................................................72
3.8.4 Rechten en plichten van partijen...................................................................................................................73
3.8.5 tenietgaan......................................................................................................................................................74
4 Zakelijke zekerheidsrechten...................................................................................................................... 75
4.1 inleiding.............................................................................................................................................................75
4.1.1 Verhaalrecht SE..............................................................................................................................................75
4.1.2 Gemeenschappelijke kenmerken...................................................................................................................75
4.2 Hypotheek.........................................................................................................................................................76
4.2.1 Soorten hypotheken.......................................................................................................................................76
4.2.2 Totstandkoming.............................................................................................................................................76
4.2.3 Uitoefening.....................................................................................................................................................77
4.3 (bijzondere) voorrechten..................................................................................................................................78
4.3.1 totstandkoming..............................................................................................................................................78
4.3.2 uitoefening.....................................................................................................................................................80
4.4 Pand 81
4.4.1 Totstandkoming.............................................................................................................................................81
4.4.2 uitoefening.....................................................................................................................................................81
4.5 Retentierecht.....................................................................................................................................................82
5 Publiciteit................................................................................................................................................. 83
5.1 Roerende goederen...........................................................................................................................................83
5.1.1 Algemeen........................................................................................................................................................83
5.1.2 Overdracht van schuldvordering (= cessie) art. 5.174 ev. BW.......................................................................83
5.2 Onroerende goederen.......................................................................................................................................84
5.2.1 Overschrijving.................................................................................................................................................84
5.2.2 Inschrijving.....................................................................................................................................................88
5.2.3 Kantmelding...................................................................................................................................................88
1 indeling van de goederen............................................................................................................... 4
1.1 wettelijk kader..........................................................................................................................................4
1.2 uitgangspunt: Numerus clausus-beginsel................................................................................................4
Pagina 3 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
1.3 Begrip “goed”...........................................................................................................................................5
1.3.1 Goederen..................................................................................................................................................5
1.3.2 Dieren.......................................................................................................................................................6
1.3.3 Vruchten en opbrengsten........................................................................................................................6
1.4 Indeling van de goederen.........................................................................................................................6
1.4.1 Lichamelijke vs. onlichamelijke goederen...............................................................................................6
1.4.2 Onroerende vs. roerende goederen........................................................................................................6
1.4.3 Overheidsgoederen: privaat vs. openbaar domein.................................................................................8
2 Basisprincipes zakelijke rechten..................................................................................................... 9
2.1 Algemene regels over zakelijke rechten..................................................................................................9
2.1.1 Numerus clausus-beginsel.......................................................................................................................9
2.1.2 Anterioriteitsbeginsel...............................................................................................................................9
2.1.3 Volgrecht..................................................................................................................................................9
2.1.4 Voorrang...................................................................................................................................................9
2.1.5 Beschikkingsbevoegdheid......................................................................................................................10
2.2 Algemene regels over het voorwerp van zakelijke rechten..................................................................10
2.2.1 Voorwerp...............................................................................................................................................10
2.2.2 Specialiteitsbeginsel (!!).........................................................................................................................11
2.2.3 Eenheidsbeginsel (!!)..............................................................................................................................11
2.2.4 Accessoriumregel...................................................................................................................................11
2.2.5 Zakelijke subrogatie...............................................................................................................................12
2.2.6 Verwerking.............................................................................................................................................12
2.2.7 Vermenging............................................................................................................................................13
2.3 Algemene regels over het verkrijgen en tenietgaan van zakelijke rechten ...........................................14
2.3.1 Verkrijgen van zakelijke rechten............................................................................................................14
2.3.1 Intermezzo: bezitsleer (boek is te uitgebreid).......................................................................................16
2.3.2 Tenietgaan van zakelijke rechten...........................................................................................................18
3 zakelijke hoofdrechten................................................................................................................. 21
3.1 Eigendomsrecht.....................................................................................................................................21
3.1.1 Algemene bepalingen............................................................................................................................21
3.1.2 Algemene bepalingen inzake roerende eigendom................................................................................24
3.1.3 Algemene bepalingen inzake onroerende eigendom............................................................................28
3.2 Mede-eigendom.....................................................................................................................................33
3.2.1 Toevallige mede-eigendom....................................................................................................................33
3.2.2 Vrijwillige mede-eigendom....................................................................................................................35
3.2.3 Gedwongen mede-eigendom................................................................................................................36
Pagina 4 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
3.3 Appartementsmede-eigendom (gedwongen mede-eigendom)............................................................38
3.3.1 Toepassingsgebied.................................................................................................................................38
3.3.2 Akten van de appartementsmede-eigendom........................................................................................39
3.3.3 Vereniging van mede-eigenaars (VME).................................................................................................40
3.3.4 Eigendomsoverdracht van een kavel.....................................................................................................44
3.4 Burenhinder...........................................................................................................................................45
3.4.1 Toepassingsvoorwaarden......................................................................................................................45
3.4.2 Remedies................................................................................................................................................46
3.4.3 Preventieve vordering............................................................................................................................46
3.5 Erfdienstbaarheden...............................................................................................................................46
3.5.1 Algemene bepalingen............................................................................................................................46
3.5.2 Rechten en plichten van partijen...........................................................................................................49
3.5.3 Tenietgaan..............................................................................................................................................50
3.5.4 Wettelijke erfdienstbaarheden..............................................................................................................51
3.6 Het vruchtgebruik..................................................................................................................................55
3.6.1 Duurtijd..................................................................................................................................................55
3.6.2 Verkrijging..............................................................................................................................................56
3.6.3 Rechten en plichten van de partijen......................................................................................................56
3.6.4 Tenietgaan van vruchtgebruik...............................................................................................................59
3.7 erfpachtrecht.........................................................................................................................................60
3.7.1 Definitie..................................................................................................................................................60
3.7.2 duurtijd...................................................................................................................................................60
3.7.3 verkrijging...............................................................................................................................................61
3.7.4 Rechten en plichten van partijen...........................................................................................................61
3.7.5 tenietgaan van erfpachtrecht................................................................................................................63
3.8 opstalrecht.............................................................................................................................................64
3.8.1 Definitie..................................................................................................................................................64
3.8.2 Duurtijd..................................................................................................................................................65
3.8.3 Verkrijging..............................................................................................................................................66
3.8.4 Rechten en plichten van partijen...........................................................................................................67
3.8.5 tenietgaan..............................................................................................................................................68
4 Zakelijke zekerheidsrechten......................................................................................................... 69
4.1 inleiding..................................................................................................................................................69
4.1.1 Verhaalrecht SE......................................................................................................................................69
4.1.2 Gemeenschappelijke kenmerken...........................................................................................................69
4.2 Hypotheek..............................................................................................................................................70
4.2.1 Soorten hypotheken..............................................................................................................................70
Pagina 5 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
4.2.2 Totstandkoming.....................................................................................................................................70
4.2.3 Uitoefening.............................................................................................................................................71
4.3 (bijzondere) voorrechten.......................................................................................................................72
4.3.1 totstandkoming......................................................................................................................................72
4.3.2 uitoefening.............................................................................................................................................74
4.4 Pand.......................................................................................................................................................75
4.4.1 Totstandkoming.....................................................................................................................................75
4.4.2 uitoefening.............................................................................................................................................75
4.5 Retentierecht.........................................................................................................................................76
5 Publiciteit.................................................................................................................................... 77
5.1 Roerende goederen...............................................................................................................................77
5.1.1 Algemeen...............................................................................................................................................77
5.1.2 Overdracht van schuldvordering (= cessie) art. 5.174 ev. BW...............................................................77
5.2 Onroerende goederen........................................................................................................................... 78
5.2.1 Overschrijving.........................................................................................................................................78
5.2.2 Inschrijving.............................................................................................................................................82
5.2.3 Kantmelding...........................................................................................................................................82
Pagina 6 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
1 INDELING VAN DE GOEDEREN
1.1 WETTELIJK KADER
Nieuw BW nog niet volledig.
- Een van de eerste boeken was boek 3
- Zakelijke zekerheden OUD BW!!
o Algemene bepalingen van nieuw BW van toepassing op alle zakelijke rechten zijn wel van
toepassing!
- Niet van toepassing op toestanden die voordien reeds bestonden
o Bv. afstanden bomen perceelsgrens veranderd. Indien die voor 1 september 2021 geplant
waren geldt oude recht.
Boek 3 (inwerkingtreding 01/09/21)
- Titel 1. Algemene bepalingen
- Titel 2. Indelingen van goederen
- Titel 3. Eigendomsrecht
- Titel 4. Mede-eigendom
- Titel 5. Burenrelaties
- Titel 6. Recht van vruchtgebruik
- Titel 7. Erfpachtrecht
- Titel 8. Opstalrecht
Deze bepalingen zijn van aanvullend recht art 3.1 BW
- = Partijen kunnen afwijken van bepalingen van boek 3
- Tenzij (men kan er niet van afwijken):
o Definities
o Andersluitende wetsbepaling
1.2 UITGANGSPUNT: NUMERUS CLAUSUS-BEGINSEL
Art 3.3 BW = gesloten stelsel van zakelijke rechten
- Enkel de wetgever kan zakelijke rechten in leven roepen
- Partijen kunnen geen zakelijke rechten uitvinden
Opsomming van zakelijke rechten in art. 3.3 BW:
Eigendomsrecht
Mede- met verschillende personen eigenaar zijn van hetzelfde goed
eigendom
= zakelijke rechten die de titularis het recht geven om het goed van een ander te
gebruiken
Beperkte lijst van 4 rechten
Zakelijke - Erfdienstbaarheden: bv. recht van overgang
gebruiksrechten - Vruchtgebruik
- Erfpacht: meest verregaande
- Opstal: de opstalhouder krijgt eigendomsrecht op een of meer volumes op
boven of onder de grond.
Pagina 7 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
Stel: u bent SE, als uw cliënt u niet betaalt Wat kan u dan doen?
- Ingebrekestelling/aanmaning sturen
- Hierna naar rechter gaan bij blijvend nalaten om te betalen
- Hierna deurwaarder sturen en als SE uw verhaalsrecht uitoefenen
o Verhaalsrecht = goederen van uw SA ten gelde laten maken (beslag +
openbare verkoop)
- Indien meerdere SE verhaalsrecht hebben t.a.v. dezelfde SA
o Zij willen delen in de opbrengst van het beslag
o Vaak: niet genoeg geld voor iedereen
Principe van gelijkheid tussen SE = Verdelen naar
Zakelijke
evenredigheid (pondspondsgewijze verdeling)
zekerheden
Zakelijke zekerheden geven SE het recht om in situaties van
samenloop bij voorrang te worden betaald.
Stel: tesla-auto wordt verkocht en die SE van deze auto heeft
pandrecht op deze tesla. Dan zal deze SE bij voorrang worden
betaald op de andere SE. De overschot zal men dan wel
pondspondsgewijs verdelen)
Let op: titularis van zakelijk zekerheidsrecht mag het goed niet gebruiken
Bijzondere voorrechten, pand, hypotheek en retentierecht
- pand: RG
- hypotheek: OG
1.3 BEGRIP “GOED”
1.3.1 GOEDEREN
VOORWAARDEN
geen mens of dier
Kan lichamelijk en onlichamelijk zijn
- Verschil:
Voorwerp
o Lichamelijk: zintuigelijk waarneembaar
art 3.40 BW
Bv. huis
o Onlichamelijk: niet zintuigelijk waarneembaar
Bv. schuldvordering, bitcoins, …
Vatbaar = het moet mogelijk zijn dat een persoon de feitelijke macht over het voorwerp uitoefent
voor toe- met uitsluiting van anderen.
eigening - Iemand moet exclusieve feitelijke macht hebben over voorwerp.
art 3.41 BW
GEMENE VOORWERPEN art 3.43 BW
- = voorwerpen die niet in hun totaliteit kunnen worden toegeëigend
o Bv. de zee, de lucht, …
- 1/ Behoren aan niemand toe
- 2/ Gebruik in het algemeen belang (sinds boek 3 ook: met inbegrip van het belang van toekomstige
generaties)
o Iedereen mag het gebruiken!
≠ goederen zonder eigenaar (res nullius)
- Voorwerpen die vatbaar zijn voor toe-eigening, maar op een bepaald ogenblik niet toe-geëigend zijn
- Bv. fiets aan de kant van de weg, die al jaren niet weggehaald is
Pagina 8 van 89
, indeling van de goederen - wettelijk kader
ZAKELIJKE RECHTEN
Voorwerp van zakelijk recht moet altijd een goed zijn (Goed in de zin van art. 3.41 BW)
- Goed kan het voorwerp uitmaken van een zakelijk recht art. 3.7 BW
- Waarom belangrijk om te weten of iets een goed is? Als het een goed is maakt het deel uit van het
vermogen en kunnen SE daar beslag op leggen.
o Bv. bitcoin (onlichamelijk voorwerp) is dit een goed in de zin van art. 3.41 BW? Ja, dus is
vatbaar voor beslag in België ziet met bitcoin anders en kan er geen beslag gelegd worden!
1.3.2 DIEREN
Art. 3.39. Dieren Nieuw in boek 3!
Dieren hebben een gevoelsvermogen en hebben biologische noden.
De bepalingen met betrekking tot lichamelijke voorwerpen zijn op dieren van toepassing, met inachtneming van
de wettelijke en reglementaire bepalingen ter bescherming van dieren en van de openbare orde.
Bv. uw GSM is lichamelijk voorwerp en u mag hiermee doen wat u wil. Als u eigenaar bent van hond, kan u niet
doen wat u wil want sommige zaken zijn dierenmishandeling.
1.3.3 VRUCHTEN EN OPBRENGSTEN
art. 3.42 BW: definities
= datgene wat het goed periodiek voortbrengt, zonder dat dit de substantie ervan wijzigt
en ongeacht of het uit zichzelf gebeurt of als gevolg van de valorisatie ervan.
Vruchten van
- De waarde van het goed wordt niet aangetast/verminderd
een goed
- Bv. huurgelden huis (burgerlijke vruchten), appels van een appelboom
(natuurlijke vruchten), …
= datgene wat het goed opbrengt, maar waardoor de waarde van het goed onmiddellijk
Opbrengsten of geleidelijk wordt verminderd
van een goed - De waarde van het goed wordt wel aangetast/verminderd
- Bv. zand uit zandgroeve, bomen kappen van bos, …
1.4 INDELING VAN DE GOEDEREN
meer indelingen in boek ook kennen maar komen later aan bod
1.4.1 LICHAMELIJKE VS. ONLICHAMELIJKE GOEDEREN
Zie vorige
1.4.2 ONROERENDE VS. ROERENDE GOEDEREN
Waarom belangrijk? Soms andere regels voor RG dan OG. (Vraagstuk: tiny houses OG of RG? Belang voor
fiscaliteit, …)
Grote regels:
- Alle goederen zijn ofwel roerend ofwel onroerend
o Geen tussencategorie!!
- Wet omschrijft welke goederen onroerend zijn + Alle andere goederen zijn roerend (= restcategorie)
Pagina 9 van 89
2023 - 2024
Prof. Joke Baeck
,indeling van de goederen - wettelijk kader
ALGEMENE INFORMATIE
Te kennen:
- Hoorcolleges op vrijdag (8u30 tot 11u15)
o Leerstof is alles wat in de les is gezegd!! Wanneer je iets mist, teruggrijpen naar handboek.
- Handboek: Wylleman en J. Baeck, Goederenrecht, Brugge, die Keure, 2023
Evaluatie: Schriftelijk examen met open vragen
- Wetboek + rekenmachine
- Examen: geen afkortingen gebruiken!!
Vragen:
- Mogelijkheid tot vraagstelling voor, tijdens en na de les
- Op afspraak met ass. Julie Marchau via
- Er worden geen vragen per e-mail beantwoord
Inhoud
1 indeling van de goederen............................................................................................................................ 7
1.1 wettelijk kader.....................................................................................................................................................7
1.2 uitgangspunt: Numerus clausus-beginsel...........................................................................................................7
1.3 Begrip “goed”......................................................................................................................................................8
1.3.1 Goederen..........................................................................................................................................................8
1.3.2 Dieren...............................................................................................................................................................9
1.3.3 Vruchten en opbrengsten................................................................................................................................9
1.4 Indeling van de goederen....................................................................................................................................9
1.4.1 Lichamelijke vs. onlichamelijke goederen........................................................................................................9
1.4.2 Onroerende vs. roerende goederen................................................................................................................9
1.4.3 Overheidsgoederen: privaat vs. openbaar domein.......................................................................................11
2 Basisprincipes zakelijke rechten................................................................................................................ 12
2.1 Algemene regels over zakelijke rechten........................................................................................................... 12
2.1.1 Numerus clausus-beginsel..............................................................................................................................12
2.1.2 Anterioriteitsbeginsel.....................................................................................................................................12
2.1.3 Volgrecht........................................................................................................................................................12
2.1.4 Voorrang.........................................................................................................................................................12
2.1.5 Beschikkingsbevoegdheid..............................................................................................................................13
2.2 Algemene regels over het voorwerp van zakelijke rechten ..............................................................................13
2.2.1 Voorwerp........................................................................................................................................................13
2.2.2 Specialiteitsbeginsel (!!).................................................................................................................................14
2.2.3 Eenheidsbeginsel (!!)......................................................................................................................................14
Pagina 1 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
2.2.4 Accessoriumregel...........................................................................................................................................14
2.2.5 Zakelijke subrogatie.......................................................................................................................................15
2.2.6 Verwerking.....................................................................................................................................................15
2.2.7 Vermenging....................................................................................................................................................16
2.3 Algemene regels over het verkrijgen en tenietgaan van zakelijke rechten ......................................................17
2.3.1 Verkrijgen van zakelijke rechten....................................................................................................................17
2.3.1 Intermezzo: bezitsleer (boek is te uitgebreid)...............................................................................................19
2.3.2 Tenietgaan van zakelijke rechten...................................................................................................................21
3 zakelijke hoofdrechten.............................................................................................................................. 25
3.1 Eigendomsrecht.................................................................................................................................................25
3.1.1 Algemene bepalingen.....................................................................................................................................25
3.1.2 Algemene bepalingen inzake roerende eigendom........................................................................................28
3.1.3 Algemene bepalingen inzake onroerende eigendom....................................................................................32
3.2 Mede-eigendom................................................................................................................................................37
3.2.1 Toevallige mede-eigendom............................................................................................................................37
3.2.2 Vrijwillige mede-eigendom............................................................................................................................39
3.2.3 Gedwongen mede-eigendom.........................................................................................................................40
3.3 Appartementsmede-eigendom (gedwongen mede-eigendom).......................................................................42
3.3.1 Toepassingsgebied.........................................................................................................................................42
3.3.2 Akten van de appartementsmede-eigendom................................................................................................43
3.3.3 Vereniging van mede-eigenaars (VME)..........................................................................................................44
3.3.4 Eigendomsoverdracht van een kavel.............................................................................................................49
3.4 Burenhinder.......................................................................................................................................................50
3.4.1 Toepassingsvoorwaarden...............................................................................................................................50
3.4.2 Remedies........................................................................................................................................................51
3.4.3 Preventieve vordering....................................................................................................................................51
3.5 Erfdienstbaarheden...........................................................................................................................................51
3.5.1 Algemene bepalingen.....................................................................................................................................51
3.5.2 Rechten en plichten van partijen...................................................................................................................54
3.5.3 Tenietgaan......................................................................................................................................................56
3.5.4 Wettelijke erfdienstbaarheden......................................................................................................................57
3.6 Het vruchtgebruik..............................................................................................................................................61
3.6.1 Duurtijd...........................................................................................................................................................61
3.6.2 Verkrijging......................................................................................................................................................62
3.6.3 Rechten en plichten van de partijen..............................................................................................................62
3.6.4 Tenietgaan van vruchtgebruik........................................................................................................................65
3.7 erfpachtrecht.....................................................................................................................................................66
Pagina 2 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
3.7.1 Definitie..........................................................................................................................................................66
3.7.2 duurtijd...........................................................................................................................................................66
3.7.3 verkrijging.......................................................................................................................................................67
3.7.4 Rechten en plichten van partijen...................................................................................................................67
3.7.5 tenietgaan van erfpachtrecht........................................................................................................................69
3.8 opstalrecht........................................................................................................................................................ 70
3.8.1 Definitie..........................................................................................................................................................70
3.8.2 Duurtijd...........................................................................................................................................................71
3.8.3 Verkrijging......................................................................................................................................................72
3.8.4 Rechten en plichten van partijen...................................................................................................................73
3.8.5 tenietgaan......................................................................................................................................................74
4 Zakelijke zekerheidsrechten...................................................................................................................... 75
4.1 inleiding.............................................................................................................................................................75
4.1.1 Verhaalrecht SE..............................................................................................................................................75
4.1.2 Gemeenschappelijke kenmerken...................................................................................................................75
4.2 Hypotheek.........................................................................................................................................................76
4.2.1 Soorten hypotheken.......................................................................................................................................76
4.2.2 Totstandkoming.............................................................................................................................................76
4.2.3 Uitoefening.....................................................................................................................................................77
4.3 (bijzondere) voorrechten..................................................................................................................................78
4.3.1 totstandkoming..............................................................................................................................................78
4.3.2 uitoefening.....................................................................................................................................................80
4.4 Pand 81
4.4.1 Totstandkoming.............................................................................................................................................81
4.4.2 uitoefening.....................................................................................................................................................81
4.5 Retentierecht.....................................................................................................................................................82
5 Publiciteit................................................................................................................................................. 83
5.1 Roerende goederen...........................................................................................................................................83
5.1.1 Algemeen........................................................................................................................................................83
5.1.2 Overdracht van schuldvordering (= cessie) art. 5.174 ev. BW.......................................................................83
5.2 Onroerende goederen.......................................................................................................................................84
5.2.1 Overschrijving.................................................................................................................................................84
5.2.2 Inschrijving.....................................................................................................................................................88
5.2.3 Kantmelding...................................................................................................................................................88
1 indeling van de goederen............................................................................................................... 4
1.1 wettelijk kader..........................................................................................................................................4
1.2 uitgangspunt: Numerus clausus-beginsel................................................................................................4
Pagina 3 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
1.3 Begrip “goed”...........................................................................................................................................5
1.3.1 Goederen..................................................................................................................................................5
1.3.2 Dieren.......................................................................................................................................................6
1.3.3 Vruchten en opbrengsten........................................................................................................................6
1.4 Indeling van de goederen.........................................................................................................................6
1.4.1 Lichamelijke vs. onlichamelijke goederen...............................................................................................6
1.4.2 Onroerende vs. roerende goederen........................................................................................................6
1.4.3 Overheidsgoederen: privaat vs. openbaar domein.................................................................................8
2 Basisprincipes zakelijke rechten..................................................................................................... 9
2.1 Algemene regels over zakelijke rechten..................................................................................................9
2.1.1 Numerus clausus-beginsel.......................................................................................................................9
2.1.2 Anterioriteitsbeginsel...............................................................................................................................9
2.1.3 Volgrecht..................................................................................................................................................9
2.1.4 Voorrang...................................................................................................................................................9
2.1.5 Beschikkingsbevoegdheid......................................................................................................................10
2.2 Algemene regels over het voorwerp van zakelijke rechten..................................................................10
2.2.1 Voorwerp...............................................................................................................................................10
2.2.2 Specialiteitsbeginsel (!!).........................................................................................................................11
2.2.3 Eenheidsbeginsel (!!)..............................................................................................................................11
2.2.4 Accessoriumregel...................................................................................................................................11
2.2.5 Zakelijke subrogatie...............................................................................................................................12
2.2.6 Verwerking.............................................................................................................................................12
2.2.7 Vermenging............................................................................................................................................13
2.3 Algemene regels over het verkrijgen en tenietgaan van zakelijke rechten ...........................................14
2.3.1 Verkrijgen van zakelijke rechten............................................................................................................14
2.3.1 Intermezzo: bezitsleer (boek is te uitgebreid).......................................................................................16
2.3.2 Tenietgaan van zakelijke rechten...........................................................................................................18
3 zakelijke hoofdrechten................................................................................................................. 21
3.1 Eigendomsrecht.....................................................................................................................................21
3.1.1 Algemene bepalingen............................................................................................................................21
3.1.2 Algemene bepalingen inzake roerende eigendom................................................................................24
3.1.3 Algemene bepalingen inzake onroerende eigendom............................................................................28
3.2 Mede-eigendom.....................................................................................................................................33
3.2.1 Toevallige mede-eigendom....................................................................................................................33
3.2.2 Vrijwillige mede-eigendom....................................................................................................................35
3.2.3 Gedwongen mede-eigendom................................................................................................................36
Pagina 4 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
3.3 Appartementsmede-eigendom (gedwongen mede-eigendom)............................................................38
3.3.1 Toepassingsgebied.................................................................................................................................38
3.3.2 Akten van de appartementsmede-eigendom........................................................................................39
3.3.3 Vereniging van mede-eigenaars (VME).................................................................................................40
3.3.4 Eigendomsoverdracht van een kavel.....................................................................................................44
3.4 Burenhinder...........................................................................................................................................45
3.4.1 Toepassingsvoorwaarden......................................................................................................................45
3.4.2 Remedies................................................................................................................................................46
3.4.3 Preventieve vordering............................................................................................................................46
3.5 Erfdienstbaarheden...............................................................................................................................46
3.5.1 Algemene bepalingen............................................................................................................................46
3.5.2 Rechten en plichten van partijen...........................................................................................................49
3.5.3 Tenietgaan..............................................................................................................................................50
3.5.4 Wettelijke erfdienstbaarheden..............................................................................................................51
3.6 Het vruchtgebruik..................................................................................................................................55
3.6.1 Duurtijd..................................................................................................................................................55
3.6.2 Verkrijging..............................................................................................................................................56
3.6.3 Rechten en plichten van de partijen......................................................................................................56
3.6.4 Tenietgaan van vruchtgebruik...............................................................................................................59
3.7 erfpachtrecht.........................................................................................................................................60
3.7.1 Definitie..................................................................................................................................................60
3.7.2 duurtijd...................................................................................................................................................60
3.7.3 verkrijging...............................................................................................................................................61
3.7.4 Rechten en plichten van partijen...........................................................................................................61
3.7.5 tenietgaan van erfpachtrecht................................................................................................................63
3.8 opstalrecht.............................................................................................................................................64
3.8.1 Definitie..................................................................................................................................................64
3.8.2 Duurtijd..................................................................................................................................................65
3.8.3 Verkrijging..............................................................................................................................................66
3.8.4 Rechten en plichten van partijen...........................................................................................................67
3.8.5 tenietgaan..............................................................................................................................................68
4 Zakelijke zekerheidsrechten......................................................................................................... 69
4.1 inleiding..................................................................................................................................................69
4.1.1 Verhaalrecht SE......................................................................................................................................69
4.1.2 Gemeenschappelijke kenmerken...........................................................................................................69
4.2 Hypotheek..............................................................................................................................................70
4.2.1 Soorten hypotheken..............................................................................................................................70
Pagina 5 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
4.2.2 Totstandkoming.....................................................................................................................................70
4.2.3 Uitoefening.............................................................................................................................................71
4.3 (bijzondere) voorrechten.......................................................................................................................72
4.3.1 totstandkoming......................................................................................................................................72
4.3.2 uitoefening.............................................................................................................................................74
4.4 Pand.......................................................................................................................................................75
4.4.1 Totstandkoming.....................................................................................................................................75
4.4.2 uitoefening.............................................................................................................................................75
4.5 Retentierecht.........................................................................................................................................76
5 Publiciteit.................................................................................................................................... 77
5.1 Roerende goederen...............................................................................................................................77
5.1.1 Algemeen...............................................................................................................................................77
5.1.2 Overdracht van schuldvordering (= cessie) art. 5.174 ev. BW...............................................................77
5.2 Onroerende goederen........................................................................................................................... 78
5.2.1 Overschrijving.........................................................................................................................................78
5.2.2 Inschrijving.............................................................................................................................................82
5.2.3 Kantmelding...........................................................................................................................................82
Pagina 6 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
1 INDELING VAN DE GOEDEREN
1.1 WETTELIJK KADER
Nieuw BW nog niet volledig.
- Een van de eerste boeken was boek 3
- Zakelijke zekerheden OUD BW!!
o Algemene bepalingen van nieuw BW van toepassing op alle zakelijke rechten zijn wel van
toepassing!
- Niet van toepassing op toestanden die voordien reeds bestonden
o Bv. afstanden bomen perceelsgrens veranderd. Indien die voor 1 september 2021 geplant
waren geldt oude recht.
Boek 3 (inwerkingtreding 01/09/21)
- Titel 1. Algemene bepalingen
- Titel 2. Indelingen van goederen
- Titel 3. Eigendomsrecht
- Titel 4. Mede-eigendom
- Titel 5. Burenrelaties
- Titel 6. Recht van vruchtgebruik
- Titel 7. Erfpachtrecht
- Titel 8. Opstalrecht
Deze bepalingen zijn van aanvullend recht art 3.1 BW
- = Partijen kunnen afwijken van bepalingen van boek 3
- Tenzij (men kan er niet van afwijken):
o Definities
o Andersluitende wetsbepaling
1.2 UITGANGSPUNT: NUMERUS CLAUSUS-BEGINSEL
Art 3.3 BW = gesloten stelsel van zakelijke rechten
- Enkel de wetgever kan zakelijke rechten in leven roepen
- Partijen kunnen geen zakelijke rechten uitvinden
Opsomming van zakelijke rechten in art. 3.3 BW:
Eigendomsrecht
Mede- met verschillende personen eigenaar zijn van hetzelfde goed
eigendom
= zakelijke rechten die de titularis het recht geven om het goed van een ander te
gebruiken
Beperkte lijst van 4 rechten
Zakelijke - Erfdienstbaarheden: bv. recht van overgang
gebruiksrechten - Vruchtgebruik
- Erfpacht: meest verregaande
- Opstal: de opstalhouder krijgt eigendomsrecht op een of meer volumes op
boven of onder de grond.
Pagina 7 van 89
,indeling van de goederen - wettelijk kader
Stel: u bent SE, als uw cliënt u niet betaalt Wat kan u dan doen?
- Ingebrekestelling/aanmaning sturen
- Hierna naar rechter gaan bij blijvend nalaten om te betalen
- Hierna deurwaarder sturen en als SE uw verhaalsrecht uitoefenen
o Verhaalsrecht = goederen van uw SA ten gelde laten maken (beslag +
openbare verkoop)
- Indien meerdere SE verhaalsrecht hebben t.a.v. dezelfde SA
o Zij willen delen in de opbrengst van het beslag
o Vaak: niet genoeg geld voor iedereen
Principe van gelijkheid tussen SE = Verdelen naar
Zakelijke
evenredigheid (pondspondsgewijze verdeling)
zekerheden
Zakelijke zekerheden geven SE het recht om in situaties van
samenloop bij voorrang te worden betaald.
Stel: tesla-auto wordt verkocht en die SE van deze auto heeft
pandrecht op deze tesla. Dan zal deze SE bij voorrang worden
betaald op de andere SE. De overschot zal men dan wel
pondspondsgewijs verdelen)
Let op: titularis van zakelijk zekerheidsrecht mag het goed niet gebruiken
Bijzondere voorrechten, pand, hypotheek en retentierecht
- pand: RG
- hypotheek: OG
1.3 BEGRIP “GOED”
1.3.1 GOEDEREN
VOORWAARDEN
geen mens of dier
Kan lichamelijk en onlichamelijk zijn
- Verschil:
Voorwerp
o Lichamelijk: zintuigelijk waarneembaar
art 3.40 BW
Bv. huis
o Onlichamelijk: niet zintuigelijk waarneembaar
Bv. schuldvordering, bitcoins, …
Vatbaar = het moet mogelijk zijn dat een persoon de feitelijke macht over het voorwerp uitoefent
voor toe- met uitsluiting van anderen.
eigening - Iemand moet exclusieve feitelijke macht hebben over voorwerp.
art 3.41 BW
GEMENE VOORWERPEN art 3.43 BW
- = voorwerpen die niet in hun totaliteit kunnen worden toegeëigend
o Bv. de zee, de lucht, …
- 1/ Behoren aan niemand toe
- 2/ Gebruik in het algemeen belang (sinds boek 3 ook: met inbegrip van het belang van toekomstige
generaties)
o Iedereen mag het gebruiken!
≠ goederen zonder eigenaar (res nullius)
- Voorwerpen die vatbaar zijn voor toe-eigening, maar op een bepaald ogenblik niet toe-geëigend zijn
- Bv. fiets aan de kant van de weg, die al jaren niet weggehaald is
Pagina 8 van 89
, indeling van de goederen - wettelijk kader
ZAKELIJKE RECHTEN
Voorwerp van zakelijk recht moet altijd een goed zijn (Goed in de zin van art. 3.41 BW)
- Goed kan het voorwerp uitmaken van een zakelijk recht art. 3.7 BW
- Waarom belangrijk om te weten of iets een goed is? Als het een goed is maakt het deel uit van het
vermogen en kunnen SE daar beslag op leggen.
o Bv. bitcoin (onlichamelijk voorwerp) is dit een goed in de zin van art. 3.41 BW? Ja, dus is
vatbaar voor beslag in België ziet met bitcoin anders en kan er geen beslag gelegd worden!
1.3.2 DIEREN
Art. 3.39. Dieren Nieuw in boek 3!
Dieren hebben een gevoelsvermogen en hebben biologische noden.
De bepalingen met betrekking tot lichamelijke voorwerpen zijn op dieren van toepassing, met inachtneming van
de wettelijke en reglementaire bepalingen ter bescherming van dieren en van de openbare orde.
Bv. uw GSM is lichamelijk voorwerp en u mag hiermee doen wat u wil. Als u eigenaar bent van hond, kan u niet
doen wat u wil want sommige zaken zijn dierenmishandeling.
1.3.3 VRUCHTEN EN OPBRENGSTEN
art. 3.42 BW: definities
= datgene wat het goed periodiek voortbrengt, zonder dat dit de substantie ervan wijzigt
en ongeacht of het uit zichzelf gebeurt of als gevolg van de valorisatie ervan.
Vruchten van
- De waarde van het goed wordt niet aangetast/verminderd
een goed
- Bv. huurgelden huis (burgerlijke vruchten), appels van een appelboom
(natuurlijke vruchten), …
= datgene wat het goed opbrengt, maar waardoor de waarde van het goed onmiddellijk
Opbrengsten of geleidelijk wordt verminderd
van een goed - De waarde van het goed wordt wel aangetast/verminderd
- Bv. zand uit zandgroeve, bomen kappen van bos, …
1.4 INDELING VAN DE GOEDEREN
meer indelingen in boek ook kennen maar komen later aan bod
1.4.1 LICHAMELIJKE VS. ONLICHAMELIJKE GOEDEREN
Zie vorige
1.4.2 ONROERENDE VS. ROERENDE GOEDEREN
Waarom belangrijk? Soms andere regels voor RG dan OG. (Vraagstuk: tiny houses OG of RG? Belang voor
fiscaliteit, …)
Grote regels:
- Alle goederen zijn ofwel roerend ofwel onroerend
o Geen tussencategorie!!
- Wet omschrijft welke goederen onroerend zijn + Alle andere goederen zijn roerend (= restcategorie)
Pagina 9 van 89
