Samenvatting grondwettelijk recht
1. algemene inleiding
Hoofdstuk 1. Basisbeginselen en centrale thema’s van het
grondwettelijk recht.
Afdeling 2
§1 betekenis en func.e vd GW
Vroeger: macht vd vorsten aan banden leggen & garan4e vrijheden vd onderhorigen
A. Eerste func-e: democra-sche organisa-e vd overheidsmacht
= posi'eve func'e à GW brengt OH tot stand door 1) creëren ve regering 2) bevoegdheden vd
verschillende OH-organen vast te leggen
• GW = primaire rechtsbron vh rechtssysteem
• Vormt feitelijke macht in juridisch gelegi'meerde macht, rechtsmacht of bevoegdheid
• Aannemen ve GW à pol gemeenschap cons'tueert rechtsgemeenschap
• Bevat fundamentele regels voor de organisa'e en werking van de staatsmachten
Moderne GW-concept: instemming vh volk à volk kan zichzelf nt besturen à nood aan OH à
georganiseerd door GW
B. Tweede func-e: beperken vd OH macht
= nega'ef karakter
Modern, liberaal grondwetsidee à gema'gd bestuur & bestrijden willekeur
Machtsmisbruik tegengaan & vrijheid vd burgers beschermen à hoe?
• Verdelen OH macht in verschillende ambten
• Inperken OH macht dr vd fundamentele rechten en vrijheden
a. Machtenscheiding
Horizontale machtenscheiding (B): verdeling binnen één en hetzelfde overheidsverband aan verschillende
ambten of organen worden toebedeeld
• Trias poli*ca (Montesquieu): kunnen elkaar halt oproepen
à 3 overheidsfunc'es:
o Wetgevende macht à opstellen van algemene regels
1
, o Uitvoerende macht à beoogt die regels te doen naleven
o Rechterlijke macht à beslechten van geschillen omtrent de toepassing van die regels
• Absolute machtenscheiding, later: evenwicht
• Checks and balances: samenwerking ene controle op elkaar
• Amerikaan James Madison
Amerika
à presiden'eel regime à UM (President) & WM (het Congres) afzonderlijk gekozen
= ver doorgedreven scheiding
o UM kan vetorecht op WM & veto mogelijks overstemd door 2/3 vh Huis v.
Afgevaardigden & Senaat
Frankrijk
• Gn wisselwerking & controle
Gevolgen:
o Controle geldigheid bestuurshandeling door de rechter = verboden à moesten zichzelf
controleren (Conseil d’Etat) (nu: RvS wel ona]ankelijke instan'e)
= model v jurisdic;oneel dualisme
= naast elkaar bestaan v rechtscolleges
§ Angelsaksische systeem
à gwne rechter wel bevoegd
= model v jurisdic;oneel monisme
o Verbod v. rechterlijke Gwheidscontrole v we^en
WANT rechter zou ander domein WM betreden
(tot Conseil Cons'tu'onnel)
Uit angst vr parlementen van >< common law (posi'eve herinnering)
Hamilton à “RM controle op WM”
• Machtsmisbruik tegengaan & vrijheid individu waarborgen
• Arbeidsverdeling & func'onele specialisa'e
o Professionals
o Tss rechters & andere pol instellingen à WEL absolute scheiding à moeten volledig
ona]ankelijk zijn
Ver;cale machtenscheiding (B): spreiding over verschillende omgeschreven territoriaal omschreven OH
verbanden
• Tss verschillende territoriaal omschreven bevoegdheden
• ‘gelaagde rechtsorde’
• Gn concentra'e vn macht tot één OH à verschillende OH banden
• Lokaal - regionaal - suprana'onaal - interna'onaal
• Federalisme (B) = spreiding bevoegdheden tss autonome rechtsordes
• Decentralisa;e (B) = verdeling aan ondergeschikte (lokale) besturen
• Ver'cale verdeling à regels opgenomen in GW EN verschillende grondwe^en per laag mogelijk
à cons;tu;oneel pluralisme (B)
• Kan democra'sch gehalte v besluitvorming versterken
• Subsidiariteitsbeginsel = OH moet zich nt inladen met taken die ook door lagere instan'es
afgehandeld kunnen worden + kan helpen cons'tu'oneel bestel te verstevigen bij verschillende
geografisch gelegen groepen
2
, b. Verankering vd rechten en vrijheden
Recht op persoonlijk vrijheid à sleutelbepaling in elk mensenrechteninstrument
Vandaag: veel grondrechten (Titel II “de Belgen en hun rechten”), Mensenrechtenverdragen (EVRM)
Trias Poli*ca à verdeling bevoegdheden & machtsmisbruik vermeden
Grondrechten à inhoudelijke beperkingen (regering gn beslissingen tegen individuele vrijheid)
Klassieke liberale rechten: schermen burger af vd overheid
Sociaaleconomische rechten: verplicht OH ih nemen van bep beslissingen
C. Overige func-es
• Programmatorische func'e à door de staat na te streven doelstellingen (v bevorderen materiele
gelijkheid & bescherming leefmilieu)
• Streven nr na'e- of staatsvorming
D. Besluit: de grondwet al maatschappelijk contract
Grondwet = fic'eve overeenkomst tss vrije individuen om een georganiseerde poli'eke gemeenschap te
vormen (mensen staan vrijheid af aan OH en deze moet deze waarborgen met het geweldsmonopolie)
Gehoorzaamheid <-> goed bestuur en bescherming individuele vrijheden
Waarom sluit mens dit contract?
HOBBES: “mens wilt slechte natuurtoestand ontvluchten dus sluit het een maatschappelijk contract”
à hier soevereine macht onbeperkt
>< LOCKE: gezag moet begrensd zijn want regering is er door de gra'e vd ingestemden
§2 Grondwet in materiele en formele zin
GW in materiele zin = geheel v regels voor beperking & organisa'e vd OH
GW in formele zin = de specifieke tekst die we de GW noemen die met een bijzonder gezag is bekleed
Bijzonder gezag à 2 eig:
1) Slechts op bijzondere wijze mogelijke wijziging, afscherming gewone meerderheidsbesluitvorming
2) GW = hiërarchisch hoogste rechtsregel binnen een rechtssysteem
3
, §3 enkele belangrijke classifica.es
Façade GW vs democra'sche GW
3 classifica'es
A. Grondwet en democra-evorm
directe democra'e
o Bevolking maakt zelf we^en & burgers rechtstreekse deelname aan poli'eke besluitvorming
o Bindende/nt-bindende volksraadpleging
Representa'eve / indirecte democra'e
o Volk kiest vertegenwoordigers die in hun plaats poli'eke beslissingen nemen
o Prak'sch, professionalisering vd poli'ek
o Nadeel: beperkte invulling à gepleit voor aanvulling vd par*cipa*eve en delibera*eve
democra'e
Par*cipa*eve en delibera*eve democra'e
o Volk rechtstreekse betrekking bij beleid
o Door volksraadplegingen
o Uitwisseling argumenten tss geïnformeerde burgers
o Burgertop
o Kwaliteit vd argumenta'e & de discussie à daarna verkozen poli'ci met de conclusies vd groep
aan de slag
o Nadeel: elitair
Meerderheidsdemocra'e
o Meerderheid stemt en beslist
o Elke stem evenveel gewicht
Consensus- of pacifica'edemocra'e
o Gebaseerd op de consensus tss verschillende segmenten vd samenleving
o Geen permanente minorisa'e ve groep
o Vb: alarmbelprocedure
4
1. algemene inleiding
Hoofdstuk 1. Basisbeginselen en centrale thema’s van het
grondwettelijk recht.
Afdeling 2
§1 betekenis en func.e vd GW
Vroeger: macht vd vorsten aan banden leggen & garan4e vrijheden vd onderhorigen
A. Eerste func-e: democra-sche organisa-e vd overheidsmacht
= posi'eve func'e à GW brengt OH tot stand door 1) creëren ve regering 2) bevoegdheden vd
verschillende OH-organen vast te leggen
• GW = primaire rechtsbron vh rechtssysteem
• Vormt feitelijke macht in juridisch gelegi'meerde macht, rechtsmacht of bevoegdheid
• Aannemen ve GW à pol gemeenschap cons'tueert rechtsgemeenschap
• Bevat fundamentele regels voor de organisa'e en werking van de staatsmachten
Moderne GW-concept: instemming vh volk à volk kan zichzelf nt besturen à nood aan OH à
georganiseerd door GW
B. Tweede func-e: beperken vd OH macht
= nega'ef karakter
Modern, liberaal grondwetsidee à gema'gd bestuur & bestrijden willekeur
Machtsmisbruik tegengaan & vrijheid vd burgers beschermen à hoe?
• Verdelen OH macht in verschillende ambten
• Inperken OH macht dr vd fundamentele rechten en vrijheden
a. Machtenscheiding
Horizontale machtenscheiding (B): verdeling binnen één en hetzelfde overheidsverband aan verschillende
ambten of organen worden toebedeeld
• Trias poli*ca (Montesquieu): kunnen elkaar halt oproepen
à 3 overheidsfunc'es:
o Wetgevende macht à opstellen van algemene regels
1
, o Uitvoerende macht à beoogt die regels te doen naleven
o Rechterlijke macht à beslechten van geschillen omtrent de toepassing van die regels
• Absolute machtenscheiding, later: evenwicht
• Checks and balances: samenwerking ene controle op elkaar
• Amerikaan James Madison
Amerika
à presiden'eel regime à UM (President) & WM (het Congres) afzonderlijk gekozen
= ver doorgedreven scheiding
o UM kan vetorecht op WM & veto mogelijks overstemd door 2/3 vh Huis v.
Afgevaardigden & Senaat
Frankrijk
• Gn wisselwerking & controle
Gevolgen:
o Controle geldigheid bestuurshandeling door de rechter = verboden à moesten zichzelf
controleren (Conseil d’Etat) (nu: RvS wel ona]ankelijke instan'e)
= model v jurisdic;oneel dualisme
= naast elkaar bestaan v rechtscolleges
§ Angelsaksische systeem
à gwne rechter wel bevoegd
= model v jurisdic;oneel monisme
o Verbod v. rechterlijke Gwheidscontrole v we^en
WANT rechter zou ander domein WM betreden
(tot Conseil Cons'tu'onnel)
Uit angst vr parlementen van >< common law (posi'eve herinnering)
Hamilton à “RM controle op WM”
• Machtsmisbruik tegengaan & vrijheid individu waarborgen
• Arbeidsverdeling & func'onele specialisa'e
o Professionals
o Tss rechters & andere pol instellingen à WEL absolute scheiding à moeten volledig
ona]ankelijk zijn
Ver;cale machtenscheiding (B): spreiding over verschillende omgeschreven territoriaal omschreven OH
verbanden
• Tss verschillende territoriaal omschreven bevoegdheden
• ‘gelaagde rechtsorde’
• Gn concentra'e vn macht tot één OH à verschillende OH banden
• Lokaal - regionaal - suprana'onaal - interna'onaal
• Federalisme (B) = spreiding bevoegdheden tss autonome rechtsordes
• Decentralisa;e (B) = verdeling aan ondergeschikte (lokale) besturen
• Ver'cale verdeling à regels opgenomen in GW EN verschillende grondwe^en per laag mogelijk
à cons;tu;oneel pluralisme (B)
• Kan democra'sch gehalte v besluitvorming versterken
• Subsidiariteitsbeginsel = OH moet zich nt inladen met taken die ook door lagere instan'es
afgehandeld kunnen worden + kan helpen cons'tu'oneel bestel te verstevigen bij verschillende
geografisch gelegen groepen
2
, b. Verankering vd rechten en vrijheden
Recht op persoonlijk vrijheid à sleutelbepaling in elk mensenrechteninstrument
Vandaag: veel grondrechten (Titel II “de Belgen en hun rechten”), Mensenrechtenverdragen (EVRM)
Trias Poli*ca à verdeling bevoegdheden & machtsmisbruik vermeden
Grondrechten à inhoudelijke beperkingen (regering gn beslissingen tegen individuele vrijheid)
Klassieke liberale rechten: schermen burger af vd overheid
Sociaaleconomische rechten: verplicht OH ih nemen van bep beslissingen
C. Overige func-es
• Programmatorische func'e à door de staat na te streven doelstellingen (v bevorderen materiele
gelijkheid & bescherming leefmilieu)
• Streven nr na'e- of staatsvorming
D. Besluit: de grondwet al maatschappelijk contract
Grondwet = fic'eve overeenkomst tss vrije individuen om een georganiseerde poli'eke gemeenschap te
vormen (mensen staan vrijheid af aan OH en deze moet deze waarborgen met het geweldsmonopolie)
Gehoorzaamheid <-> goed bestuur en bescherming individuele vrijheden
Waarom sluit mens dit contract?
HOBBES: “mens wilt slechte natuurtoestand ontvluchten dus sluit het een maatschappelijk contract”
à hier soevereine macht onbeperkt
>< LOCKE: gezag moet begrensd zijn want regering is er door de gra'e vd ingestemden
§2 Grondwet in materiele en formele zin
GW in materiele zin = geheel v regels voor beperking & organisa'e vd OH
GW in formele zin = de specifieke tekst die we de GW noemen die met een bijzonder gezag is bekleed
Bijzonder gezag à 2 eig:
1) Slechts op bijzondere wijze mogelijke wijziging, afscherming gewone meerderheidsbesluitvorming
2) GW = hiërarchisch hoogste rechtsregel binnen een rechtssysteem
3
, §3 enkele belangrijke classifica.es
Façade GW vs democra'sche GW
3 classifica'es
A. Grondwet en democra-evorm
directe democra'e
o Bevolking maakt zelf we^en & burgers rechtstreekse deelname aan poli'eke besluitvorming
o Bindende/nt-bindende volksraadpleging
Representa'eve / indirecte democra'e
o Volk kiest vertegenwoordigers die in hun plaats poli'eke beslissingen nemen
o Prak'sch, professionalisering vd poli'ek
o Nadeel: beperkte invulling à gepleit voor aanvulling vd par*cipa*eve en delibera*eve
democra'e
Par*cipa*eve en delibera*eve democra'e
o Volk rechtstreekse betrekking bij beleid
o Door volksraadplegingen
o Uitwisseling argumenten tss geïnformeerde burgers
o Burgertop
o Kwaliteit vd argumenta'e & de discussie à daarna verkozen poli'ci met de conclusies vd groep
aan de slag
o Nadeel: elitair
Meerderheidsdemocra'e
o Meerderheid stemt en beslist
o Elke stem evenveel gewicht
Consensus- of pacifica'edemocra'e
o Gebaseerd op de consensus tss verschillende segmenten vd samenleving
o Geen permanente minorisa'e ve groep
o Vb: alarmbelprocedure
4
