SAMENVATTING –
ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN:
PSYCHODIAGNOSTIEK
HOOFDSTUK 1 –
PSYCHODIAGNOSTISCH ONDERZOEK
1. DEFINITIE EN BEGRIPPEN
- Het stellen v/e diagnose
Zijntoestand vaststellen
Aard + oorzaken beschrijven/verklaren
- Overeenkomst met diagnostiek in logopedie/audiologie
1. Screening
= Vaststellen of psychisch functioneren normaal/afwijkend is (zijnstoestand)
2. Diagnostiek
= Problematisch functioneren in kaart brengen
o Aard v/d problematiek vaststellen (kwantitatief/kwalitatief)
o Verder onderzoek naar deelaspecten v/d problematiek
3. Begeleiding
= Het aanwenden van psychodiagnostiek om therapie beter te kunnen plannen, evalueren en
eventueel bijsturen
- Diagnostiek is meer dan testscores produceren
- Het belang van testgedrag (vb. concentratie, doorzettingsvermogen, oplossingsstrategie, faalangst,
zelfbevraging) en familiale context
2. DE VRAAG NAAR PSYCHODIAGNOSTIEK
- Vanuit ouders, vanuit school, vanuit CLB
- Diagnostiek is steeds schakel i/e proces
- Handelingsgerichte diagnostiek
- Een vraag naar…
o Oorzaak v/e probleem
o Niveau van functioneren (leergeschiktheid)
o I/h kader van bep onderzoek
o Voor het kunnen starten v/e behandeling
o Nieuwsgierigheid
Belang van cliëntgerichte diagnostiek: wnr leek vraagt om onderzoek…
- Rekening houden met
o Al bestaande opinies over problematiek
o Zelf-attributies
Opgepast! Bij té groot verschil tss advies van professional + opinie v/d leek, grote kans dat leek als
vragende partij zal afhaken!
1
, 3. TWEE CONTEXTEN VAN DIAGNOSTIEK
≠ terreinen van onderzoek
- Aandachtsproblemen
- Intelligentie
- NAH
- Cognitieve achteruitgang
- Bij kinderen – volwassenen – ouderen
≠ settings
- Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB)
- Revalidatiecentra
- Centra voor observatie + oriëntatie (bijzondere jeugdzorg, VAPH)
- Centra voor Ontwikkelingsstoornissen
- Afdelingen van algemene/psychiatrische ziekenhuizen (kinderpsychiatrische dienst, neurologische
dienst, geriatrische dienst)
In multidisciplinaire teams
↓
Onderzoek Grietens (2004)
- Schrijnend tekort aan informatie-uitwisseling
- Mensen werken naast elkaar
Belangrijk om na te gaan: “Wie is met welk gebied bezig?”
Bevoegde personen op gebied van psychodiagnostiek
- Psychologen/(ortho)pedagogen
o Inzicht in theorievorming + research m.b.t. instrumenten
o Persoonlijkheidstests, individuele + groepsgewijze intelligentietesten, selectietoetsen
- Bachelors die beroepsmatig betrokken zijn bij menselijk functioneren van personen
o Inzicht i/d onderzoeksmethoden (via handleidingen), kennis over meetpretentie van
instrumenten, interpretatie op basis van aanwijzingen i/d handleiding
4. HET ICF-MODEL ALS ALGEMEEN KADER
- Component ‘functies’ mentale functies
- Component ‘activiteiten’ aspecten van leren en communicatie
‘Tussenmenselijke interacties en relaties’
- Component ‘externe factoren’ ‘ondersteuning en relaties’ en ‘persoonlijke attitudes’
- Component ‘persoonlijke factoren’
2
, 5. HET FUNDAMENTELE PROBLEEM VAN PSYCHODIAGNOSTIEK
→ Fundamenteel probleem: “Hoe kunnen we mentale fcts meten?”
- Vb. bezorgdheid
- Hoe concept uit psychologie
o Precies definiëren?
o Omzetten in iets meetbaars?
↓
Indirecte meting
Concepten berusten op gangbare theorieën
Nieuwe theorievorming = nieuwe invulling concept = nieuwe test
HOOFDSTUK 2 – INTELLIGENTIE
1. DEFINITIES VAN INTELLIGENTIE
- Geen eenduidige definitie
- Maat voor ontwikkeling + omvang v/h probleem-oplossend vermogen
- Maat voor efficiëntie v/h probleem-oplossend vermogen
- Impliciete verwijzing naar ‘aangepast zijn a/d omgeving’
o Vb. goed kunnen studeren, laatste apps op smartphone, goed overweg kunnen met collega’s
Samenleving verandert → onderwijs verandert → veranderen dan ook intelligentietesten?
2. BENADERINGEN VAN INTELLIGENTIE
- Psychometrische benaderingen
o Intelligentie als meetbaar begrip
o Men probeert verschillen zo goed mogelijk meetbaar te maken
o Instrumenten: tests, vragenlijsten, gest. Interviews, observaties
- Cognitief-psychologische benadering
o Intelligentie als koepelbegrip voor allerlei mentale vaardigheden
o Competenties voortspruitend uit cognitieve ontwikkeling
- Neurologische benaderingen
o Intelligentie als ‘het neurologisch apparaat in werking’
- Beschrijvende benadering
o Gebruik van intelligentietests, testresultaten koppelen aan andere info om prestaties te
beschrijven
A. VRAGEN
Vraag 1: Onderzoeker twijfelt of slechte prestaties op rekenen bij kind te maken hebben met dyscalculie of
eerder faalangst bij schoolse rekentaken. Onderzoeker zal zich wellicht baseren op
1. Een vorm van psychometrische diagnostiek
2. Een vorm van cognitief-psychologische diagnostiek
3. Een vorm van neuropsychologische diagnostiek
3
ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN:
PSYCHODIAGNOSTIEK
HOOFDSTUK 1 –
PSYCHODIAGNOSTISCH ONDERZOEK
1. DEFINITIE EN BEGRIPPEN
- Het stellen v/e diagnose
Zijntoestand vaststellen
Aard + oorzaken beschrijven/verklaren
- Overeenkomst met diagnostiek in logopedie/audiologie
1. Screening
= Vaststellen of psychisch functioneren normaal/afwijkend is (zijnstoestand)
2. Diagnostiek
= Problematisch functioneren in kaart brengen
o Aard v/d problematiek vaststellen (kwantitatief/kwalitatief)
o Verder onderzoek naar deelaspecten v/d problematiek
3. Begeleiding
= Het aanwenden van psychodiagnostiek om therapie beter te kunnen plannen, evalueren en
eventueel bijsturen
- Diagnostiek is meer dan testscores produceren
- Het belang van testgedrag (vb. concentratie, doorzettingsvermogen, oplossingsstrategie, faalangst,
zelfbevraging) en familiale context
2. DE VRAAG NAAR PSYCHODIAGNOSTIEK
- Vanuit ouders, vanuit school, vanuit CLB
- Diagnostiek is steeds schakel i/e proces
- Handelingsgerichte diagnostiek
- Een vraag naar…
o Oorzaak v/e probleem
o Niveau van functioneren (leergeschiktheid)
o I/h kader van bep onderzoek
o Voor het kunnen starten v/e behandeling
o Nieuwsgierigheid
Belang van cliëntgerichte diagnostiek: wnr leek vraagt om onderzoek…
- Rekening houden met
o Al bestaande opinies over problematiek
o Zelf-attributies
Opgepast! Bij té groot verschil tss advies van professional + opinie v/d leek, grote kans dat leek als
vragende partij zal afhaken!
1
, 3. TWEE CONTEXTEN VAN DIAGNOSTIEK
≠ terreinen van onderzoek
- Aandachtsproblemen
- Intelligentie
- NAH
- Cognitieve achteruitgang
- Bij kinderen – volwassenen – ouderen
≠ settings
- Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB)
- Revalidatiecentra
- Centra voor observatie + oriëntatie (bijzondere jeugdzorg, VAPH)
- Centra voor Ontwikkelingsstoornissen
- Afdelingen van algemene/psychiatrische ziekenhuizen (kinderpsychiatrische dienst, neurologische
dienst, geriatrische dienst)
In multidisciplinaire teams
↓
Onderzoek Grietens (2004)
- Schrijnend tekort aan informatie-uitwisseling
- Mensen werken naast elkaar
Belangrijk om na te gaan: “Wie is met welk gebied bezig?”
Bevoegde personen op gebied van psychodiagnostiek
- Psychologen/(ortho)pedagogen
o Inzicht in theorievorming + research m.b.t. instrumenten
o Persoonlijkheidstests, individuele + groepsgewijze intelligentietesten, selectietoetsen
- Bachelors die beroepsmatig betrokken zijn bij menselijk functioneren van personen
o Inzicht i/d onderzoeksmethoden (via handleidingen), kennis over meetpretentie van
instrumenten, interpretatie op basis van aanwijzingen i/d handleiding
4. HET ICF-MODEL ALS ALGEMEEN KADER
- Component ‘functies’ mentale functies
- Component ‘activiteiten’ aspecten van leren en communicatie
‘Tussenmenselijke interacties en relaties’
- Component ‘externe factoren’ ‘ondersteuning en relaties’ en ‘persoonlijke attitudes’
- Component ‘persoonlijke factoren’
2
, 5. HET FUNDAMENTELE PROBLEEM VAN PSYCHODIAGNOSTIEK
→ Fundamenteel probleem: “Hoe kunnen we mentale fcts meten?”
- Vb. bezorgdheid
- Hoe concept uit psychologie
o Precies definiëren?
o Omzetten in iets meetbaars?
↓
Indirecte meting
Concepten berusten op gangbare theorieën
Nieuwe theorievorming = nieuwe invulling concept = nieuwe test
HOOFDSTUK 2 – INTELLIGENTIE
1. DEFINITIES VAN INTELLIGENTIE
- Geen eenduidige definitie
- Maat voor ontwikkeling + omvang v/h probleem-oplossend vermogen
- Maat voor efficiëntie v/h probleem-oplossend vermogen
- Impliciete verwijzing naar ‘aangepast zijn a/d omgeving’
o Vb. goed kunnen studeren, laatste apps op smartphone, goed overweg kunnen met collega’s
Samenleving verandert → onderwijs verandert → veranderen dan ook intelligentietesten?
2. BENADERINGEN VAN INTELLIGENTIE
- Psychometrische benaderingen
o Intelligentie als meetbaar begrip
o Men probeert verschillen zo goed mogelijk meetbaar te maken
o Instrumenten: tests, vragenlijsten, gest. Interviews, observaties
- Cognitief-psychologische benadering
o Intelligentie als koepelbegrip voor allerlei mentale vaardigheden
o Competenties voortspruitend uit cognitieve ontwikkeling
- Neurologische benaderingen
o Intelligentie als ‘het neurologisch apparaat in werking’
- Beschrijvende benadering
o Gebruik van intelligentietests, testresultaten koppelen aan andere info om prestaties te
beschrijven
A. VRAGEN
Vraag 1: Onderzoeker twijfelt of slechte prestaties op rekenen bij kind te maken hebben met dyscalculie of
eerder faalangst bij schoolse rekentaken. Onderzoeker zal zich wellicht baseren op
1. Een vorm van psychometrische diagnostiek
2. Een vorm van cognitief-psychologische diagnostiek
3. Een vorm van neuropsychologische diagnostiek
3
