Samenvatting 3. Gezondheidspsychologie

Gezondheidspsychologie


Gezondheidspsychologie

Stress en Coping
o Wat is stress?
 Stress is een latent construct  het is niet direct observeerbaar/ waarneembaar, we kunnen het niet
waarnemen met het blote oog
 Heterogeen concept  op verschillende manieren tot uiting komen
 Fysiologisch (hartslag, cortisol, huid conductie, …)
 Gedrag (concentratie, prestaties, …)
 Verbaal (klachten formuleren, onzekerheid uiten, …)
 Verwarring mbt causaliteit
 “Ben ik een stresskonijn” = is stress inherent aan de persoon zelf
 “Krijg ik stress van…” = is stress een gevolg van bepaalde gebeurtenissen

o Stress als situatie:
 Stressbron of stressor:
 Verstoring van dagdagelijkse act
- Intern (dwanggedachten)
- Extern (scheiding)
 Belang gezondheidszorg:
 Stress is vaak gecorreleerd met pathologie  Correlatie is niet hetzelfde als causaliteit ‼ 
er is dus wel een verband maar je weet niet wat de oorzaak is
 Twee soorten stressoren:
 Traumatische ervaringen (oorlog, ongeval, natuurramp)  niet zoveel voor maar hebben
wel een grote impact
 Daily hassles (huishouden, werkdruk)  acute stressoren
- Modereren grote levensgebeurtenissen en ziekte
- Kunnen cumuleren en een persoon kwetsbaar maken voor ziekte
- Komen vaak voor in een medische context  vaak gaat dit om problemen omtrent
communicatie en interactie
- Problemen communicatie en interactie
 Te moeilijke woordenschat zorgverlener
 Zorgverlener geeft te weinig of onduidelijke uitleg
 De patiënt heeft het gevoel dat er niet naar hem/haar geluisterd wordt
 Zorgverleners spreken elkaar tegen
- Deze medische daily hassles  vaak even stressvol als operaties!

o Stress als resultaat van een interactie
 Als de discrepantie tussen de waargenomen draaglast en eigen draagkracht et groot wordt dan
ervaart men stress

Draaglast: Draagkracht:
Waargenomen Vermogen van een persoon
eisen/dreigingen van de om met de draaglast om te
omgeving gaan



Draaglast Draagkracht
- Inschatting (~subjectief) - Persoonlijke capaciteiten en
- Te zware eisen (te hoge werklast) vaardigheden
- Te lichte eisen (te lage werklast) - Coping-stijlen
- Surmenage = - Strategieën
overspannigheid(opeenstapeling van - Sociaal steunende netwerken
werklast)



1

, Gezondheidspsychologie

 Een stressor wordt niet als bedreigend ervaren op basis van:
 Primaire beoordeling/appraisal (betekenis situatie)  wat is er aan de hand?
- Uitdaging: mogelijke winst  bv examen zien als uitdagen met de mooie punten
die als winst eraan gekoppeld kunnen worden
- Dreiging: anticipatie van gevaar  bv ingreep als bedreiging zien met de mogelijk
risico’s die eraan gepaard gaan
- Verlies of dreiging van verlies  als de schade al aangericht is
- Neutraal of irrelevant
 Secundaire beoordeling/appraisal (wat kan ik eraan doen)  omgaan met
- Individu specifiek
- Coping-strategieën

 Secundaire appraisal hangt nauw samen met primaire appraisal
- SA volgt onmiddellijk op PA
- Hoe een stressor beoordeeld wordt (PA) hangt af vd mate van controle (SA)
 Overtuigingen over de eigen competenties  voorloper van SA
- Zelfvertrouwen
- Controleerbaarheid
- Interne ‘locus of control’
 Personen met een interne locus of control, hoog zelfvertrouwen en een sterk gevoel
van controle zullen bij de PA minder dreiging (maar meer uitdaging) ervaren.

Geen Geen stress
Primaire appraisal: dreiging
Stressor De stressor wordt beoordeeld
als al dan niet dreigend
Dreiging




Secundaire appraisal:
Er wordt een inschatting gemaakt
van de eigen mogelijkheden en
samen met de overtuiging van de
Geen stress eigen competenties bekom men
Stress
een oordeel of men de stressor al
dan niet aankan

Coping lijkt Coping lijkt
voldoende onvoldoende



Bv. Jan  hekel aan zijn werk, de deadlines en de inefficiëntie die er heerst geeft stress. Hij denkt eraan
om te solliciteren voor een ander bedrijf ‘met zijn ervaring moet dat geen enkel probleem zijn’ vindt hij.
PA: de stressor (werk)  wordt als bedreigend ervaren  stress
SA: coping-mogelijkheden zijn voldoende adequaat (Jan schat zijn kansen om te solliciteren
voor een nieuwe job goed in)  geen stress  zit dit als een uitdaging ipv een bedreiging

Bv. Thomas  angst en stress tijdens sociale gebeurtenissen, vooral bij feestjes van zijn vrienden. Door
pure wanhoop drinkt Thomas een paar glazen voor hij naar het feest vertrekt om zijn zenuwen wat te
kalmeren
PA: de stressor (sociale gebeurtenissen)  wordt als bedreigend ervaren  stress
SA: coping mogelijkheden zijn niet voldoende adequaat (geen controle over stressor en niet
overtuigd van eigen competenties: Thomas hoopt met de stressor te kunnen omgaan door
alcohol te drinken)  stress


2