Samenvatting Romaans in de Nederlanden

Les 4: Romaans in de
Nederlanden
Romaanse Kerkelijke Architectuur 11 e -12 e eeuw
Kerk wordt geregeld door bisdommen ( hebben de leiding)

Basiskenmerken die essenti eel zijn voor deze romaanse bouwkunst:
- Weinig geschreven bronnen
- Geen ontwerptekeningen, startpunt bouwwerk= op de werf
- Geen bouwmeester (architect van vroeger bekend)
- Kost en moeite besparen
- Doelmatigheid (efficiënt werken)
- Materialen recupereren
- Stevigheid primeert op esthetiek
- Kruisgewelven
- Polychromie
- Nadrukkelijke westbouw
- Lombardische friezen

Gelaagheid
= de geschiedenis van een gebouw

Heeft te maken met: oorlogen, vandalisme, natuurrampen,
beeldenstorm

Sint-Gertrudis Kerk 1900-… Te Nijvel
Romaanse kerk

Dit is een reconstructie van 1974 (na volksraadpleging)

19e eeuw is een belangrijke eeuw voor Architectuur.

Ondergrondse archeologische studies leren ons meer over voorgeschiedenis

Stevigheid primeert op esthetiek ( A. moet constructief stevig zijn, is niet evident)

Vb: Saint-Hadelin te Celles: heel kleine kerk maar stevig.



Constructi eve aspecten
romaanse bouwkunst:


Rondbogen zijn een

karakteristiek dat we niet uit

het oog mogen verliezen.

,  Overwelvingen:
Kerken/ bouwwerken uit steen moeten overdekt/overwelft zijn
In de nederlanden zijn ze technieken ‘kwijtgeraakt’ (vb: bakstenen) pas in late middeleeuwen
terug gevonden (12e eeuw).

Rechthoekige ruimte  Tongewelven
Vierkante/ kleine ruimte  2 ⊥ tongewelven  kruisgewelf

Muren moeten druk tongewelven kunnen dragen: zijbeuken ondersteunen  gewicht naar
beneden leiden

Pré-romaanse tijd: Het schip/ middenbeuken  plafond uit hout
Zijbeuken uit steen

 Grondplan:
2 typologiëen: - centraal plan (Aken): uit middelpunt vertrekken
-Basilicaal type Nijvel: van vroeg christelijke periode (1 middenbeuk, 2
zijbeuken, transcept)

Weinig kerken volgen het grondplan
Dikte van de lijnen  dikte van de muren
Zijbeuken ×  kruisgewelven



Decorati e:
Sobere decoratie in de Nederlanden  Frankrijk had veel decoratie

Wij hadden veel muurschilderingen

Tot 1980 bleven ze deze muurschilderingen overpleisteren(blote steen), dat was toen (mode)

Nu is de romaanse kunst wel weg.

Polychromie aanwezig op sculpturen/ hele kerk: - materiaalpolychromie (kleur v/h materiaal zelf)

2 soorten - aangebracht op de muur

Voornamelijk 12e eeuw

Steengebruik:
= regiogebonden (vb: West-Vlaanderen: grijsgroen/veld-steen)

Doornikse stenen werden vervoerd via schelde (typisch voor Scheldestreek)

Tufsteen= Duitse steen (zachte, niet zo zware steen)

Materiaalgebruik vertelt veel over A.geschiedenis

Monoliete zuil = zuil uit 1 stuk

Bouwmeesters zijn vaak verbonden met steengroeves

, Sint-Bartholomeus Kerk te Luik(Maasland):
Collegiale kerk= kapitelkerk = kerk waar geestelijken aan verbonden
zijn

Deze kerk voor de hele regio  veel inkomsten

1ste kerkwijding 1017, was voor het volledig af was

Westbouw is een soort koffer: gesloten muren (enkel galmgaten)

Massiviteit proberen verbreken  rondbogen

Restauratieproblemen, gemaakt uit kolenzandsteen (wordt snel
aangetast door zure regen) maar wordt niet meer ontgonnen 
opl: polychromie aanbrengen

Gelaagheid is hier heel beeldbepalend

Gebouw is hier bepleisterd als modern gebouw (creativiteit
restaurateur)

Grondplan: zeer massieve muren

VGL: Sint-Servaaskerk Maastricht: hebben veel gelijkenissen 
hetzelfde bisdom

Fameuze westbouw met rondbogen zonder ramen = Lombardische friezen

Interieur is enorm aangepast!

Restauratie 2006  10 miljoen€

Exterieur is ideaal beeld van romaanse A.



Sint-Vincenti us ZENNIK 11 e eeuw collegiale kerk:
Scheldegebied/ schelderomaans/ schelderegio  basiskenmerken blijven gelijk

- Massieve gesloten kerk
- Rondbogen!

Begin 1020: gestart van westbouw  midden (viering) volledig af in 1080

Gebruik van zandsteen

- Viering met enorme massa
- Volume dwarsbeuk zorgt om evenwicht mee te dragen

Modulair plan:

- Vierkante viering
- Zijbeuk = ½ middenbeuk
- 1 egale/ continue bouwcampagne

Alternerend stelsel (afwisselend van zware met lichte pijlers)