Inleiding
1. Waarom dit opleidingsonderdeel?
• Omdat elke SW in contact komt met mensen met een vreemde nationaliteit of met Belgen met
een migratieachtergrond
• Omdat verschillen in verblijfsmotief, verblijfsstatuut en verblijfsduur wezenlijk kenmerken zijn
van een superdiverse samenleving
• Omdat vreemdelingenrecht rechtstreeks ingrijpt op het dagelijkse leven van mensen
• Omdat vreemdelingen een grotere kans hebben om zich in een achterstandspositie te
bevinden
• Omdat het een rechtstak is die rechtstreeks verband houdt met actuele thema’s
• Omdat sociaal werkers voldoende kennis moeten hebben om met juiste informatie het
migratiedebat te kunnen voeden
2. Recente migratiegeschiedenis
• Interbellum – georganiseerde arbeidsmigratie
o Vooral steenkool: Italianen, Polen, Joegoslaven, Tsjecho-Slovaken
• Na WOII – economische heropbouw
o Schaarste arbeidskrachten na vrijlating krijgsgevangenen
o ’46: akkoord met Italië
o Kentering: mijnramp Marcinelle ’56
o ’56: akkoorden Griekenland en Spanje
• Jaren zestig – golden sixties
o Ongeziene economische bloei
o 130 000 werkvergunningen tussen 1961-1966
o ’64: akkoord met Turkije en Marokko
▪ Ook gericht op gezinnen
▪ Nog geen integratiebeleid
• Jaren zeventig en later
o Oliecrisis: sterke werkloosheid
o 1974: afkondiging migratiestop
▪ Geen ‘stop’, wel strikte voorwaarden voor arbeidsmigratie
▪ Gezinshereniging en -vorming blijft mogelijk
• Jaren tachtig
o Politiek besef van migratie als permanent gegeven
o Uitbouw integratie-initiatieven (ad-hoc financiering)
• Jaren negentig en later
o Schaalvergroting van het migratiegebeuren
▪ Sterke stijging van asielaanvragen
▪ Grote instroom van Unieburgers
▪ Onder andere door:
• Conflicten
• Toegenomen communicatiemiddelen
• Val ijzeren gordijn
• Technische vooruitgang
• Uitbreiding EU
• Studentenmobiliteit
o Rode draad: verstrenging van de migratieprocedures
o Zwarte zondag 1991 (enorme doorbraak Vlaams Blok)
o Uitbouw van structureel minderhedenbeleid
,3. Vreemdelingenrecht
“Geheel van rechtsregels die de rechtspositie van niet-nationale onderdanen beheersen”
• Ruimer dan verblijfswetgeving
• Wat nog?
o OCMW-wetgeving, tewerkstellingswet vreemde werknemers, integratie- en
inburgeringsdecreet, antiracisme en antidiscriminatiewetten, nationaliteitswetgeving,
kieswetgeving, sociaal huurbesluit…
Basisreglementering:
• Vreemdelingenwet
o Wet van 15 december 1980
o Betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering
van vreemdelingen
• Vreemdelingenbesluit
o KB van 8 oktober 1981
o Betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering
van vreemdelingen
• Tal van omzendbrieven
• Door vele wijzigingen moeilijk leesbaar geheel
• Nieuw migratiewetboek op komst!
Vreemdeling Juridische definitie:
“Al wie het bewijs niet levert dat hij de Belgische nationaliteit bezit” (H.1, art.1, Vrw.)
• Unieburgers
• Derdelanders
• Art. 2,2° vierde protocol EVRM (Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens)
o Iedereen vrij om eigen land te verlaten, maar… (geen automatisch recht)
• Toegang en verblijf hoort bij staatssoevereiniteit:
o Beperkt door o.a.:
▪ Internationale (mensenrechten)verdragen
• EVRM: rechtstreeks afdwingbaar
• UVRM: niet rechtstreeks afdwingbaar
▪ Europa
• Burgerschapsrichtlijnen
• Conventie van Genève: bepaalt wie bescherming mag krijgen
4. Wettelijke verblijfsgronden
• Sinds 26/01/2017 invoering twee nieuwe ‘algemene verblijfsvoorwaarden’ (Art. 1/2, 1 Vw)
(Theo Francken – NVA)
o Nieuwkomersverklaring (uitgesteld, gewesten moeten overeen komen)
▪ = Verklaring waarbij hij te kennen geeft dat hij de fundamentele waarden en
normen van de samenleving begrijpt en er naar zal handelen
o Inspanningen tot integratie worden gecontroleerd (= integratietoets)
▪ Is niet op alle verblijfsprocedures van toepassing!
• Verblijfsrecht wordt geattesteerd aan de hand van een vreemdelingenkaart of
verblijfsdocument
o Uitgereikt via de gemeente (op instructie van dienst Vreemdelingenzaken)
, 4.1. Klassieke immigratiestatuten (= reguliere migratiekanalen)
• Klassieke ‘geplande’ migratie: familie, werk, studies
• Heldere voorwaarden
• Aanvraag vanuit herkomstland via consulaire post (uitgezonderd Unieburgers)
• Rechtszekerheid: juiste documenten of bewijsstukken = toegang tot verblijf (tenzij risico op
openbare orde)
• Na goedkeuring (in vorm van visumsticker) afreis naar België
• Beslissingstermijnen meestal wettelijk verankerd
4.2. Beschermingsstatuten (= overmacht situaties)
• Gevaar of dreiging: veiligheid of menselijke waardigheid kan niet gegarandeerd worden in
herkomstland
• Voorwaarden zijn vager geformuleerd (uitkomst onzekerder)
• Aanvraag op Belgisch grondgebied (of Schengengrens)
• Beslissingstermijnen meestal niet wettelijk verankerd
1. Waarom dit opleidingsonderdeel?
• Omdat elke SW in contact komt met mensen met een vreemde nationaliteit of met Belgen met
een migratieachtergrond
• Omdat verschillen in verblijfsmotief, verblijfsstatuut en verblijfsduur wezenlijk kenmerken zijn
van een superdiverse samenleving
• Omdat vreemdelingenrecht rechtstreeks ingrijpt op het dagelijkse leven van mensen
• Omdat vreemdelingen een grotere kans hebben om zich in een achterstandspositie te
bevinden
• Omdat het een rechtstak is die rechtstreeks verband houdt met actuele thema’s
• Omdat sociaal werkers voldoende kennis moeten hebben om met juiste informatie het
migratiedebat te kunnen voeden
2. Recente migratiegeschiedenis
• Interbellum – georganiseerde arbeidsmigratie
o Vooral steenkool: Italianen, Polen, Joegoslaven, Tsjecho-Slovaken
• Na WOII – economische heropbouw
o Schaarste arbeidskrachten na vrijlating krijgsgevangenen
o ’46: akkoord met Italië
o Kentering: mijnramp Marcinelle ’56
o ’56: akkoorden Griekenland en Spanje
• Jaren zestig – golden sixties
o Ongeziene economische bloei
o 130 000 werkvergunningen tussen 1961-1966
o ’64: akkoord met Turkije en Marokko
▪ Ook gericht op gezinnen
▪ Nog geen integratiebeleid
• Jaren zeventig en later
o Oliecrisis: sterke werkloosheid
o 1974: afkondiging migratiestop
▪ Geen ‘stop’, wel strikte voorwaarden voor arbeidsmigratie
▪ Gezinshereniging en -vorming blijft mogelijk
• Jaren tachtig
o Politiek besef van migratie als permanent gegeven
o Uitbouw integratie-initiatieven (ad-hoc financiering)
• Jaren negentig en later
o Schaalvergroting van het migratiegebeuren
▪ Sterke stijging van asielaanvragen
▪ Grote instroom van Unieburgers
▪ Onder andere door:
• Conflicten
• Toegenomen communicatiemiddelen
• Val ijzeren gordijn
• Technische vooruitgang
• Uitbreiding EU
• Studentenmobiliteit
o Rode draad: verstrenging van de migratieprocedures
o Zwarte zondag 1991 (enorme doorbraak Vlaams Blok)
o Uitbouw van structureel minderhedenbeleid
,3. Vreemdelingenrecht
“Geheel van rechtsregels die de rechtspositie van niet-nationale onderdanen beheersen”
• Ruimer dan verblijfswetgeving
• Wat nog?
o OCMW-wetgeving, tewerkstellingswet vreemde werknemers, integratie- en
inburgeringsdecreet, antiracisme en antidiscriminatiewetten, nationaliteitswetgeving,
kieswetgeving, sociaal huurbesluit…
Basisreglementering:
• Vreemdelingenwet
o Wet van 15 december 1980
o Betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering
van vreemdelingen
• Vreemdelingenbesluit
o KB van 8 oktober 1981
o Betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering
van vreemdelingen
• Tal van omzendbrieven
• Door vele wijzigingen moeilijk leesbaar geheel
• Nieuw migratiewetboek op komst!
Vreemdeling Juridische definitie:
“Al wie het bewijs niet levert dat hij de Belgische nationaliteit bezit” (H.1, art.1, Vrw.)
• Unieburgers
• Derdelanders
• Art. 2,2° vierde protocol EVRM (Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens)
o Iedereen vrij om eigen land te verlaten, maar… (geen automatisch recht)
• Toegang en verblijf hoort bij staatssoevereiniteit:
o Beperkt door o.a.:
▪ Internationale (mensenrechten)verdragen
• EVRM: rechtstreeks afdwingbaar
• UVRM: niet rechtstreeks afdwingbaar
▪ Europa
• Burgerschapsrichtlijnen
• Conventie van Genève: bepaalt wie bescherming mag krijgen
4. Wettelijke verblijfsgronden
• Sinds 26/01/2017 invoering twee nieuwe ‘algemene verblijfsvoorwaarden’ (Art. 1/2, 1 Vw)
(Theo Francken – NVA)
o Nieuwkomersverklaring (uitgesteld, gewesten moeten overeen komen)
▪ = Verklaring waarbij hij te kennen geeft dat hij de fundamentele waarden en
normen van de samenleving begrijpt en er naar zal handelen
o Inspanningen tot integratie worden gecontroleerd (= integratietoets)
▪ Is niet op alle verblijfsprocedures van toepassing!
• Verblijfsrecht wordt geattesteerd aan de hand van een vreemdelingenkaart of
verblijfsdocument
o Uitgereikt via de gemeente (op instructie van dienst Vreemdelingenzaken)
, 4.1. Klassieke immigratiestatuten (= reguliere migratiekanalen)
• Klassieke ‘geplande’ migratie: familie, werk, studies
• Heldere voorwaarden
• Aanvraag vanuit herkomstland via consulaire post (uitgezonderd Unieburgers)
• Rechtszekerheid: juiste documenten of bewijsstukken = toegang tot verblijf (tenzij risico op
openbare orde)
• Na goedkeuring (in vorm van visumsticker) afreis naar België
• Beslissingstermijnen meestal wettelijk verankerd
4.2. Beschermingsstatuten (= overmacht situaties)
• Gevaar of dreiging: veiligheid of menselijke waardigheid kan niet gegarandeerd worden in
herkomstland
• Voorwaarden zijn vager geformuleerd (uitkomst onzekerder)
• Aanvraag op Belgisch grondgebied (of Schengengrens)
• Beslissingstermijnen meestal niet wettelijk verankerd
