samenvatting Gezinssociologie

Gezinssociologie – Els Vos
Inhoud
Wat is gezinssociologie?.....................................................................................................................3
Hoofdstuk 1: Het gezin als maatschappijkritiek? Een kritische reflectie op de gezinswaarden..............3
Wat is er verandert in het gezin?........................................................................................................3
Ieder zijn gezin....................................................................................................................................4
Zichzelf ervaren via een wij-gevoel van het gezin...........................................................................4
Gezinswaarden bij de merel...........................................................................................................4
Gezin als symbolisch universum.....................................................................................................5
Gezin als koekoeksinstitutie...........................................................................................................5
Hoofdstuk 2: Het gezin in een veranderende samenleving....................................................................5
1. Enkel centrale begrippen in de gezinssociologie............................................................................5
Wat is gezinssociologie...................................................................................................................5
2. Een samenleving in verandering.....................................................................................................6
Hoe sociale banden versterken in tijden van individualisering...........................................................9
3. Veranderingen in het gezin.............................................................................................................9
3.1. functieverschuivingen..............................................................................................................9
3.2 Relaties in gezinnen................................................................................................................10
Structurele onverschilligheid........................................................................................................12
Transnationale gezinsrelaties, naar een veelvoud van familiemodellen.......................................13
3.3 Intrafamiliaal geweld..............................................................................................................13
Hoofdstuk 3: Echtscheidingen en veranderende gezinsvormen.......................................................16
1. Echtscheidingen........................................................................................................................16
1.1. Verklarende factoren voor echtscheiding..............................................................................16
1.2. maatschappelijke gevolgen van echtscheiding......................................................................17
1.3. Scheiden in meervoud, een multi-actorpersprectief.............................................................17
2. Nieuwe gezinsvormen: normalisation of diversity........................................................................21
2.1. Het monogame huwelijk........................................................................................................21
2.2. Cohabitatie............................................................................................................................21
2.3. LAT – relatie...........................................................................................................................21
2.4. Holebi-gezin...........................................................................................................................22
2.5. Eenoudergezin.......................................................................................................................22
2.6. Alleenstaande........................................................................................................................22

, 2.7. Nieuw samengestelde gezinnen en mikadogezinnen............................................................22
2.8. Gemengde gezinnen..............................................................................................................23
2.9. Wereldfamilies.......................................................................................................................23
2.10. Gezinnen die zorgen............................................................................................................23
2.10. Meergeneratiewonen..........................................................................................................25
Hoofdstuk 3: gezin en arbeid................................................................................................................25
1. Arbeid en tijd................................................................................................................................25
De industriële tijdsorde................................................................................................................26
Flexibilisering................................................................................................................................26
Arbeidsparticipatie van de vrouw: het anderhalf verdieners-model............................................26
2. Consumentisme............................................................................................................................27
Flexibele economie.......................................................................................................................27
Emancipatie van de consument en vadermoord in de adolescentenmaatschappij......................27
In de adolescentenmaatschappij zijn alle leden even oud...................................................................28
3. Mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt, blijvende ongelijkheid................................................29
4. De combinatie van gezin en arbeid...............................................................................................29
Betaalde arbeid en gezinstaken: kwantitatief en kwalitatief onderzoek......................................29
Gevolgen voor de kinderen?.........................................................................................................30
Voor de kinderopvang is er nood aan professionalisering en duurzaamheid...............................30
Eenoudergezin en arbeid, een kwetsbare relatie.........................................................................30
Hoofdstuk 4: de vergrijsde samenleving...............................................................................................30
1. Vergrijzing en ontgroening...........................................................................................................31
Oorzaken van de bevolkingsveroudering......................................................................................31
2. Diversiteit bij ouderen..................................................................................................................31
3. Emanciperende kijk op ouder worden..........................................................................................31
4. Bezorgdheid over de zorg voor ouderen......................................................................................32
5. Het belang van sociale participatie en isolatie van ouderen.........................................................32
Groeiende kans op isolatie bij (hoog)bejaarden?.........................................................................33
6. Een samenleving voor alle seizoenen?.........................................................................................34
Naar een nieuwe kijk op generaties..............................................................................................34
Een nieuw intergenerationeel pact...............................................................................................35
Een nieuwe maatschappelijke solidariteit....................................................................................35
Een nieuwe opvatting van werk....................................................................................................35


Afbeelding merel  een mens is niet alleen cultuur, maar ook biologisch

,  Cultuur en natuur verbonden met elkaar
 Ook belangrijk van gezond te zijn
 van alle instituties draagt het gezin (samen met de taal) het meest de stempel van zijn
gemengde biologisch-culturele oorsprong
o het valt niet meer uit te maken wat aan het gezin ‘natuurlijk’ is en wat ‘cultureel
 het gezin is een co-evolutionaire hybride
 net zoals de taal

Stereotypen gezinnen: mama, papa, jongen, meisje die gelukkig zijn

 Gezinnen kennen echter ook problemen

Wat is gezinssociologie?
 Micro: het gezin
 Meso: buren, school, werk van mama/papa (afstand,…)
 Marco: economie (consumeren) -massaconsumptie  consumptie wordt groter dus ook de
economie

Hoofdstuk 1: Het gezin als maatschappijkritiek? Een
kritische reflectie op de gezinswaarden
 (!) Gezin als maatschappijkritiek: een kritische reflectie over gezinswaarden/gezinsdeugden
 vb. parkingen afschaffen  meer auto’s  onveilige lucht voor kinderen
o Gezinswaarden/deugden:
 Genegenheid
 Vreugde
 Medeleven
 Tederheid
 Liefde
 Bezorgdheid
 Smart
 = droefenis, lijden dat je kind niet perfect is
 Berusting
 = aanvaarding van de personen, je legt je neer bij de feiten
 Opoffering
 Trouw
 Ootmoed
 = nederigheid : niet alles gaat goed in een gezin




Wat is er verandert in het gezin?
 Vroeger:
o Gezin werd genoemd als de hoeksteen van de maatschappij/ gezin is heel belangrijk,
want zij moeten het doen later als opvoeder/leerkracht,… maatschappij: gebouwen

,  Nu:
o Maar de maatschappij verandert zodanig dat de functie van het gezin anders wordt
 stromende samenleving
 Stroom, een wirwar stromen
 Stromen van alles en nog wat
o Van kennis, informatie, kapitaal, arbeid, verkeer, migranten,
toeristen, diensten, hulp,…
 Nu is alles mobiliteit en flexibiliteit
o Heel wat gezinnen komen te midden van die turbulentie onder druk te staan
o Het kost aardig wat moeite om huishouden, opvoeding en zorg te combineren met
de eisen van flexibel werk en met de verlokkingen van de consumenten- en
mediacultuur
 Vb. er is meer stress (combinatiestress)
o Stress bestaat nog niet zo lang, maar toch kennen jonge kinderen dit al
 Onzekerheid nu: blijven ze samen?,…. Wat staat ons te wachten
 Vertrouwen is weg  niemand begint met een rustide vertrouwen
 De oude, vertrouwde modellen van wat een gezin is of zou moeten zijn, zijn voorwerp van
spot geworden, of gelden als een jarenvijftignostalgie
 Ouders zijn al blij dat ze de week georganiseerd krijgen zonder dat er al te veel fout loopt
o Vaak hebben ze het gevoel achter de feiten aan te hollen
 Dat zorgt voor spanning en stress en verhoogt de kansen op barsten of breuken in het gezin

Ieder zijn gezin
 Het allerbelangrijkste : je gezin
o Wordt het meest bedreigd
 Indexicaliteit: je gezin/mama/papa is onvervangbaar/deel van je identiteit/er is maar één ik,
één gezin
 Ieder wordt geboren in ‘zijn’ eigen gezin
o De grond waarop je geboren wordt, het land, het huis, de erfenis kan je allemaal
weggeven of kwijtraken, maar niet het gezin waarin je geboren bent

Zichzelf ervaren via een wij-gevoel van het gezin
 Oerervaring van het kind: de wereld behoort hem toe
o Als pasgeborene leef je in de heerlijke roes dat de wereld van jou is
o Maar je ontdekt beetje bij beetje, en telkens opnieuw, hoe vreemd en onverschillig
de wereld is en hoe weinig ze zich aan jou gelegen laat liggen
 Eerst was er ‘ons’, voordat je een ‘ik’ had
 Dat helpt om de wereld tot jouw plaats te maken
 Zoals in Asterix, de Galliër: de kleine nederzetting van het gezin, biedt weerstand tegen de
wereld daarbuiten
 Ontdekken dat de wereld vreemd is en jou niet toebehoort, is essentieel voor ieders
geestelijke en sociale ontwikkeling

Gezinswaarden bij de merel
 Gezinswaarden vindt zijn oorsprong bij de merel in de tuin
 Bezorgdheid om de kleintjes, toewijding, genegenheid, tederheid, opofferingsbereidheid,
bescherming tegen de buitenwereld, het aanleren van essentiële vaardigheden
o Opdat ze later zelf hun weg kunnen gaan
 Centrale gezinswaarden zijn niet door mensen bedacht