Samenvatting Sociale Marketing

Sociale Marketing
H1: PLANMATIGE BEVORDERING VAN GEZOND GEDRAG
Inleiding
Gezonheidsvoorlichting
- = Alle activiteiten die kunnen worden ondernomen om te zorgen dat mensen zich vrijwillig
gezonder gaan gedragen
- = Combinatie van leerervaringen ontwikkeld en ontworpen om mensen en gemeenschappen te
helpen om hun gezondheid te bevorderen.
 Een vorm van educatie en informatieoverdracht om te stimuleren dat mensen
‘gezonder’ willen en kunnen gedragen
Gezondheidsbevordering
- = Combinatie van voorlichting en omgevingsveranderingen die gezond gedrag en gezonder
leefomstandigheden stimuleert.
- Planmatige gezondheidsbevordering
 -> multidisciplinair
o Belangrijke maatschappelijke en gezondheidsproblemen identificeren en
begrijpen (biomedische wetenschappen)
o Gezond en ongezond gedrag verklaren en voorspellen (sociologie,
psychologie)
o Gedrag beïnvloeden door middel van voorlichting (communicatie, marketing)
o Voorlichtingsinterventies evalueren (statistiek, onderzoeksmethodologie)


Gezondheisbevordering: doelen doelgroepen, middelen en begrippen
Doelen
- Primaire preventie
 Voorkomen van een gezondheidsprobleem of categorie van aandoeningen
 Vb. preventie ven hart- en vaatziekten door stoppen-met-rokenmaatrgelen, vaccinatie
 Alleen mogelijk als de oorzaken van het probleem bekend zijn en deze oorzaken te
beïnvloeden zijn
- Secundaire preventie
 Mensen met een voorstadium of vroeg stadium van een aandoening identificeren
zodat gerichte behandeling mogelijk is, om erger te voorkomen.
 Vb. screening borstkanker, onderzoeken van baby’s
 Alleen zinvol wanneer er een goede test of een vorm van zelfonderzoek is om een
aandoening of een risicogedrag in een vroegstadium op te sporen en wanneer de
aandoening effectief vroegtijdig behandeld kan worden.
- Tertiaire preventie
 Richt zich op mensen met een ziekte of handicap
 Na de diagnose
 Doel is zo goed mogelijk te leven met en het beheersen van de handicap of ziekte om
een verdergaande invalidering te voorkomen, om levenskwaliteit te behouden of te
vergroten.

,Doelgroepen en preventie
- Hoogrisicobenadering
 Risicogroep wordt geïdentificeerd en men gaat daarop focussen
 Elk individu die wordt getarget heeft een hoog risico maar de prevalentie van het
risico is eerder laag
 Groot voordeel voor het individu in de risicogroep maar een klein voordeel voor de
gehele populatie
 -> Campagne gaat zich richten op een klein stuk van de bevolking
- Populatiebenadering
 De gehele bevolking of een grote doelgroep ervan
 Het individuele risico ligt eerder laag maar de prevalentie van het risico is hoog
 Laag voordeel voor het individu maar een groot voordeel voor de gehele populatie
 -> Campagne gericht op de gehele bevolking
Preventieparadox
Waarom een hoogrisicobenadering niet altijd de beste keuze is als maar een klein deel van de
populatie een hoogrisico is:
 Een groot aantal mensen (populatie) dan blootgesteld word aan een klein risico kan in
sommige gevallen een groter absoluut aantal zijn dan het aantal gevallen dat blootgesteld
word aan een groot risico.

- Doel
 Algemene prevalentie van aandoening de populatie doen dalen
- Populatie
 Er is een kleine groep met een hoog risico en een grote groep met een hoogrisico
Hoogrisicobenadering of populatiebenadering? -> instictief zouden we zeggen dat je voor een
hoogrisicobenadering moet gaan
- MAAR: we missen heel veel mensen met de aandoening die zich in de laargisicogroep
bevinden
 Op populatieniveau zitten de meeste mensen in de laagrisicogroep
-> Rose’s Theorema: een grote groep mensen blootgesteld aan een laag risico leidt tot veel meer
aaldoeningen dan een kleine groep mensen blootgesteld aan een hoog risico
=> Conclusie: populatie benadering – als we de aandoening willen verminderen in de gehele populatie
mogen we de grote groep met laag risico niet vergeten.
Preventie
- Universele preventie
 Richt zich op de totale bevolking of grote groepen daarbinnen
 Mensen zonder speciaal verhoogd risico
 Doel: bij alle mensen de gezondheid verbeteren en kans op ziekte verminderen
 Primaire preventie
 Populatiebenadering
- Selectieve preventie
 Gericht op bevolkingsgroepen met een verhoogd risiso
 Doel: gezondheid van specifieke risicogroepen verbeteren
 Secundaire preventie
 Hoogrisicobenadering

, - Geïndiceerde preventie
 Richt zich op individuen die nog geen gediagnosticeerde ziekte hebben, maar wel
beginnende klachten of symptomen hebben
 Doel: ontstaan van ziekte en verdere gezondheidsschade voorkomen
 Secundaire preventie
 Hoogrisicobenadering
- Zorggerelateerde preventie
 Richt zich op individuen met een ziekte
 Doel: ziektelast reduceren
 Tertiaire preventie

Middelen om gezondheidsbevordering te bereiken
- Voorlichting
 Interventies ter bevordering van gezond gedrag
 Mensen motiveren tot, te trainen in, en te helpen bij gezondgedrag
 Vrijwillige basis (<-> regelgeving)
 Vb.
o Programma’s ter bevordering van ongewenste zwangerschap en SOA’s
o Veiligheidsprogramma’s in bedrijven
o …
 Vaak gecombineerd met activiteiten
- Voorzieningen
 Middelen om gezond gedrag proberen makkelijker te maken
 Primaire preventie
 Vb.
o Waterzuiveringen
o Fitnessprogramma op het werk
o Beschikbaarheid van gezonde voedingskeuzes
- Regelgeving, controle en acties
 Afdwingen van gezond gedrag
 Enkel voor het gedrag dat mensen niet vrijwillig zouden kunnen stellen
 Vb.
o Minimumleeftijd voor alcohol
o Arbeidsomstandighedenwetgeving

=> Werken in combinaties met elkaar, geeft ook grootste slaagkans.

Gedrag en omgeving
- Educatieve benadering
 Verantwoordelijkheid ligt bij het individu zelf
 Vroegere benadering
- Ecologische benadering
 Meer genuanceerde benadering
 Vaak zijn het andere die een zekere mate van controle hebben over de
omgevingscondities, en zij zijn daarom mee verantwoordelijk voor het (on)gezonder
gedrag en gezondheid van die doelgroep.
 -> Iets aan de omgeving veranderen om ervoor te zorgen dat mensen de juiste keuzes
kunnen maken.
-> Vijf doelgroepen op verschillende niveau’s die controle hebben over de omgeving:

, - Individueel niveau
 Personen die een risico lopen
 Patiënten
- Interpersoonlijk of groepsniveau
 Ouders, vrienden
 Leerkrachten
- Organisatie niveau
 Directeuren, managers
- Lokaal niveau
 Opinieleiders
 Lokale kranten
- Samenlevingsniveau
 Politici en ambtenaren


Ethiek
Mag je mensen wel lastigvallen over gezond gedrag als ze daar helemaal niet naar vragen? En op
welke manier is dat dan toegestaan en te verantwoorden?
-> Gezondheidsvoorlichting kan onbedoelde en negatieve neveneffecten hebben:
- Schuld- en/of angstgevoelens
 Mensen die zich ongezond gedragen kunnen een schuldgevoel krijgen of schrik
krijgen.
 Bijzonder gevaarlijk als mensen niet in staat zijn om hun gedrag te veranderen. Dan
blijft het schuldgevoel steken wat leidt tot nog een lagere levenskwaliteit
- Negatief stigma
 Vb. rokers, overgewicht
- Grote verschillen tussen diverse groepen
 Mensen met een hoge SES zijn het best in staat hun gedrag te veranderen.
 Soms hebben mensen gewoon de financiële middelen om hun gedrag aan te passen
- Paternalistische denkwijze
 Beïnvloeden van gedrag gaat in tegen de autonomie van mensen
 Hoewel een gezondere levensstijl mensen juist meer autonomie geeft komt
voorlichting vaak niet zo over.
 Verschillende modellen
o Medisch model / paternalistische denkwijze
 Het gedrag van mensen beïnvloeden om een gezondere levensstijl te
bevorderen
o Hoger-onderwijs model
 Geïnformeerde keuze model
 Stimuleren van optimaal geïnformeerde autonome keuzen over
gezond gedrag en ongezond gedrag
o -> Niet duidelijk welke nu juist het meeste autonomie bevordert




Model van planmatige gezondheidsverandering en gedragsverandering