Nederlandse literatuurgeschiedenis
H6: 1900-1940
Veel middengroepen en vrouwen werden lezers. Uitgevers steeds meer drukken per boek >
bestsellers(meer dan 10000 exemplaren gedrukt en verkocht). Hollandse romans, voor alle mensen,
over gezinnen en arbeidszin etc. 4 soorten: romantische of realistisch, avant-garde en het
modernisme
Publiekschrijvers (realistische romans) Eliteschrijvers
- Ina Boudier-Bakker van ‘de - Menno ter Braak
straat’(realistisch leven, worstelen - E. du Perron
met problemen etc) en ‘de klop op
de deur’.
- Johan Fabricius van ‘komedianten - Zetten zich af tegen romans. Ze
trokken voorbij’ en ‘leeuwen bestempelde dit als ouderwets en
hongeren in napels’. massaliteratuur.
- Ze beschreven zichzelf als elite als
- Deze schrijvers schreven bestsellers schrijver
Realistische en romantische tradities:
J.J. Slauerhoff > gedichten in romantische traditie. In gedichten iemand die in onvrede leeft, het
lijden aan leven. Hij schreef ook romans en verhalen.
‘het verboden rijk’ hoofdpersonen zoeken naar geluk, 2 verhaallijnen met elkaar gemengd. 1 uit
verleden en 1 uit heden die de zelfde dingen meemaken.
A Roland Holst, romantische traditie. Hij riep een ideële wereld op.
Arthur van Schendel(historische romans) > neoromantiek: werkelijkheid als onbevredigend.
Personages gedreven voor onhaalbare dromen.
‘het fregatschip johanna maria’ ‘de waterman’ ‘een hollands drama’
Avant-garde: traditie breken. Gebruik van montageprincipes of jazz ritmes. Experimenteerde veel.
Geen werkelijkheid. Vooruitgang (moderniteit). Paradoxen 1. Wereld afkraken maar wel beter willen.
2. Publiek mobiliseren maar wel traditie vervreemdde. Matschappelijke visie en kunst visie.
Paul van Ostaijen:‘bezette stad’ >logische gedachtengangen. Taalexperimenten, geen privegevoel.
Hendrik Marsman ‘verzen’( geen leestekens, geen ik, kleur. Vitalistisch > verheerlijking van het
leven. Inspiratie door Franz Marc (abstracte werken). En August Stramm.
F. Bordewijk ‘blokken’ ‘bint’ > korte hoofdstukken als soort aparte scenes. Over actuele
onderwerpen, sovjet-unie. ‘karakter’ vader onderdrukt zoon zijn dromen.
, Modernisme: opkomst massacultuur, moderne maatschappij en kapitalisme. Koos voor zichzelf en
was een alternatieve, wilde niet met de grote massa mee. Autonoom(zelfstandig). Teksten waren
strak, niet chaotisch. Actieve leeshouding nodig, protest tegen de bestsellers. Waarneming en
reflectie centraal > bewustzijnsstroom( herinneringen, associaties aan gedachten).
Fragmentarisch(vol herinneringen en associaties, niet chronologisch).
Knopen aan opvattingen van Henri Bergson: tijd als zuivere duur, tijd zoals wij die ervaarde.
In modernisme teksten lopen verschillende tijdlagen en herinneringen door elkaar. Draait vaak om
epiphanie: een moment waarop de verteller een gevoel krijgt dat de leefwereld bezield is.
Martinus Nijhoff > raadselachtige gedichten en complex, hij zocht naar vernieuwing zonder
tradities te breken. ‘de wandelaar’ angst domineert. ‘vormen’ ‘nieuwe gedichten’ ‘het uur u’.
Carry van Bruggen ‘eva’: jonge vrouw die opgroeit
Simon Vestdijk ‘meneer Vissers’s hellevaart’ ‘anton wachterromans’ > ‘terug tot ina damman’. ‘de
nadagen van pilatus’. Over historische gebeurtenissen
Modernistische roman (geironiseerd en geparodieerd) : Virginia Woolf > ‘to the lighthouse’. Marcel
Proust ‘a la recherche du temps perdu’. James Joyce ‘ulysses’.
Psychologische roman. Aandacht vooral aan gedrag, gevoelens en verlangens.
Forum, tijdschrift, van Menno ter Braak(‘het nationaalsocialisme als rancuneleer’) en E. du Perron.
Niet gebonden aan een zuil. Keerde zich tegen vormkracht. Veel individualiteit. veel
‘vent’(persoonlijkheid van de maker) achter het werk.
Veel psychologische romans,
Willem Elsschot, veel vent. ‘kaas’ ‘lijmen/het been’ ‘villa des roses’ ‘de verlossing’
Sceptische houding, Individualisme, Tegen massacultuur, Persoonlijkheid schrijver (vent), Tegen
autonomieopvatting (vorm), Engagement, Psychologische roman – autobiografisch innerlijk
personage: twijfel, bewustwording
Modernistische roman - Intellectualisme (actieve leeshouding)
Protest tegen massaliteratuur
Twijfel over kunnen kennen werkelijkheid
Subjectief
Zintuiglijk
Bewustzijnsstroom
Innerlijke wereld van een vervreemd individu
Psychoanalyse Freud
Fragmentarisch
Realistische / romantische Publiek en elite schrijvers. Bestsellers. Ina boudier- bakker
H6: 1900-1940
Veel middengroepen en vrouwen werden lezers. Uitgevers steeds meer drukken per boek >
bestsellers(meer dan 10000 exemplaren gedrukt en verkocht). Hollandse romans, voor alle mensen,
over gezinnen en arbeidszin etc. 4 soorten: romantische of realistisch, avant-garde en het
modernisme
Publiekschrijvers (realistische romans) Eliteschrijvers
- Ina Boudier-Bakker van ‘de - Menno ter Braak
straat’(realistisch leven, worstelen - E. du Perron
met problemen etc) en ‘de klop op
de deur’.
- Johan Fabricius van ‘komedianten - Zetten zich af tegen romans. Ze
trokken voorbij’ en ‘leeuwen bestempelde dit als ouderwets en
hongeren in napels’. massaliteratuur.
- Ze beschreven zichzelf als elite als
- Deze schrijvers schreven bestsellers schrijver
Realistische en romantische tradities:
J.J. Slauerhoff > gedichten in romantische traditie. In gedichten iemand die in onvrede leeft, het
lijden aan leven. Hij schreef ook romans en verhalen.
‘het verboden rijk’ hoofdpersonen zoeken naar geluk, 2 verhaallijnen met elkaar gemengd. 1 uit
verleden en 1 uit heden die de zelfde dingen meemaken.
A Roland Holst, romantische traditie. Hij riep een ideële wereld op.
Arthur van Schendel(historische romans) > neoromantiek: werkelijkheid als onbevredigend.
Personages gedreven voor onhaalbare dromen.
‘het fregatschip johanna maria’ ‘de waterman’ ‘een hollands drama’
Avant-garde: traditie breken. Gebruik van montageprincipes of jazz ritmes. Experimenteerde veel.
Geen werkelijkheid. Vooruitgang (moderniteit). Paradoxen 1. Wereld afkraken maar wel beter willen.
2. Publiek mobiliseren maar wel traditie vervreemdde. Matschappelijke visie en kunst visie.
Paul van Ostaijen:‘bezette stad’ >logische gedachtengangen. Taalexperimenten, geen privegevoel.
Hendrik Marsman ‘verzen’( geen leestekens, geen ik, kleur. Vitalistisch > verheerlijking van het
leven. Inspiratie door Franz Marc (abstracte werken). En August Stramm.
F. Bordewijk ‘blokken’ ‘bint’ > korte hoofdstukken als soort aparte scenes. Over actuele
onderwerpen, sovjet-unie. ‘karakter’ vader onderdrukt zoon zijn dromen.
, Modernisme: opkomst massacultuur, moderne maatschappij en kapitalisme. Koos voor zichzelf en
was een alternatieve, wilde niet met de grote massa mee. Autonoom(zelfstandig). Teksten waren
strak, niet chaotisch. Actieve leeshouding nodig, protest tegen de bestsellers. Waarneming en
reflectie centraal > bewustzijnsstroom( herinneringen, associaties aan gedachten).
Fragmentarisch(vol herinneringen en associaties, niet chronologisch).
Knopen aan opvattingen van Henri Bergson: tijd als zuivere duur, tijd zoals wij die ervaarde.
In modernisme teksten lopen verschillende tijdlagen en herinneringen door elkaar. Draait vaak om
epiphanie: een moment waarop de verteller een gevoel krijgt dat de leefwereld bezield is.
Martinus Nijhoff > raadselachtige gedichten en complex, hij zocht naar vernieuwing zonder
tradities te breken. ‘de wandelaar’ angst domineert. ‘vormen’ ‘nieuwe gedichten’ ‘het uur u’.
Carry van Bruggen ‘eva’: jonge vrouw die opgroeit
Simon Vestdijk ‘meneer Vissers’s hellevaart’ ‘anton wachterromans’ > ‘terug tot ina damman’. ‘de
nadagen van pilatus’. Over historische gebeurtenissen
Modernistische roman (geironiseerd en geparodieerd) : Virginia Woolf > ‘to the lighthouse’. Marcel
Proust ‘a la recherche du temps perdu’. James Joyce ‘ulysses’.
Psychologische roman. Aandacht vooral aan gedrag, gevoelens en verlangens.
Forum, tijdschrift, van Menno ter Braak(‘het nationaalsocialisme als rancuneleer’) en E. du Perron.
Niet gebonden aan een zuil. Keerde zich tegen vormkracht. Veel individualiteit. veel
‘vent’(persoonlijkheid van de maker) achter het werk.
Veel psychologische romans,
Willem Elsschot, veel vent. ‘kaas’ ‘lijmen/het been’ ‘villa des roses’ ‘de verlossing’
Sceptische houding, Individualisme, Tegen massacultuur, Persoonlijkheid schrijver (vent), Tegen
autonomieopvatting (vorm), Engagement, Psychologische roman – autobiografisch innerlijk
personage: twijfel, bewustwording
Modernistische roman - Intellectualisme (actieve leeshouding)
Protest tegen massaliteratuur
Twijfel over kunnen kennen werkelijkheid
Subjectief
Zintuiglijk
Bewustzijnsstroom
Innerlijke wereld van een vervreemd individu
Psychoanalyse Freud
Fragmentarisch
Realistische / romantische Publiek en elite schrijvers. Bestsellers. Ina boudier- bakker
