Samenvatting Psychische kwetsbaarheid

Psychische kwetsbaarheid
1. TRAUMA
Trauma medisch = verwonding/letsel
- Type 1: geïsoleerde gebeurtenis (acuut)
- Type 2: langdurige/herhaaldelijk (chronisch)
Psychotrauma: ingrijpende gebeurtenis – diepe indruk – angst, ontreddering, verbijstering, afschuw
– machteloosheid
- Secundaire traumatisering
Levensgebeurtenissen/life events: ingrijpende gebeurtenis –> stress
Complex trauma
- Meerdere intermenselijke traumatische gebeurtenissen
- Begin vroege jeugd
- Gehechtheidsrelatie verstoord
1.1. IN ONTWIKKELING
Stress-systeem
1) Alarmfase
- Registreren bedreiging in amygdala
o Zintuigelijke info uit hersenschors
o Onbewuste info in amygdala zelf
 Alarm slaan
- Sympathisch zwst: korte termijn
 Afscheiding adrenaline + noradrenaline (bijniermerg) –> arousal –>
voorbereiding VVR
 Snellere ademhaling –> zuurstof spieren
 Verhoging hartritme –> bloed spieren
 Zweten  oververhit
- Parasympathisch zwst: lange termijn vermindert + afscheiding
endorfines
2) Aanhoudende stress
- Lymbisch systeem (hypothalamus)
- Kettingreactie –> cortisol –> + adrenaline = brandstof
o Onderdrukking
 Voorplatingsfuncties
 Act vh immuunsysteem
 Act vd PFC
o Gevolg: VVR
Stress-systeem bij trauma
- Sneller alarmfase
- Fellere reactie
- Moeilijk kalmeren
Rol vh geheugen
- Impliciet geheugen: onbewuste leerervaring –> vaardigheid (zintuigelijke info,
cognities, emo + lich reactie)
- Expliciet geheugen: geïsoleerd van andere herinneringen
 Traumanetwerk geactiveerd door triggers (kennen + hanteren)
 Onverwerkte herinneringen (integreren in levensverhaal)
Neurosequentieel model (Bruce Perry)
Hersenen opgebouwd uit 3 lagen
- Reptielenbrein (hersenstam)
- Zoogdierenbrein (limbisch systeem)
- Mensenbrein (neocortex)
Zonder stress: M –> primitieve lich reacties (R) opvangen
Met stress
- R schakelt M uit –> alarm –> adrenaline
- Z + R = VVR (≠ rationeel nadenken)

,Risico- en beschermende factoren
Niet ied ontwikkelt posttraumatische klachten na psychotrauma
PTSS = 1 vd mogelijke diagnoses na psychotrauma
 Risico- en beschermingsfactoren
o Beschermd: veerkracht, soc steun
o Risico
 Trauma
 Aard, duur: acuut/chronisch, directe blootstelling, lich letsel,
verlies brus, mede-getroffenheid ouders
 Context
 Leeftijd
 Persoonlijkheid
 Gezinsgeschiedenis, gezinsproblemen + erfelijkheid
 Gebrek soc steun
 Ingrijpende ervaring vooraf
Window of tolerance: zone waarin iem stress goed aan kan
- Hyperarousal
- Hypo-arousal
 Kind met trauma
 Als HV of ouder
1.2. KLINISCH BEELD EN DSM - PTSS
A. Blootstelling – dreigende dood, ernstige verwondingen, seksuele agressie
1. Direct ervaren
2. Getuige zijn
3. Naast familielid, goede vriend
4. Herhaaldelijk of externe blootstelling aan weerzinwekkende details
B. Aanwezigheid opdringerige symptomen
1. Spontane of terugkerende, onvrijwillige herinnering
2. Dromen: inhoud/emotie
3. Dissociatieve reacties
4. Intens/langdurig psychisch lijden – interne/externe stimuli
5. Fysiologische reactie
C. Vermijden van prikkels
1. Pijnlijke herinnering, gedachte, gevoelens
2. Externe prikkels
D. Neg verandering in cog en stemming
1. Onvermogen herinneren belangrijk aspect (dissociatieve amnesie)
2. Neg overtuiging/verwachting zichzelf, anderen, de wereld
3. Schuld voor oorzaak/gevolg zichzelf of anderen
4. Neg emo toestand
5. < interesse of deelname belangrijke act
6. Onthechting of vervreemding van anderen
7. Gn pos emo
E. Verandering in arousal en reactiviteit
1. Prikkelbaar/agressief
2. Roekeloos/zelfdestructief
3. Waakzaamheid
4. Schrikreacties
5. Concentratieproblemen
6. Slaapstoornissen
F. Duur: min 1m
- Delayed onset: min 6m na gebeurtenis
G. Gevolg: lijden/beperking in sociaal- en beroepsmatig functioneren

1.3. POSTTRAUMATISCHE REACTIES BIJ KINDEREN
Voordelen
- Nt vanuit ziektemodel
- > ruimte complexiteit + vers in symptomen

Leeftijdsspecifiek

, Jonge kinderen (baby’s, peuters, jonge kleuters) < 6j
- Weinig klassieke PTSS-symptomen
- Reageren met
o Algemene angstsymptomen
o Vermijding situaties
o Slaapstoornis
o Preoccupatie woorden/symbolen
- Bijkomende kenm
o Vastklampgedrag o Woede
o Rusteloosheid o Traumatisch spel
o Extreme angst
Schoolkinderen
- Eenmalige schokkende gebeurtenis: < vermijdingssymptomen
- Wel herbelevingssymptomen, nachtmerries, angsten
- Bijkomende kenm
o Meer besef o Rusteloosheid
o Machteloosheid o School- en leerproblemen
o Schuldgevoel o Stemmingswisselingen
o Verdringing o Regressief gedrag
o Dissociatie
Adolescenten
- Als volwassenen
- Probl in plannen/verbeelden van toekomst
- Gevaar over- of onderschatten
- Schaamte kwetsbaarheid/afh
- Bijkomende kenm
o Roekeloos of destructief o School- en leerproblemen
gedrag o Teruggetrokken
o Drugs- en alcoholmisbruik o Seksueel ageergedrag
1.4. BEHANDELING
Fasenmodel
- Herstel veiligheid
- Stabilisatie en symptoomreductie
- Verwerking
- Integratie in dagelijks leven
CGT
- Basisassumpties aangetast –> cog herstructurering
- Psycho-educatie, emotieregulatie, relaxatie
- (imaginaire) exposure
- Betrokkenheid context
EMDR: trauma verliest emo lading adhv neutrale stimulus
Polyvagaaltheorie
- Regulatie emotionele brein (R + Z) via lichaamsgerichte oef’n
- Versterking M
1.5. ONDERSTEUNING
Traumasensitief begeleiden
- Betekenis van gedrag ipv reageren (ongewenst) gedrag
- Stressniveau reguleren –> neocortex
- Voorwaarde: zelfregulatie HV
Sequence of engagement
- Reason –> relate –> regulate
Aandachtspunten: kinderen met trauma
- Emotieregulatie bevorderen
o Trauma triggers
o Containment bij herbeleving door confrontatie trigger
o Emotie-educatie en psycho-educatie
o Regulatievaardigheden nt overschatten – co-regulatie

- Traumaverhaal
- Schuldgevoel verminderen