AJ 2022 – 2023 | Laura Van Vaerenbergh
HOGENT
2DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,1|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
,INHOUDSOPGAVE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING .................................................................................................................................... 8
HOOFDSTUK 2: LEGIMITERING VAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING .................................................................... 10
2.1 HISTORISCHE CONTEXT.................................................................................................................................................... 10
2.1.1 VROEGER ..................................................................................................................................................................... 10
2.1.2 EN NU? ........................................................................................................................................................................ 10
2.2 AANDACHT VOOR OPVOEDINGSONZEKERHEID .............................................................................................................. 11
2.2.1 TENDENSEN ................................................................................................................................................................. 11
2.2.2 OPVOEDINGSONZEKERHEID, EEN PROBLEEM? ........................................................................................................... 11
2.3 HET SPANNINGSVELD TUSSEN OPVOEDINGSONDERSTEUNING EN PREVENTIE .............................................................. 11
HOOFDSTUK 3: WAT IS OPVOEDINGSONDER-STEUNING? .................................................................................... 12
3.1 DEFINITIE ......................................................................................................................................................................... 12
3.1.1 DE DEFINITIES VAN VANDEMEULEBROECKE ............................................................................................................... 12
3.1.2 DE DEFINITIE IN HET VLAAMS DECREET (2007)........................................................................................................... 12
3.2 AANVERWANTE BEGRIPPEN: WAT HET NIET (HELEMAAL) IS........................................................................................... 12
3.3 UITGANGSPUNTEN VAN OO ............................................................................................................................................ 13
3.4 OPVOEDEN EN DE IMPLICATIES VOOR OPVOEDINGSONDERSTEUNING ......................................................................... 13
3.5 EEN VISIE OP ‘OPVOEDING’ ............................................................................................................................................. 13
3.6 HET WERKTERREIN .......................................................................................................................................................... 14
3.7 HET UITEINDELIJKE DOEL ................................................................................................................................................. 14
3.8 DE WIJZE WAAROP HET DOEL KAN BEREIKT WORDEN ................................................................................................... 14
3.8.1 EEN CONTINUÜM VAN FUNCTIES ............................................................................................................................... 14
3.8.1.1 Het model van Vandemeulebroecke .................................................................................................................. 14
3.8.1.2 Het model van Kousemaker en Timmers-Huigens ............................................................................................. 16
3.8.2 ACTIVITEITEN EN WERKVORMEN ................................................................................................................................ 16
3.8.3 WERKINGSPRINCIPES VOOR EEN KWALITATIEF AANBOD ............................................................................................ 17
3.8.3.1 Toegankelijkheid voor ‘alle’ ouders met ‘alledaagse’ opvoedingsvragen ........................................................... 17
3.8.3.2 Principe van het groeimodel en empowerment ................................................................................................. 17
3.8.3.3 Principe van vraaggestuurd werken ................................................................................................................... 17
3.8.3.4 Principe van dialoog over opvoeding ................................................................................................................. 17
3.8.3.5 Principe van een ruim en gedifferentieerd aanbod dat rechtstreeks en vrijwillig toegankelijk is voor alle ouders
17
3.8.3.6 Principe van signaalfunctie ................................................................................................................................. 18
3.9 SAMENVATTING EN SLOT................................................................................................................................................. 18
HOOFDSTUK 4: BEHOEFTE AAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING .......................................................................... 19
4.1 ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTEN AAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING ...................................................................... 19
4.1.1 OPVOEDINGSVRAGEN ................................................................................................................................................. 19
4.1.2 NOOD AAN STEUN ...................................................................................................................................................... 19
4.1.3 ONVERVULDE STEUNBEHOEFTEN ............................................................................................................................... 19
4.2 WELKE VORMEN VAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING WENSEN OUDERS? ................................................................... 20
4.2.1 PERSOONLIJK CONTACT............................................................................................................................................... 20
2|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
, 4.2.1.1 In het eigen netwerk .......................................................................................................................................... 20
4.2.1.2 Ondersteuning door professionelen ................................................................................................................... 20
4.2.2 SCHRIFTELIJK VOORLICHTINGSMATERIAAL ................................................................................................................. 20
4.2.3 TV EN INTERNET .......................................................................................................................................................... 20
4.2.4 CONCLUSIE .................................................................................................................................................................. 20
4.3 VERSCHILLEN TUSSEN OUDERS IN BEHOEFTE VAAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING .................................................... 21
4.3.1 DE LEEFTIJD VAN HET KIND ......................................................................................................................................... 21
4.3.2 HET GESLACHT VAN HET KIND .................................................................................................................................... 21
4.3.3 HOOGOPGELEIDE OUDERS .......................................................................................................................................... 21
4.3.4 KANSARME OUDERS.................................................................................................................................................... 21
4.3.5 ALLEENSTAANDE OUDERS ........................................................................................................................................... 21
4.3.6 STEUNBEHOEFTE OVER ALLOCHTONE OUDERS .......................................................................................................... 21
4.3.7 VADERS BUITEN BEELD? .............................................................................................................................................. 21
4.3.8 ANDERE SPECIFIEKE GROEPEN VAN OUDERS .............................................................................................................. 21
4.4 ALGEMEEN BESLUIT ......................................................................................................................................................... 21
HOOFDSTUK 5: VADERS EN DE OPVOEDING EN ONTWIKKELING VAN KINDEREN .................................................. 22
5.1 VADERS TREKKEN DE AANDACHT .................................................................................................................................... 22
5.2 ZORG VOOR JONGE KINDEREN ........................................................................................................................................ 22
5.2.1 KUNNEN VADERS VOOR JONGE KINDEREN ZORGEN?................................................................................................. 22
5.2.2 ZIJN VADER EN MOEDER ONDERLING INWISSELBAAR? .............................................................................................. 23
5.2.3 HET EFFECT VAN VADER OP DE ONTWIKKELING VAN HET KIND ................................................................................. 23
5.3 VADERS EN ADOLESCENTEN ............................................................................................................................................ 23
5.4 VADER-DOCHTER EN VADER-ZOONRELATIES................................................................................................................... 23
5.5 TOEKOMSTIG ONDERZOEK .............................................................................................................................................. 24
5.6 ONDERSTEUNINGSBEHOEFTEN VAN VADERS .................................................................................................................. 24
5.7 VADERS EN OPVOEDINGSONDERSTEUNING.................................................................................................................... 24
5.8 VADERS BEREIKEN: STRATEGIEËN EN TIPS ....................................................................................................................... 24
HOOFDSTUK 6: BELEID: HUIZEN VAN HET KIND ................................................................................................... 26
6.1 HUIS VAN HET KIND ......................................................................................................................................................... 26
6.1.1 HUIZEN VAN HET KIND: DRIE FUNCTIES ...................................................................................................................... 26
6.1.2 DOELSTELLINGEN ........................................................................................................................................................ 26
6.1.3 KENMERKEN VAN DE HUIZEN VAN HET KIND ............................................................................................................. 26
HOOFDSTUK 7: THEORETISCHE MODELLEN ......................................................................................................... 28
7.1 BALANSMODEL VAN BAKKER ........................................................................................................................................... 28
7.2 PROCESMODEL VAN BELSKY ............................................................................................................................................ 28
7.3 ECOLOGISCHE MODEL VAN BRONFENBRENNER ............................................................................................................. 28
7.4 SOCIAAL COMPETENTIEMODEL VAN SLOT EN SPANJAARD ............................................................................................. 28
7.5 HET SOCIAAL INTERACTIEMODEL VAN PATTERSON ........................................................................................................ 28
7.5.1 HET ONTSTAAN VAN GEDRAGSPROBLEMEN ............................................................................................................... 28
7.5.2 DE ONTWIKKELINGSFASEN .......................................................................................................................................... 29
7.5.3 BEÏNVLOEDENDE FACTOREN ....................................................................................................................................... 30
3|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
, 7.5.4 OUDERLIJK OPVOEDKUNDIG GEDRAG ........................................................................................................................ 30
HOOFDSTUK 8: TRIPLE P ..................................................................................................................................... 31
8.1 WAT IS TRIPLE P? ............................................................................................................................................................. 31
8.2 OPGROEIEN GAAT NIET VANZELF .................................................................................................................................... 31
8.3 DOELSTELLING VAN HET TRIPLE P PROGRAMMA ............................................................................................................ 31
8.4 DOELGROEP ..................................................................................................................................................................... 31
8.5 OPKLIMMENDE INTERVENTIENIVEAUS ........................................................................................................................... 32
8.5.1 NIVEAU 1: MASSAMEDIALE VOORLICHTING OVER OPVOEDING EN DE ONTWIKKELING VAN KINDEREN .................. 32
8.5.2 NIVEAU 2: GERICHTE VOORLICHTING ROND OPVOEDINGSVRAGEN .......................................................................... 32
8.5.3 NIVEAU 3: GERICHT ADVIES BIJ SPECIFIEKE ZORGEN .................................................................................................. 33
8.5.4 NIVEAU 4: ONDERSTEUNING BIJ ERNSTIGE GEDRAGSPROBLEMEN............................................................................ 33
8.5.5 NIVEAU 5: GEZINSINTERVENTIE BIJ ERNSTIGE GEDRAGSPROBLEMEN ....................................................................... 33
8.5.6 AANVULLENDE PROGRAMMA’S VOOR SPECIFIEKE DOELGROEPEN ............................................................................ 34
8.6 KOSTENEFFECTIVITEIT ..................................................................................................................................................... 34
8.7 DOORLOPEND AANBOD .................................................................................................................................................. 34
8.8 PRINCIPES VAN POSITIEF OPVOEDEN .............................................................................................................................. 34
8.9 OPVOEDINGSSTRATEGIEËN ............................................................................................................................................. 34
8.10 THEORETISCHE ONDERBOUWING ................................................................................................................................... 35
8.11 ZELFREGULATIE ................................................................................................................................................................ 35
HOOFDSTUK 9: STOP 4-7 .................................................................................................................................... 36
9.1 STOP 4-7: WHAT’S IN A NAME ......................................................................................................................................... 36
9.2 DOELGROEP ..................................................................................................................................................................... 36
9.3 AANMELDING EN INTAKE ................................................................................................................................................ 36
9.3.1 INTAKE ......................................................................................................................................................................... 36
9.3.2 OPLOSSINGSGERICHTE THERAPIE: ENKELE UITGANGSPUNTEN .................................................................................. 36
9.4 HET STOP 4-7 PROGRAMMA ........................................................................................................................................... 36
9.4.1 HULPVERLENINGSDUUR .............................................................................................................................................. 37
9.4.2 ABC-SCHEMA: LEERTHEORIE ALS BASIS ...................................................................................................................... 37
9.4.3 OPVOEDINGSVAARDIGHEDEN VAN PATTERSON ......................................................................................................... 37
9.4.4 CRITERIA VOOR DEELNAME ........................................................................................................................................ 37
9.4.5 HOOFDDOELSTELLINGEN VAN STOP 4-7 ..................................................................................................................... 37
9.4.6 DOELSTELLINGEN VAN OUDERTRAINING .................................................................................................................... 37
9.4.7 OUDERTRAINING: DE OPVOEDINGSVAARDIGHEDEN .................................................................................................. 38
9.4.8 DOELSTELLING KINDTRAINING .................................................................................................................................... 38
9.4.8.1 Kenmerken van kindtraining............................................................................................................................... 38
9.4.9 BEGELEIDERSHOUDING ............................................................................................................................................... 38
9.4.10 DOELSTELLINGEN VAN DE COMBINATIE OUDER-KINDTRAINING ........................................................................... 38
9.4.11 DOELSTELLINGEN VAN LEERKRACHTTRAINING ...................................................................................................... 38
9.4.12 MEERWAARDE VAN EEN ECOLOGISCHE INTERVENTIE ........................................................................................... 38
9.4.12.1 Vermijden om ouders te beschuldigen ............................................................................................................... 39
9.4.12.2 Leren door observatie en door te doen.............................................................................................................. 39
4|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
, 9.4.12.3 Invloed van de vriendenkring ............................................................................................................................. 39
9.4.12.4 Opvoeden is een interactioneel proces .............................................................................................................. 39
9.5 EFFECTIEVE BEHANDELINGEN VOOR ANTISOCIAAL GEDRAG ......................................................................................... 39
9.6 SIGNIFICANTE VERANDERINGEN NA STOP 4-7 ................................................................................................................ 39
HOOFDSTUK 10: PRAKTISCHE HANDVATEN BIJ HET OPVOEDEN: DE PIRAMIDE VAN WEBSTER-STRATTON ............. 40
10.1 POSITIEVE BAND TUSSEN OUDER EN KIND ..................................................................................................................... 40
10.1.1 SPELEN MET HET KIND ............................................................................................................................................ 40
10.1.2 SAMEN PROBLEMEN OPLOSSEN ............................................................................................................................. 40
10.2 AANMOEDIGEN EN COMPLIMENTEREN .......................................................................................................................... 40
10.2.1 DE KRACHT VAN AANMOEDIGEN............................................................................................................................ 40
10.2.2 BELANG VAN AANMOEDIGEN ................................................................................................................................. 41
10.2.3 HOE AANMOEDIGEN? ............................................................................................................................................. 41
10.2.4 WEERSTANDEN EN BEDENKINGEN ......................................................................................................................... 41
10.3 sociaal en materieel belonen: BELONINGSSYSTEEM ....................................................................................................... 41
10.3.1 SOORTEN BELONINGEN .......................................................................................................................................... 41
10.3.2 WANNEER GEBRUIK MAKEN VAN EEN BELONINGSSYSTEEM? ............................................................................... 41
10.3.3 VOORDELEN VAN EEN BELONINGSSYSTEEM .......................................................................................................... 41
10.3.4 hoe een beloningsysteem opstellen ....................................................................................................................... 41
10.3.5 WEERSTAND EN BEDENKINGEN .............................................................................................................................. 42
10.4 DUIDELIJKE AFSPRAKEN EN REGELS: CONSEQUENTE OPVOLGING ................................................................................. 42
10.4.1 BELANG VAN STRUCTUUR: VEILIGHEID EN ZELFVERTROUWEN ............................................................................. 42
10.4.2 BELANG VAN STRUCTUUR: VEILIGHEID IS VOORSPELBAARHEID ............................................................................ 42
10.4.3 AFSPRAKEN EN REGELS ........................................................................................................................................... 42
10.5 GRENZEN STELLEN: AFZWAKKEN VAN GEDRAG .............................................................................................................. 42
10.5.1 GRENZEN TREKKEN ................................................................................................................................................. 42
10.5.2 GRENZEN STELLEN .................................................................................................................................................. 42
10.5.3 NEGEREN ................................................................................................................................................................ 42
10.5.4 TIME-OUT................................................................................................................................................................ 43
10.5.5 STRAFFEN ................................................................................................................................................................ 43
HOOFDSTUK 11: GEWELDLOOS VERZET .............................................................................................................. 45
11.1 GEWELDLOOS VERZET ..................................................................................................................................................... 45
11.2 WIE IS DE BAAS? .............................................................................................................................................................. 45
11.3 WAAKZAME ZORG ........................................................................................................................................................... 45
11.3.1 REIK ELKAAR DE HAND ............................................................................................................................................ 46
11.3.2 ZIEN EN GEZIEN WORDEN....................................................................................................................................... 46
11.3.3 HET JUISTE MOMENT.............................................................................................................................................. 47
11.3.3.1 Types escalaties .................................................................................................................................................. 47
11.3.3.2 Zicht krijgen op escalaties .................................................................................................................................. 47
11.3.3.3 Preventie van escalatie ....................................................................................................................................... 47
11.3.4 SOCIALE ONDERSTEUNING ..................................................................................................................................... 47
11.3.5 BASISHOUDING BINNEN GEWELDLOOS VERZET ..................................................................................................... 48
5|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
, 11.4 WETENSCHAPPELIJKE EVIDENTIE .................................................................................................................................... 48
BEGRIPPENLIJST ................................................................................................................................................. 49
6|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
,7|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Vier hoofdthema’s
over vroeger en nu …: over maatschappelijke veranderingen, opvoedingshuizen,
opvoedingsonzekerheid en de behoefte aan opvoedingsondersteuning
de huizen van het kind: opvoedingsondersteuning in Vlaanderen
theorie en praktijk: over de keuze van evidence-based methodieken in Vlaanderen
‘it takes a village to raise a child’: over opvoedingsondersteuning binnen het
netwerk
8|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
, 9|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
HOGENT
2DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,1|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
,INHOUDSOPGAVE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING .................................................................................................................................... 8
HOOFDSTUK 2: LEGIMITERING VAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING .................................................................... 10
2.1 HISTORISCHE CONTEXT.................................................................................................................................................... 10
2.1.1 VROEGER ..................................................................................................................................................................... 10
2.1.2 EN NU? ........................................................................................................................................................................ 10
2.2 AANDACHT VOOR OPVOEDINGSONZEKERHEID .............................................................................................................. 11
2.2.1 TENDENSEN ................................................................................................................................................................. 11
2.2.2 OPVOEDINGSONZEKERHEID, EEN PROBLEEM? ........................................................................................................... 11
2.3 HET SPANNINGSVELD TUSSEN OPVOEDINGSONDERSTEUNING EN PREVENTIE .............................................................. 11
HOOFDSTUK 3: WAT IS OPVOEDINGSONDER-STEUNING? .................................................................................... 12
3.1 DEFINITIE ......................................................................................................................................................................... 12
3.1.1 DE DEFINITIES VAN VANDEMEULEBROECKE ............................................................................................................... 12
3.1.2 DE DEFINITIE IN HET VLAAMS DECREET (2007)........................................................................................................... 12
3.2 AANVERWANTE BEGRIPPEN: WAT HET NIET (HELEMAAL) IS........................................................................................... 12
3.3 UITGANGSPUNTEN VAN OO ............................................................................................................................................ 13
3.4 OPVOEDEN EN DE IMPLICATIES VOOR OPVOEDINGSONDERSTEUNING ......................................................................... 13
3.5 EEN VISIE OP ‘OPVOEDING’ ............................................................................................................................................. 13
3.6 HET WERKTERREIN .......................................................................................................................................................... 14
3.7 HET UITEINDELIJKE DOEL ................................................................................................................................................. 14
3.8 DE WIJZE WAAROP HET DOEL KAN BEREIKT WORDEN ................................................................................................... 14
3.8.1 EEN CONTINUÜM VAN FUNCTIES ............................................................................................................................... 14
3.8.1.1 Het model van Vandemeulebroecke .................................................................................................................. 14
3.8.1.2 Het model van Kousemaker en Timmers-Huigens ............................................................................................. 16
3.8.2 ACTIVITEITEN EN WERKVORMEN ................................................................................................................................ 16
3.8.3 WERKINGSPRINCIPES VOOR EEN KWALITATIEF AANBOD ............................................................................................ 17
3.8.3.1 Toegankelijkheid voor ‘alle’ ouders met ‘alledaagse’ opvoedingsvragen ........................................................... 17
3.8.3.2 Principe van het groeimodel en empowerment ................................................................................................. 17
3.8.3.3 Principe van vraaggestuurd werken ................................................................................................................... 17
3.8.3.4 Principe van dialoog over opvoeding ................................................................................................................. 17
3.8.3.5 Principe van een ruim en gedifferentieerd aanbod dat rechtstreeks en vrijwillig toegankelijk is voor alle ouders
17
3.8.3.6 Principe van signaalfunctie ................................................................................................................................. 18
3.9 SAMENVATTING EN SLOT................................................................................................................................................. 18
HOOFDSTUK 4: BEHOEFTE AAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING .......................................................................... 19
4.1 ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTEN AAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING ...................................................................... 19
4.1.1 OPVOEDINGSVRAGEN ................................................................................................................................................. 19
4.1.2 NOOD AAN STEUN ...................................................................................................................................................... 19
4.1.3 ONVERVULDE STEUNBEHOEFTEN ............................................................................................................................... 19
4.2 WELKE VORMEN VAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING WENSEN OUDERS? ................................................................... 20
4.2.1 PERSOONLIJK CONTACT............................................................................................................................................... 20
2|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
, 4.2.1.1 In het eigen netwerk .......................................................................................................................................... 20
4.2.1.2 Ondersteuning door professionelen ................................................................................................................... 20
4.2.2 SCHRIFTELIJK VOORLICHTINGSMATERIAAL ................................................................................................................. 20
4.2.3 TV EN INTERNET .......................................................................................................................................................... 20
4.2.4 CONCLUSIE .................................................................................................................................................................. 20
4.3 VERSCHILLEN TUSSEN OUDERS IN BEHOEFTE VAAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING .................................................... 21
4.3.1 DE LEEFTIJD VAN HET KIND ......................................................................................................................................... 21
4.3.2 HET GESLACHT VAN HET KIND .................................................................................................................................... 21
4.3.3 HOOGOPGELEIDE OUDERS .......................................................................................................................................... 21
4.3.4 KANSARME OUDERS.................................................................................................................................................... 21
4.3.5 ALLEENSTAANDE OUDERS ........................................................................................................................................... 21
4.3.6 STEUNBEHOEFTE OVER ALLOCHTONE OUDERS .......................................................................................................... 21
4.3.7 VADERS BUITEN BEELD? .............................................................................................................................................. 21
4.3.8 ANDERE SPECIFIEKE GROEPEN VAN OUDERS .............................................................................................................. 21
4.4 ALGEMEEN BESLUIT ......................................................................................................................................................... 21
HOOFDSTUK 5: VADERS EN DE OPVOEDING EN ONTWIKKELING VAN KINDEREN .................................................. 22
5.1 VADERS TREKKEN DE AANDACHT .................................................................................................................................... 22
5.2 ZORG VOOR JONGE KINDEREN ........................................................................................................................................ 22
5.2.1 KUNNEN VADERS VOOR JONGE KINDEREN ZORGEN?................................................................................................. 22
5.2.2 ZIJN VADER EN MOEDER ONDERLING INWISSELBAAR? .............................................................................................. 23
5.2.3 HET EFFECT VAN VADER OP DE ONTWIKKELING VAN HET KIND ................................................................................. 23
5.3 VADERS EN ADOLESCENTEN ............................................................................................................................................ 23
5.4 VADER-DOCHTER EN VADER-ZOONRELATIES................................................................................................................... 23
5.5 TOEKOMSTIG ONDERZOEK .............................................................................................................................................. 24
5.6 ONDERSTEUNINGSBEHOEFTEN VAN VADERS .................................................................................................................. 24
5.7 VADERS EN OPVOEDINGSONDERSTEUNING.................................................................................................................... 24
5.8 VADERS BEREIKEN: STRATEGIEËN EN TIPS ....................................................................................................................... 24
HOOFDSTUK 6: BELEID: HUIZEN VAN HET KIND ................................................................................................... 26
6.1 HUIS VAN HET KIND ......................................................................................................................................................... 26
6.1.1 HUIZEN VAN HET KIND: DRIE FUNCTIES ...................................................................................................................... 26
6.1.2 DOELSTELLINGEN ........................................................................................................................................................ 26
6.1.3 KENMERKEN VAN DE HUIZEN VAN HET KIND ............................................................................................................. 26
HOOFDSTUK 7: THEORETISCHE MODELLEN ......................................................................................................... 28
7.1 BALANSMODEL VAN BAKKER ........................................................................................................................................... 28
7.2 PROCESMODEL VAN BELSKY ............................................................................................................................................ 28
7.3 ECOLOGISCHE MODEL VAN BRONFENBRENNER ............................................................................................................. 28
7.4 SOCIAAL COMPETENTIEMODEL VAN SLOT EN SPANJAARD ............................................................................................. 28
7.5 HET SOCIAAL INTERACTIEMODEL VAN PATTERSON ........................................................................................................ 28
7.5.1 HET ONTSTAAN VAN GEDRAGSPROBLEMEN ............................................................................................................... 28
7.5.2 DE ONTWIKKELINGSFASEN .......................................................................................................................................... 29
7.5.3 BEÏNVLOEDENDE FACTOREN ....................................................................................................................................... 30
3|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
, 7.5.4 OUDERLIJK OPVOEDKUNDIG GEDRAG ........................................................................................................................ 30
HOOFDSTUK 8: TRIPLE P ..................................................................................................................................... 31
8.1 WAT IS TRIPLE P? ............................................................................................................................................................. 31
8.2 OPGROEIEN GAAT NIET VANZELF .................................................................................................................................... 31
8.3 DOELSTELLING VAN HET TRIPLE P PROGRAMMA ............................................................................................................ 31
8.4 DOELGROEP ..................................................................................................................................................................... 31
8.5 OPKLIMMENDE INTERVENTIENIVEAUS ........................................................................................................................... 32
8.5.1 NIVEAU 1: MASSAMEDIALE VOORLICHTING OVER OPVOEDING EN DE ONTWIKKELING VAN KINDEREN .................. 32
8.5.2 NIVEAU 2: GERICHTE VOORLICHTING ROND OPVOEDINGSVRAGEN .......................................................................... 32
8.5.3 NIVEAU 3: GERICHT ADVIES BIJ SPECIFIEKE ZORGEN .................................................................................................. 33
8.5.4 NIVEAU 4: ONDERSTEUNING BIJ ERNSTIGE GEDRAGSPROBLEMEN............................................................................ 33
8.5.5 NIVEAU 5: GEZINSINTERVENTIE BIJ ERNSTIGE GEDRAGSPROBLEMEN ....................................................................... 33
8.5.6 AANVULLENDE PROGRAMMA’S VOOR SPECIFIEKE DOELGROEPEN ............................................................................ 34
8.6 KOSTENEFFECTIVITEIT ..................................................................................................................................................... 34
8.7 DOORLOPEND AANBOD .................................................................................................................................................. 34
8.8 PRINCIPES VAN POSITIEF OPVOEDEN .............................................................................................................................. 34
8.9 OPVOEDINGSSTRATEGIEËN ............................................................................................................................................. 34
8.10 THEORETISCHE ONDERBOUWING ................................................................................................................................... 35
8.11 ZELFREGULATIE ................................................................................................................................................................ 35
HOOFDSTUK 9: STOP 4-7 .................................................................................................................................... 36
9.1 STOP 4-7: WHAT’S IN A NAME ......................................................................................................................................... 36
9.2 DOELGROEP ..................................................................................................................................................................... 36
9.3 AANMELDING EN INTAKE ................................................................................................................................................ 36
9.3.1 INTAKE ......................................................................................................................................................................... 36
9.3.2 OPLOSSINGSGERICHTE THERAPIE: ENKELE UITGANGSPUNTEN .................................................................................. 36
9.4 HET STOP 4-7 PROGRAMMA ........................................................................................................................................... 36
9.4.1 HULPVERLENINGSDUUR .............................................................................................................................................. 37
9.4.2 ABC-SCHEMA: LEERTHEORIE ALS BASIS ...................................................................................................................... 37
9.4.3 OPVOEDINGSVAARDIGHEDEN VAN PATTERSON ......................................................................................................... 37
9.4.4 CRITERIA VOOR DEELNAME ........................................................................................................................................ 37
9.4.5 HOOFDDOELSTELLINGEN VAN STOP 4-7 ..................................................................................................................... 37
9.4.6 DOELSTELLINGEN VAN OUDERTRAINING .................................................................................................................... 37
9.4.7 OUDERTRAINING: DE OPVOEDINGSVAARDIGHEDEN .................................................................................................. 38
9.4.8 DOELSTELLING KINDTRAINING .................................................................................................................................... 38
9.4.8.1 Kenmerken van kindtraining............................................................................................................................... 38
9.4.9 BEGELEIDERSHOUDING ............................................................................................................................................... 38
9.4.10 DOELSTELLINGEN VAN DE COMBINATIE OUDER-KINDTRAINING ........................................................................... 38
9.4.11 DOELSTELLINGEN VAN LEERKRACHTTRAINING ...................................................................................................... 38
9.4.12 MEERWAARDE VAN EEN ECOLOGISCHE INTERVENTIE ........................................................................................... 38
9.4.12.1 Vermijden om ouders te beschuldigen ............................................................................................................... 39
9.4.12.2 Leren door observatie en door te doen.............................................................................................................. 39
4|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
, 9.4.12.3 Invloed van de vriendenkring ............................................................................................................................. 39
9.4.12.4 Opvoeden is een interactioneel proces .............................................................................................................. 39
9.5 EFFECTIEVE BEHANDELINGEN VOOR ANTISOCIAAL GEDRAG ......................................................................................... 39
9.6 SIGNIFICANTE VERANDERINGEN NA STOP 4-7 ................................................................................................................ 39
HOOFDSTUK 10: PRAKTISCHE HANDVATEN BIJ HET OPVOEDEN: DE PIRAMIDE VAN WEBSTER-STRATTON ............. 40
10.1 POSITIEVE BAND TUSSEN OUDER EN KIND ..................................................................................................................... 40
10.1.1 SPELEN MET HET KIND ............................................................................................................................................ 40
10.1.2 SAMEN PROBLEMEN OPLOSSEN ............................................................................................................................. 40
10.2 AANMOEDIGEN EN COMPLIMENTEREN .......................................................................................................................... 40
10.2.1 DE KRACHT VAN AANMOEDIGEN............................................................................................................................ 40
10.2.2 BELANG VAN AANMOEDIGEN ................................................................................................................................. 41
10.2.3 HOE AANMOEDIGEN? ............................................................................................................................................. 41
10.2.4 WEERSTANDEN EN BEDENKINGEN ......................................................................................................................... 41
10.3 sociaal en materieel belonen: BELONINGSSYSTEEM ....................................................................................................... 41
10.3.1 SOORTEN BELONINGEN .......................................................................................................................................... 41
10.3.2 WANNEER GEBRUIK MAKEN VAN EEN BELONINGSSYSTEEM? ............................................................................... 41
10.3.3 VOORDELEN VAN EEN BELONINGSSYSTEEM .......................................................................................................... 41
10.3.4 hoe een beloningsysteem opstellen ....................................................................................................................... 41
10.3.5 WEERSTAND EN BEDENKINGEN .............................................................................................................................. 42
10.4 DUIDELIJKE AFSPRAKEN EN REGELS: CONSEQUENTE OPVOLGING ................................................................................. 42
10.4.1 BELANG VAN STRUCTUUR: VEILIGHEID EN ZELFVERTROUWEN ............................................................................. 42
10.4.2 BELANG VAN STRUCTUUR: VEILIGHEID IS VOORSPELBAARHEID ............................................................................ 42
10.4.3 AFSPRAKEN EN REGELS ........................................................................................................................................... 42
10.5 GRENZEN STELLEN: AFZWAKKEN VAN GEDRAG .............................................................................................................. 42
10.5.1 GRENZEN TREKKEN ................................................................................................................................................. 42
10.5.2 GRENZEN STELLEN .................................................................................................................................................. 42
10.5.3 NEGEREN ................................................................................................................................................................ 42
10.5.4 TIME-OUT................................................................................................................................................................ 43
10.5.5 STRAFFEN ................................................................................................................................................................ 43
HOOFDSTUK 11: GEWELDLOOS VERZET .............................................................................................................. 45
11.1 GEWELDLOOS VERZET ..................................................................................................................................................... 45
11.2 WIE IS DE BAAS? .............................................................................................................................................................. 45
11.3 WAAKZAME ZORG ........................................................................................................................................................... 45
11.3.1 REIK ELKAAR DE HAND ............................................................................................................................................ 46
11.3.2 ZIEN EN GEZIEN WORDEN....................................................................................................................................... 46
11.3.3 HET JUISTE MOMENT.............................................................................................................................................. 47
11.3.3.1 Types escalaties .................................................................................................................................................. 47
11.3.3.2 Zicht krijgen op escalaties .................................................................................................................................. 47
11.3.3.3 Preventie van escalatie ....................................................................................................................................... 47
11.3.4 SOCIALE ONDERSTEUNING ..................................................................................................................................... 47
11.3.5 BASISHOUDING BINNEN GEWELDLOOS VERZET ..................................................................................................... 48
5|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
, 11.4 WETENSCHAPPELIJKE EVIDENTIE .................................................................................................................................... 48
BEGRIPPENLIJST ................................................................................................................................................. 49
6|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
,7|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Vier hoofdthema’s
over vroeger en nu …: over maatschappelijke veranderingen, opvoedingshuizen,
opvoedingsonzekerheid en de behoefte aan opvoedingsondersteuning
de huizen van het kind: opvoedingsondersteuning in Vlaanderen
theorie en praktijk: over de keuze van evidence-based methodieken in Vlaanderen
‘it takes a village to raise a child’: over opvoedingsondersteuning binnen het
netwerk
8|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
, 9|G EZ I N S O N D E RS T E U N I N G
