Samenvatting Biologie VWO 4 Thema Ecologie, basisstof 3: Populaties

Biologie
VWO 4
Thema 5: Ecologie
Basisstof 3: Populaties

Concurrentie
Waarop kunnen relaties  Concurrentie (competitie);
gericht zijn in een populatie?  Coöperatie (samenwerking).
Waar gaat het bij Om de beschikbare hoeveelheid voedsel, om een partner voor de
concurrentie bijvoorbeeld voortplanting, om de beschikbare ruimte of om de beschikbare
om? hoeveelheid licht (bij planten).
Wat doen veel organismen? Ze bakenen een territorium af: een eigen gebied waaruit ze
soortgenoten weren.
Waarvoor kan het  Als jachtgebied;
territorium dienen?  Om jongen groot te brengen;
 Om voldoende voedsel veilig te stellen.
Wat kan in een populatie De concurrentie: de organismen die het best aangepast zijn aan
moordend zijn? het milieu hebben de grootste overlevingskans (natuurlijke
selectie).
Waartussen bestaat ook Tussen de organismen van verschillende soorten binnen een
concurrentie? ecosysteem, maar die is doorgaans minder sterk.
Waardoor komt dit? Iedere soort heeft een eigen nis of niche.
Wat is de niche? De rol die een bepaalde populatie speelt in het geheel van relaties
in een ecosysteem.
Noem hier een voorbeeld Zwaluwen spelen een andere rol dan vleermuizen:
van.  Beide jagen op insecten;
 Zwaluw is overdag actief en de vleermuis ’s avonds;
 Zwaluw eet daginsecten, vleermuis nachtinsecten
 zo zitten ze elkaar niet in de weg.
Coöperatie
Waardoor vindt coöperatie Onder andere bij de balts en bij de paring.
(samenwerking) tussen
organismen van dezelfde
populatie plaats?
Hoe leven sommige vogels Langdurig in paren:
en zoogdieren?  Een paartje kan samenwerken bij de verdediging en bij het
zoeken naar voedsel.
Hoe kunnen dieren ook In groepen:
samenleven?  Een school haringen;
 Een zwerm spreeuwen;
 Een kudde zebra’s.
Wat biedt het leven in een  Bescherming tegen vijanden;
grote groep?  Vergroot de kans om prooien te vangen.
Wat weet je over insecten Er is een duidelijke taakverdeling: sommige individuen zorgen voor
die in staten leven, zoals de verdediging, andere zoeken voedsel, weer andere zorgen voor
bijen en mieren? de voortplanting, enzovoort.
Waarbij kan ook coöperatie Tussen organismen van verschillende soorten.
plaatsvinden?

, Wat is symbiose? Het langdurig samenleven van organismen van verschillende
soorten.
Wat kan de samenleving Voordelig, neutraal of nadelig.
voor elk van de organismen
zijn?
Wat weet je over  De algen bezitten bladgroen, waardoor er fotosynthese
korstmossen, die een kan plaatsvinden;
samenleving zijn van  Een deel van de organische stoffen die hierbij worden
schimmels met algen? gevormd, worden door de schimmels verbruikt;
 De schimmels nemen water en mineralen op uit de
omgeving en kunnen deze stoffen vasthouden;
 Hiervan maken ook de algen gebruik.
 Bij korstmossen hebben beide soorten voordeel van de
samenleving.
Hoe heet deze vorm van Mutualisme
symbiose?
Wat is er bij andere vormen Dan heeft slechts een van beide organismen voordeel.
van symbiose aan de hand?
Wanneer spreken we van Wanneer het andere organisme geen voordeel en geen nadeel
commensalisme? heeft.
Noem hier een voorbeeld Boomalgen op de stam van een boom.
van.
Wat gebeurt er bij Een organisme (de parasiet) leeft op of in een organisme van een
parasitisme? andere soort (de gastheer) en onttrekt er voedsel aan.
Voorbeelden dierlijke parasieten: vlooien, luizen, spoelwormen en
lintwormen.
Noem 2 voorbeelden van 1. Maretak
plantaardige parasieten.  Onttrekt alleen water en mineralen aan de
gastheer
2. Duivelsnaaigaren
 Onttrekt water, mineralen en organische stoffen
aan de gastheer
Wat zijn sommige Soortspecifiek: ze leven op of in een gastheer van één bepaalde
parasieten? soort  ze zijn sterk aangepast aan het leven op of in deze
gastheer.
Noem hier een voorbeeld Een lintworm heeft geen darmkanaal, maar neemt via de huis
van. rechtstreeks verteringsproducten op uit de darm van de gastheer.
Dynamiek van een populatie
Wat wordt weergegeven als De grootte van een populatie.
de populatiedichtheid?
Wat is de Het gemiddelde aantal individuen per oppervlakte-eenheid (op het
populatiedichtheid? land) of per volume-eenheid (in het water).
Noem voorbeelden van de  Paardenbloemen in een weiland, twee individuen
populatiedichtheid. per vierkante meter;
 Haviken in een loofbos, 0,5 individuen per
vierkante meter;
 Watervlooien in een sloot, 22 individuen per liter.
Waarvoor is de dichtheid van Voor de kans op overleven van individuen in die populatie en voor
een populatie erg belangrijk? de kans op nakomelingschap.
Waartoe kan een te hoge  Tot uitputting van de noodzakelijke hulpbronnen;
dichtheid al gauw leiden?  Een snelle verspreiding van ziekten;