samenvatting eindexamen geschiedenis 4 de middelbaar

EXAMEN GESCHIEDENIS

HISTORISCH REFERENTIEKADER

 Economisch domein à op welke manier voorziet de mens zijn levensonderhoud, hoe verdient hij zijn
brood.
 Sociaal domein à welke groepen zijn er in de maatschappij, hoe zijn de relaties tussen deze groepen
 Politiek domein à hoe de samenleving, de staat, het volk en de sociale groep word bestuurd
 Cultureel domein à gevoelens en de gedachtewereld van mensen bv. Kunst, leefgewoonten,
wetenschap, technologie, godsdiensten en religies

TIJDEN

 Prehistorie
 Oude Nabije-Oosten
 Klassieke oudheid
 Middeleeuwen à 500 n.C. tot 1450 n.C.
 Vroegmoderne tijd à 1450 n.C. tot 1750 n.C.
 Moderne tijd à 1750 n.C. tot 1945 n.C.
 Hedendaagse tijd



OMGEVINGEN

 Stedelijke omgeving à in een stad
 Rurale omgeving à op het land bv. Een akker
 Continentale omgeving à op het vaste land
 Maritieme omgeving à op zee
 Westers à in het westelijk deel van de wereld (Europa en Noord-Amerika)
 Niet Westers à niet in het westelijk deel van de wereld



BRONNEN

 Historische bron à uit die tijd zelf
 Historisch werk à later gemaakt
 Primaire bron à uit die tijd zelf
 Secundaire bron à later gemaakt
 Geschreven bron à bv. Een dagboek, een krant
 Ongeschreven bron à bv. Interviews, gebouwen

BETEKENISSEN

 Feit à iets wat echt waar is
 Mening à iets wat iemand denkt
 Objectief à zich beperken tot de feiten
 Subjectief à volgens eigen mening
 Continuïteit à zaken die (bijna) niet veranderen
 Verandering à zaken veranderen, wijzigen
 Evolutie  een gelijktijdige ontwikkeling/ verandering
 Revolutie  een snelle, onomkeerbare verandering

,H5 DE VORSTELIJKE MACHT: BEPERKT OF ONBEPERKT?


Data :

17de en 18de eeuw  ‘topeeuwen’ vh absolutisme.


EEN ABSOLUTE VORST HEEFT ALLE MACHT

Kenmerken van absolutisme / vorstelijke alleenheerschappij:

1. Macht komt van God + plaatsvervanger van God op aarde alleen verantwoording afleggen aan God
2. Alle macht
3. Staat boven de wet + zijn wil is wet en hij spreekt recht
4. ! Onderdanen moeten gehoorzamen en mogen geen kritiek geven + censuur (controle op de
media/pers)

DE ZONNEKONING CONTROLEERT ZIJN LAND

Louis XIV Bourbon  Bourbon is zijn dynastie

- Regeerde over frankrijk  met behulp van enkele bekwame ministers  zorgden voor extra
inkomsten

Wat financieerde Lodewijk met die inkomsten:

1. Zijn vele ambtenaren
2. Zijn beroepsleger  talloze oorlogen
- De Franse hoge adel  verhuisde massaal nr paleis van Versailles  alles draaide daar rond de
aanbidding vd koning


Waarom had Lodewijk hoge edelen het liefst in de buurt?

1. Hij kon ze controleren, Lodewijk  bang dat adel tegen hem in opstand zou komen
2. De hoge adel moest zich bezighouden met erefuncties en hofceremonies zodat ze hun interesse vr
de echte politieke macht zouden verliezen

- De edelen moesten zich aan de koninklijke etiquette houden (bv. kousen overhandigen wnr hij opstaat
etc.)
- Zonekoning vond  godsdienstige verdeeldheid de eenheid vn zn land bedreigde  dus eiste dat als
zijn landgenoten/ onderdanen rooms-katholiek waren  vervolging van protestanten  vooral
calvinisten  Hugenoten
- Hij wou Frankrijk  machtigste land Europa maken  natuurlijke grenzen moesten verlegd worden tt
aan de veilige schelde, maas en rijn oorlogen met : Koninkrijk Spanje, Oostenrijkse Habsburgers,
Nederlands republiek en Koninkrijk Engeland




- katholieke dynastie der Habsburgers was opgesplitst in een Spaanse en een Oostenrijkse/Midden-
Europese ‘tak’.

,  Frankrijk  meeste inwoners vn Europa
 Frans leger  grootste, best georganiseerde en modernste vn Europa
 Bij zn dood  schatkist leeg, fr. arm en zn opvolgers bleven absoluut regeren

! Wrm is Engels vndg de wereldtaal  omdat de Britten overal kolonies hadden




ENGELSE KONING DEELT MACHT MET PARLEMENT

- Engelse koningen  dynaste der Stuarts  probeerden in 17e eeuw absolutisme in te voeren
- Kwamen drdr in botsing met parlement, volksvertegenwoordiging  zij vonden dat Engeland dr 1
kroon en parlement geregeerd moest worden en niet dr kroon alleen
 Brak burgeroorlog uit  overwinning parlementaire partij + terechtstelling koning
 ! Engeland werd republiek en militaire dictatuur



Welk Aziatisch land is vndg een onvervalste militaire dictatuur  Myanmas



- Na dood Cromwell  Engeland opnieuw monarchie, Stuarts op troon
- Probeerde opnieuw absolutisme in te voeren
- ! Jacobus sloeg op vlucht nr Frankrijk  met hem verdween absolute monarchie + het persoonlijk
bewind voorgoed
- Glorious revolution  Willem III van Oranje(-Nassau)’ is de dynastie van de stadhouder van de
Nederlandse Republiek  werd nieuwe koning
- Zijn macht werd beperkt  omdat het parlement de wetten maakte en de koning zonder
toestemming vn parlement geen belastingen kon heffen
- Alleen de rijken : adel, hoge clerus en burgerij (de minderheid dus)  waren in parlement politiek
vertegenwoordigd, het was kleine groep die regeerde  oligarchie




Vragen:

Barok, contrareformatie en vorstelijk absolutisme  vallen samen in tijd

Welke 3 islamitische rijken, dynastieën Azië (gunpower empires) kenden bloei tijdens vroegmoderne
tijd  ottomaanse rijk, Perzische safawidische rijk en Mogol rijk

Welk land in het midden oosten is vndg een absolute monarchie  Saudi-Arabië