2023
Infectieziekten en hun behandeling
UNIVERSITEIT ANTWERPEN – GENEESKUNDE BACHELOR 1 – INFECTIEZIEKTEN 1
,Inhoud
1. Transmissie en preventie van infectieziekten ............................................................................ 3
2. Infecties in de gezondheidszorg............................................................................................... 15
2.1 Healthcare-acquired-infection (HCAI) ............................................................................... 15
3. Introductie vaccins en vaccinatie............................................................................................. 23
3.1 Inhoud ................................................................................................................................ 23
Variolation ........................................................................................................................... 23
3.2 Waarom vaccineren we? ................................................................................................... 25
Rol van vaccinatie bij ziektebestrijding................................................................................ 25
3.3 Wat is een vaccin? En hoe werkt een vaccin? = paraatheid .............................................. 25
Hoe werkt een vaccin?......................................................................................................... 26
Kinetiek van een primaire/secundaire B-antilichamen immuunantwoord ......................... 28
Vaccinatieschema in België/Vlaanderen - Couverture ........................................................ 29
Vaccinatiegraad (basisstudie) .............................................................................................. 29
3.4 Soorten vaccins en samenstelling van vaccins .................................................................. 30
Passieve vaccinatie .............................................................................................................. 30
Actieve vaccinatie ................................................................................................................ 31
3.5 Waarom vaccineren ........................................................................................................... 40
Impact vaccinatie ................................................................................................................. 40
3.5.1. Groepsimmuniteit: overdekt ..................................................................................... 41
3.5.2. Verschuiving in leeftijd .............................................................................................. 43
Voorbeelden ........................................................................................................................ 43
Waar vind ik welke informatie? ........................................................................................... 44
3.6 Vaccinatietechnieken......................................................................................................... 45
Veilige injectie...................................................................................................................... 45
Vaccins ................................................................................................................................. 45
Vaccinatietechnieken........................................................................................................... 45
Materiaal.............................................................................................................................. 48
Aanbevolen techniek WGO.................................................................................................. 49
Werking Epipen.................................................................................................................... 49
Besluit .................................................................................................................................. 50
4. Principes van antivirale therapie ............................................................................................. 50
Waarom/welke virale infecties behandelen? ...................................................................... 51
Basisprincipes van de antivirale therapie ................................................................................ 52
4.1 Verschillende therapieën voor verschillende infecties...................................................... 54
1
, 1. Fulminante infecties ........................................................................................................ 55
2. Virale infecties bij immuundeficiëntie ............................................................................. 61
3. Chronische infecties ......................................................................................................... 64
5. Beginselen van antifungale therapie ....................................................................................... 68
5.1 Gist- en schimmelinfecties................................................................................................. 68
Biologisch: Gisten vs schimmels .......................................................................................... 68
Medisch ............................................................................................................................... 70
Voorbeelden gistinfecties .................................................................................................... 71
Voorbeelden schimmelinfecties .......................................................................................... 75
5.2 Antifungale producten ....................................................................................................... 76
Antifungale tijdslijn .............................................................................................................. 76
Antifungale producten ......................................................................................................... 76
Polyenen .............................................................................................................................. 79
Echinocandines .................................................................................................................... 81
5.2 Samenvatting ..................................................................................................................... 81
6. Principes van antimycobacteriële therapie ............................................................................. 82
6.1 Inleiding ............................................................................................................................. 82
7. Principes van antibioticatherapie ............................................................................................ 89
7.1 Inleiding ............................................................................................................................. 89
7.2 Alles over AB ...................................................................................................................... 89
Hoe werkt antibiotica? ........................................................................................................ 89
Spectrum.............................................................................................................................. 90
Kinetiek ................................................................................................................................ 91
Resistentie ........................................................................................................................... 92
Wat zijn de nevenwerkingen van bèta-lactam AB? ............................................................. 95
2
,1. Transmissie en preventie van infectieziekten
EXAMEN:
• Je weet wat infectieziekten zijn, en de verschillende manieren hoe ze worden overgedragen
• Je kent het verschil tussen overdracht en ziekte
• Je kan verschillende intensiteiten van aanwezigheid van infectieziekten omschrijven en hoe
epidemieën kunnen ontstaan
• Vanuit de verschillende manieren van overdracht van infectieziekten kan je de preventieve
strategieën benoemen
Algemeen
• Aandoeningen veroorzaakt door micro-organisme
➢ Bacterie
➢ Virus
➢ Gist – schimmel (fungus)
➢ Mycobacterie
➢ Parasiet
• Wanneer is een aandoening van een infectieziekte? → verband tussen micro-organisme en
klinische ziekte
➢ Postulaat van Koch (1884-1890, microbioloog)
▪ Micro-organisme moet veelvuldige terug te vinden zijn bij een ziek
persoon/dier, maar mogen niet aanwezig zijn bij gezonde mensen
▪ Bovendien: indien je de micro-organismen kweekt en inbrengt bij een
gezonde persoon → moet ziek worden.
▪ Grondlegger van de microbiologie samen met Louis Pasteur en nog een paar anderen
▪ Voornamelijk bacterioloog
▪ Identiek hetzelfde micro-organisme eruit komen, dit micro-organisme veroorzaakt deze infectieziekte dat
was het doel om vast te stellen
▪ MAAR beperkingen:
❖ Meer geschikt voor bacteriële dan virale ziekten
❖ Veel (virale) pathogenen hebben een breed spectrum aan ziekte!
✓ Asymptomatische/paucisymtomatische ziekte
✓ Gezond dragerschap vs invasieve ziekte
3
, ➢ Bradford-Hill criteria (1965, epidemioloog)
▪ Meer zaken meenemen om te beslissen of het een infectieziekte is of niet en
al deze elementen spelen een rol in die ziekte (verschillende experimenten
bij elkaar brengen).
▪ Pas als je symptomen hebt, val je op en dit geeft een eerste beeld van de
infectieziekte
▪ Alleen de ernstige zieke mensen komen naar het ziekenhuis en gaan naar de
dokter, de anderen weet je pas als je verder onderzoek doet
▪ Causaal verband (niet enkel correlatie) gezocht tussen het voorkomen van
een bepaald micro-organisme en een bepaald ziektebeeld
❖ Ook kwantitatief, coherent, tijdsverband,…
• Belangrijkste/grootste bedreigingen in de infectieziekten van deze tijd
➢ COVID-19!
➢ Daarnaast ook: veel ziekten die continu onder controle dienen gehouden te worden!
➢ we leren sommige ziektes pas kennen bij een grote uitbraak
➢ Ebola => 2014
➢ In de grote epidemiologie van ebola kon ook onderzoek gebeuren, daarvoor alleen
kleineren, al verdwenen als je er onderzoek op wou doen
➢ Bv. Zika: wereldwijde verspreiding voor ongeboren baby’s, daarvoor voor ebola weinig
belang, einde ebola, opeens veel aanwezig
➢ Ziekenhuis, operatie met vreemd materiaal, grote bijeenkomsten
➢ Onbewoond eiland vrouw, soa
➢ Groep door rivier => infectie
4
, Manieren waarop infectieziekten worden overgedragen
• Mens-mens
➢ contact met huid of slijmvliezen (bv. S aureus, SOA, scabies)
➢ contact met respiratoire druppels (bv. influenza) of aerosolen (bv. TB)
➢ contact met bloed of lichaamsvochten (bv. HIV, HBV)
➢ contact met uitwerpselen (faeco-oraal) (bv. Salmonella)
• Mens-dier
➢ Zoonotisch (bv. rabies (beet/hondsdolheid),
➢ Vector borne (bv. muggen, teken, mijten, vlooien)
• Mens-omgeving-(mens, dier)
➢ Water
➢ Modder, aarde
De meesten trekken hun plan en kunnen zelf overleven.
Kunnen extra gevaarlijk zijn,
oftewel omdat ons
immuunsysteem in overdrive
gaat of te wel niet weet wat hij
moet doen en misschien te
weinig reageert
5
Infectieziekten en hun behandeling
UNIVERSITEIT ANTWERPEN – GENEESKUNDE BACHELOR 1 – INFECTIEZIEKTEN 1
,Inhoud
1. Transmissie en preventie van infectieziekten ............................................................................ 3
2. Infecties in de gezondheidszorg............................................................................................... 15
2.1 Healthcare-acquired-infection (HCAI) ............................................................................... 15
3. Introductie vaccins en vaccinatie............................................................................................. 23
3.1 Inhoud ................................................................................................................................ 23
Variolation ........................................................................................................................... 23
3.2 Waarom vaccineren we? ................................................................................................... 25
Rol van vaccinatie bij ziektebestrijding................................................................................ 25
3.3 Wat is een vaccin? En hoe werkt een vaccin? = paraatheid .............................................. 25
Hoe werkt een vaccin?......................................................................................................... 26
Kinetiek van een primaire/secundaire B-antilichamen immuunantwoord ......................... 28
Vaccinatieschema in België/Vlaanderen - Couverture ........................................................ 29
Vaccinatiegraad (basisstudie) .............................................................................................. 29
3.4 Soorten vaccins en samenstelling van vaccins .................................................................. 30
Passieve vaccinatie .............................................................................................................. 30
Actieve vaccinatie ................................................................................................................ 31
3.5 Waarom vaccineren ........................................................................................................... 40
Impact vaccinatie ................................................................................................................. 40
3.5.1. Groepsimmuniteit: overdekt ..................................................................................... 41
3.5.2. Verschuiving in leeftijd .............................................................................................. 43
Voorbeelden ........................................................................................................................ 43
Waar vind ik welke informatie? ........................................................................................... 44
3.6 Vaccinatietechnieken......................................................................................................... 45
Veilige injectie...................................................................................................................... 45
Vaccins ................................................................................................................................. 45
Vaccinatietechnieken........................................................................................................... 45
Materiaal.............................................................................................................................. 48
Aanbevolen techniek WGO.................................................................................................. 49
Werking Epipen.................................................................................................................... 49
Besluit .................................................................................................................................. 50
4. Principes van antivirale therapie ............................................................................................. 50
Waarom/welke virale infecties behandelen? ...................................................................... 51
Basisprincipes van de antivirale therapie ................................................................................ 52
4.1 Verschillende therapieën voor verschillende infecties...................................................... 54
1
, 1. Fulminante infecties ........................................................................................................ 55
2. Virale infecties bij immuundeficiëntie ............................................................................. 61
3. Chronische infecties ......................................................................................................... 64
5. Beginselen van antifungale therapie ....................................................................................... 68
5.1 Gist- en schimmelinfecties................................................................................................. 68
Biologisch: Gisten vs schimmels .......................................................................................... 68
Medisch ............................................................................................................................... 70
Voorbeelden gistinfecties .................................................................................................... 71
Voorbeelden schimmelinfecties .......................................................................................... 75
5.2 Antifungale producten ....................................................................................................... 76
Antifungale tijdslijn .............................................................................................................. 76
Antifungale producten ......................................................................................................... 76
Polyenen .............................................................................................................................. 79
Echinocandines .................................................................................................................... 81
5.2 Samenvatting ..................................................................................................................... 81
6. Principes van antimycobacteriële therapie ............................................................................. 82
6.1 Inleiding ............................................................................................................................. 82
7. Principes van antibioticatherapie ............................................................................................ 89
7.1 Inleiding ............................................................................................................................. 89
7.2 Alles over AB ...................................................................................................................... 89
Hoe werkt antibiotica? ........................................................................................................ 89
Spectrum.............................................................................................................................. 90
Kinetiek ................................................................................................................................ 91
Resistentie ........................................................................................................................... 92
Wat zijn de nevenwerkingen van bèta-lactam AB? ............................................................. 95
2
,1. Transmissie en preventie van infectieziekten
EXAMEN:
• Je weet wat infectieziekten zijn, en de verschillende manieren hoe ze worden overgedragen
• Je kent het verschil tussen overdracht en ziekte
• Je kan verschillende intensiteiten van aanwezigheid van infectieziekten omschrijven en hoe
epidemieën kunnen ontstaan
• Vanuit de verschillende manieren van overdracht van infectieziekten kan je de preventieve
strategieën benoemen
Algemeen
• Aandoeningen veroorzaakt door micro-organisme
➢ Bacterie
➢ Virus
➢ Gist – schimmel (fungus)
➢ Mycobacterie
➢ Parasiet
• Wanneer is een aandoening van een infectieziekte? → verband tussen micro-organisme en
klinische ziekte
➢ Postulaat van Koch (1884-1890, microbioloog)
▪ Micro-organisme moet veelvuldige terug te vinden zijn bij een ziek
persoon/dier, maar mogen niet aanwezig zijn bij gezonde mensen
▪ Bovendien: indien je de micro-organismen kweekt en inbrengt bij een
gezonde persoon → moet ziek worden.
▪ Grondlegger van de microbiologie samen met Louis Pasteur en nog een paar anderen
▪ Voornamelijk bacterioloog
▪ Identiek hetzelfde micro-organisme eruit komen, dit micro-organisme veroorzaakt deze infectieziekte dat
was het doel om vast te stellen
▪ MAAR beperkingen:
❖ Meer geschikt voor bacteriële dan virale ziekten
❖ Veel (virale) pathogenen hebben een breed spectrum aan ziekte!
✓ Asymptomatische/paucisymtomatische ziekte
✓ Gezond dragerschap vs invasieve ziekte
3
, ➢ Bradford-Hill criteria (1965, epidemioloog)
▪ Meer zaken meenemen om te beslissen of het een infectieziekte is of niet en
al deze elementen spelen een rol in die ziekte (verschillende experimenten
bij elkaar brengen).
▪ Pas als je symptomen hebt, val je op en dit geeft een eerste beeld van de
infectieziekte
▪ Alleen de ernstige zieke mensen komen naar het ziekenhuis en gaan naar de
dokter, de anderen weet je pas als je verder onderzoek doet
▪ Causaal verband (niet enkel correlatie) gezocht tussen het voorkomen van
een bepaald micro-organisme en een bepaald ziektebeeld
❖ Ook kwantitatief, coherent, tijdsverband,…
• Belangrijkste/grootste bedreigingen in de infectieziekten van deze tijd
➢ COVID-19!
➢ Daarnaast ook: veel ziekten die continu onder controle dienen gehouden te worden!
➢ we leren sommige ziektes pas kennen bij een grote uitbraak
➢ Ebola => 2014
➢ In de grote epidemiologie van ebola kon ook onderzoek gebeuren, daarvoor alleen
kleineren, al verdwenen als je er onderzoek op wou doen
➢ Bv. Zika: wereldwijde verspreiding voor ongeboren baby’s, daarvoor voor ebola weinig
belang, einde ebola, opeens veel aanwezig
➢ Ziekenhuis, operatie met vreemd materiaal, grote bijeenkomsten
➢ Onbewoond eiland vrouw, soa
➢ Groep door rivier => infectie
4
, Manieren waarop infectieziekten worden overgedragen
• Mens-mens
➢ contact met huid of slijmvliezen (bv. S aureus, SOA, scabies)
➢ contact met respiratoire druppels (bv. influenza) of aerosolen (bv. TB)
➢ contact met bloed of lichaamsvochten (bv. HIV, HBV)
➢ contact met uitwerpselen (faeco-oraal) (bv. Salmonella)
• Mens-dier
➢ Zoonotisch (bv. rabies (beet/hondsdolheid),
➢ Vector borne (bv. muggen, teken, mijten, vlooien)
• Mens-omgeving-(mens, dier)
➢ Water
➢ Modder, aarde
De meesten trekken hun plan en kunnen zelf overleven.
Kunnen extra gevaarlijk zijn,
oftewel omdat ons
immuunsysteem in overdrive
gaat of te wel niet weet wat hij
moet doen en misschien te
weinig reageert
5
