Inleiding ................................................................................................................................................ 3
Tekstbespreking “The Teaching of Architectural history and Theory in Belgium and the Netherlands” ..... 3
Terminologie en oog voor chronologie ......................................................................................................... 3
1. Klassieke Oudheid .............................................................................................................................. 4
1.1 Kennis architectuur van de oudheid? Wat kunnen we weten? .............................................................. 4
1.2 Kenmerken .............................................................................................................................................. 4
Griekse en Romeinse bouworde: Dorisch, Ionisch, Korintisch .................................................................. 4
Hoofdgestel portiek (portico) in klassieke architectuur ............................................................................ 5
1.3 Typologie & materialiteit ......................................................................................................................... 5
Materialen en opbouw klassieke architectuur .......................................................................................... 5
Ruimtewerking en grondplan .................................................................................................................... 6
Structurele uitdagingen ............................................................................................................................. 7
a. Tongewelf .......................................................................................................................................... 7
b. Bogen en bogenrijen (toepassen van rondbogen) ............................................................................ 7
c. Kruisgewelf......................................................................................................................................... 7
d. Koepel ................................................................................................................................................ 8
1.4 Stedelijke context .................................................................................................................................... 9
Militaire architectuur................................................................................................................................. 9
Architecturale ruimte: de antieke stad ..................................................................................................... 9
De stad als beschavingsideaal ............................................................................................................... 9
Motoren achter verstedelijkingsproces, ontstaan .................................................................................... 9
Synoikisme ............................................................................................................................................. 9
Apoikia ................................................................................................................................................. 10
Ruimtelijke evolutie: kenmerken van monumentaliseringsprocessen ................................................... 10
Voorbeeld: Acropolis te Athene (2e fase) ............................................................................................ 10
Voorbeeld Priëne: elementen van een klassiek stad .......................................................................... 11
Woonhuizen in een klassieke stad ...................................................................................................... 11
Voorbeeld Rome in de keizertijd (1ste – 2de eeuw na christus) ............................................................ 12
Nabloei van de antieke stad en architectuur .................................................................................. 13
1.5 Erfenis .................................................................................................................................................... 16
Het Karolingische Rijk (751-814) ............................................................................................................. 16
2. Oudheid: Romaanse architectuur...................................................................................................... 17
1.1 Etiket ...................................................................................................................................................... 17
1.2 Italië ....................................................................................................................................................... 17
1
, 1.3 Frankrijk ................................................................................................................................................. 18
1.4 Vernieuwingen in de Romaanse architectuur ....................................................................................... 19
3. Middeleeuwse stedelijke context...................................................................................................... 20
3.1 Vroege stadsgroei in de Nederlanden (7de – 10de eeuw ~ vroege middeleeuwen) ............................... 20
3.2 Ontwikkeling en bloei Middeleeuwse steden (11de – 13de eeuw ~ hoge middeleeuwen) .................... 21
Morfologie Middeleeuwse steden .......................................................................................................... 22
Structurerende elementen .................................................................................................................. 22
Concentrisch .................................................................................................................................... 22
Naast een bestaande oudere eenheid een nieuwe meer dynamische nederzetting plaatsen....... 23
Groei is vaak veel complexer ........................................................................................................... 23
Structurerende elementen van de middeleeuwse stad ...................................................................... 23
Nieuwe stadsstichtingen ..................................................................................................................... 24
Sociale structuur en inrichting van de middeleeuwse stad................................................................. 24
3.3 Naar een crisis van de middeleeuwse stad (14de – 15de eeuw) ............................................................. 24
4. Gotische architectuur ....................................................................................................................... 25
4.1 Vroege gotiek ca 1140 – ca 1250 ........................................................................................................... 25
Kenmerken gotische kerk ........................................................................................................................ 26
4.2 Hoge gotiek ca 1250 – ca 1400 .............................................................................................................. 28
Engeland: Early English (vroege Engelse Gotiek) ..................................................................................... 29
4.3 Late gotiek ca 1400 – ca 1530 ............................................................................................................... 30
5. Renaissance: 15de-16de eeuw, omschakeling in maatschappelijke denken ........................................... 31
5.1 Copernicaans-heliocentrisch wereldbeeld (1535-1539) ....................................................................... 31
Renaissance – 15de-16de eeuw omschakeling in denken over ‘stad en maatschappij’ ............................ 31
5.2 Renaissance (ca. 1420- ca. 1600)........................................................................................................... 32
Vroege renaissance (ca. 1420 – ca. 1490) ............................................................................................... 33
Hoog-renaissance (ca. 1490 – ca. 1530) .................................................................................................. 33
Laat-renaissance (ca. 1530 – ca. 1600).................................................................................................... 34
5.3 Hoe evolueert dit verder buiten Italië? ................................................................................................. 34
6. Barokke architectuur, 17de-18de eeuw................................................................................................ 35
Nieuwe stedelijke fenomenen..................................................................................................................... 35
Residentiesteden ..................................................................................................................................... 35
Hervorming en Contrareformatie............................................................................................................ 35
2
,Inleiding
Tekstbespreking “The Teaching of Architectural history and Theory in Belgium and the Netherlands”
→ Discussie over de context en praktijk van architecuurgeschiedenis in academisch onderwijs lage landen
Thema’s in de tekst:
- Wat is de canon van architectuurgeschiedenis?
- Hoe wordt architectuurgeschiedenis opgevat?
- Welke aspecten komen daarvan terug in het architectuur onderwijs?
- …
België en Nederland hebben andere tradities op het vlak van architectuur
Sterke link met onderzoek in puntje 3 van de tekst
Wat is die canon in de architectuurgeschiedenis?
Canon = architecten, architectuurgebouw, complexen, evoluties die onze samenleving als
waardevol zou erkennen of erkent heeft en die dienen als referentiepunt in de architectuurpraktijk
en in het architectuuronderwijs.
~ mijlpalen in de architectuur
Heel wat verbreding in dat onderwijs vanuit onderzoek, maar ook vanuit debat
Evolutie: meer en meer nadruk op hedendaagse periode
Geen exacte wetenschap, maar een humane wetenschap
Aandacht voor wereldarchitectuur wordt aangehaald in tekst + genderperspectief
Terminologie en oog voor chronologie
= zeer essentieel
~ terminologie kan verschillende connotaties hebben doorheen periodes
Fronton = bekroning van de gevel (venster of ingang)
Terminologie komt vanuit de klassieke architectuur en werd daarna overgenomen in versch stijlen
!!!!Vocabularium van de architectuur
Boekje digitaal beschikbaar op BB
3
, 1. Klassieke Oudheid
1.1 Kennis architectuur van de oudheid? Wat kunnen we weten?
~ Wat zie je in Italië en Griekenland aan historische relikwieën?
= ruïnes, fragmenten (vaak uit marmer) die bewaard zijn
Verwoesting Pompeii
- Terugkomende materialen: niet enkel marmer, maar ook terracotta, baksteen, glas, houtconstructies,…
Vooral marmer bleef bewaard (marmer = duurzaam materiaal)
- Typologieën: tempels, woningen (slechter bewaard; waren uit minder duurzaam materiaal),…
1.2 Kenmerken
→ Vitruvias, De Architectura (10 boeken), ca. 25 voor Christus
Gaat verschillende elementen, materialen, stijlen, typologieën, technieken,… bespreken
Griekse en Romeinse bouworde: Dorisch, Ionisch, Korintisch
= te herkennen aan kapitelen
~ Gaat over stijl, proportie en symmetrie
Dorische orde (oudste) Ionische orde Corinthische orde
Kenmerken: Kenmerken: Kenmerken:
- Grotere zuilen - Slankere zuilen in vgl met - Nog slankere zuilen
- Geen basis (sokkel) Dorische - Meer geornamenteerde
- Zuilschacht versmalt naar boven - Basis of sokkel zuilenorde
- Gecannuleerd (cannulere of groef) - Voluutvormige (spiraal of - Hoge zuilenbasis
- Eenvoudig kapiteel, (decoratie) krul) kapiteel - Kapiteel gedecoreerd met
- Vaak gebruikt in acanthusbladen
tempelarchitectuur
- Onderste bouwlaag bij combi’s - Bovenaan bij combi’s (te
- - Versmalling = stabiliteitsfunctie maken met visueel aspect,
(meer evenwicht) + maakt geheel maar ook de zwaartekracht)
slanker
4
Tekstbespreking “The Teaching of Architectural history and Theory in Belgium and the Netherlands” ..... 3
Terminologie en oog voor chronologie ......................................................................................................... 3
1. Klassieke Oudheid .............................................................................................................................. 4
1.1 Kennis architectuur van de oudheid? Wat kunnen we weten? .............................................................. 4
1.2 Kenmerken .............................................................................................................................................. 4
Griekse en Romeinse bouworde: Dorisch, Ionisch, Korintisch .................................................................. 4
Hoofdgestel portiek (portico) in klassieke architectuur ............................................................................ 5
1.3 Typologie & materialiteit ......................................................................................................................... 5
Materialen en opbouw klassieke architectuur .......................................................................................... 5
Ruimtewerking en grondplan .................................................................................................................... 6
Structurele uitdagingen ............................................................................................................................. 7
a. Tongewelf .......................................................................................................................................... 7
b. Bogen en bogenrijen (toepassen van rondbogen) ............................................................................ 7
c. Kruisgewelf......................................................................................................................................... 7
d. Koepel ................................................................................................................................................ 8
1.4 Stedelijke context .................................................................................................................................... 9
Militaire architectuur................................................................................................................................. 9
Architecturale ruimte: de antieke stad ..................................................................................................... 9
De stad als beschavingsideaal ............................................................................................................... 9
Motoren achter verstedelijkingsproces, ontstaan .................................................................................... 9
Synoikisme ............................................................................................................................................. 9
Apoikia ................................................................................................................................................. 10
Ruimtelijke evolutie: kenmerken van monumentaliseringsprocessen ................................................... 10
Voorbeeld: Acropolis te Athene (2e fase) ............................................................................................ 10
Voorbeeld Priëne: elementen van een klassiek stad .......................................................................... 11
Woonhuizen in een klassieke stad ...................................................................................................... 11
Voorbeeld Rome in de keizertijd (1ste – 2de eeuw na christus) ............................................................ 12
Nabloei van de antieke stad en architectuur .................................................................................. 13
1.5 Erfenis .................................................................................................................................................... 16
Het Karolingische Rijk (751-814) ............................................................................................................. 16
2. Oudheid: Romaanse architectuur...................................................................................................... 17
1.1 Etiket ...................................................................................................................................................... 17
1.2 Italië ....................................................................................................................................................... 17
1
, 1.3 Frankrijk ................................................................................................................................................. 18
1.4 Vernieuwingen in de Romaanse architectuur ....................................................................................... 19
3. Middeleeuwse stedelijke context...................................................................................................... 20
3.1 Vroege stadsgroei in de Nederlanden (7de – 10de eeuw ~ vroege middeleeuwen) ............................... 20
3.2 Ontwikkeling en bloei Middeleeuwse steden (11de – 13de eeuw ~ hoge middeleeuwen) .................... 21
Morfologie Middeleeuwse steden .......................................................................................................... 22
Structurerende elementen .................................................................................................................. 22
Concentrisch .................................................................................................................................... 22
Naast een bestaande oudere eenheid een nieuwe meer dynamische nederzetting plaatsen....... 23
Groei is vaak veel complexer ........................................................................................................... 23
Structurerende elementen van de middeleeuwse stad ...................................................................... 23
Nieuwe stadsstichtingen ..................................................................................................................... 24
Sociale structuur en inrichting van de middeleeuwse stad................................................................. 24
3.3 Naar een crisis van de middeleeuwse stad (14de – 15de eeuw) ............................................................. 24
4. Gotische architectuur ....................................................................................................................... 25
4.1 Vroege gotiek ca 1140 – ca 1250 ........................................................................................................... 25
Kenmerken gotische kerk ........................................................................................................................ 26
4.2 Hoge gotiek ca 1250 – ca 1400 .............................................................................................................. 28
Engeland: Early English (vroege Engelse Gotiek) ..................................................................................... 29
4.3 Late gotiek ca 1400 – ca 1530 ............................................................................................................... 30
5. Renaissance: 15de-16de eeuw, omschakeling in maatschappelijke denken ........................................... 31
5.1 Copernicaans-heliocentrisch wereldbeeld (1535-1539) ....................................................................... 31
Renaissance – 15de-16de eeuw omschakeling in denken over ‘stad en maatschappij’ ............................ 31
5.2 Renaissance (ca. 1420- ca. 1600)........................................................................................................... 32
Vroege renaissance (ca. 1420 – ca. 1490) ............................................................................................... 33
Hoog-renaissance (ca. 1490 – ca. 1530) .................................................................................................. 33
Laat-renaissance (ca. 1530 – ca. 1600).................................................................................................... 34
5.3 Hoe evolueert dit verder buiten Italië? ................................................................................................. 34
6. Barokke architectuur, 17de-18de eeuw................................................................................................ 35
Nieuwe stedelijke fenomenen..................................................................................................................... 35
Residentiesteden ..................................................................................................................................... 35
Hervorming en Contrareformatie............................................................................................................ 35
2
,Inleiding
Tekstbespreking “The Teaching of Architectural history and Theory in Belgium and the Netherlands”
→ Discussie over de context en praktijk van architecuurgeschiedenis in academisch onderwijs lage landen
Thema’s in de tekst:
- Wat is de canon van architectuurgeschiedenis?
- Hoe wordt architectuurgeschiedenis opgevat?
- Welke aspecten komen daarvan terug in het architectuur onderwijs?
- …
België en Nederland hebben andere tradities op het vlak van architectuur
Sterke link met onderzoek in puntje 3 van de tekst
Wat is die canon in de architectuurgeschiedenis?
Canon = architecten, architectuurgebouw, complexen, evoluties die onze samenleving als
waardevol zou erkennen of erkent heeft en die dienen als referentiepunt in de architectuurpraktijk
en in het architectuuronderwijs.
~ mijlpalen in de architectuur
Heel wat verbreding in dat onderwijs vanuit onderzoek, maar ook vanuit debat
Evolutie: meer en meer nadruk op hedendaagse periode
Geen exacte wetenschap, maar een humane wetenschap
Aandacht voor wereldarchitectuur wordt aangehaald in tekst + genderperspectief
Terminologie en oog voor chronologie
= zeer essentieel
~ terminologie kan verschillende connotaties hebben doorheen periodes
Fronton = bekroning van de gevel (venster of ingang)
Terminologie komt vanuit de klassieke architectuur en werd daarna overgenomen in versch stijlen
!!!!Vocabularium van de architectuur
Boekje digitaal beschikbaar op BB
3
, 1. Klassieke Oudheid
1.1 Kennis architectuur van de oudheid? Wat kunnen we weten?
~ Wat zie je in Italië en Griekenland aan historische relikwieën?
= ruïnes, fragmenten (vaak uit marmer) die bewaard zijn
Verwoesting Pompeii
- Terugkomende materialen: niet enkel marmer, maar ook terracotta, baksteen, glas, houtconstructies,…
Vooral marmer bleef bewaard (marmer = duurzaam materiaal)
- Typologieën: tempels, woningen (slechter bewaard; waren uit minder duurzaam materiaal),…
1.2 Kenmerken
→ Vitruvias, De Architectura (10 boeken), ca. 25 voor Christus
Gaat verschillende elementen, materialen, stijlen, typologieën, technieken,… bespreken
Griekse en Romeinse bouworde: Dorisch, Ionisch, Korintisch
= te herkennen aan kapitelen
~ Gaat over stijl, proportie en symmetrie
Dorische orde (oudste) Ionische orde Corinthische orde
Kenmerken: Kenmerken: Kenmerken:
- Grotere zuilen - Slankere zuilen in vgl met - Nog slankere zuilen
- Geen basis (sokkel) Dorische - Meer geornamenteerde
- Zuilschacht versmalt naar boven - Basis of sokkel zuilenorde
- Gecannuleerd (cannulere of groef) - Voluutvormige (spiraal of - Hoge zuilenbasis
- Eenvoudig kapiteel, (decoratie) krul) kapiteel - Kapiteel gedecoreerd met
- Vaak gebruikt in acanthusbladen
tempelarchitectuur
- Onderste bouwlaag bij combi’s - Bovenaan bij combi’s (te
- - Versmalling = stabiliteitsfunctie maken met visueel aspect,
(meer evenwicht) + maakt geheel maar ook de zwaartekracht)
slanker
4
