HFST 9 Aardwetenschappen - samenvatting

9 De Atlantische oceaan
+ leg tabel van vorig hfst ernaast
Oceanen belangrijk omwille van klimaat, gekoppeld
 Klimaat nu door Atlantische oceaan gedomineerd
 Nu evolutie Atlantische oceaan bekijken
 Concepten van afgelopen lessen gebruiken: tektoniek, gesteentevorming,
atmosfeer
 Werking oceaan door:
o Oppervlakte circulatie
o Diepwater circulatie
o Atmosferische circulatie

Reconstructie van een oceaan

Paleoceanografie
= reconstructie van een oceaan, achterhalen via
 Seismische stratigrafie
 Paleomagnetisme: info over continenten, niet voor klimaat
 Sedimentaire archieven  wel info over klimaat, via boorkernen
 Geochemie op toepassen om zo karaktereigenschappen oceaan te
bepalen
o Fysisch: temperatuur, saliniteit en dichtheid van water
o Chemisch: zuurtegraad, opgeloste CO 2
o Biologisch: de productiviteit
 Maar kan niet bv thermometer erin steken en zo temp van dan weten
du maken ze gebruik van proxies (benadering)
 In laatste 5 miljoen jaar sterke overgang van relatief warm  relatief
koud klimaat (klimaatopwarming nog niet echt significant verschil
getoond in de grafiek)

Proxies
Moet hiervoor klimaat archief voor vinden dat zo continu mogelijk is
 Mogen geen hiaten inzitten
 Geen chemische of fysische verstoring, geen diagenese mag er
geweest zijn

Meest gebruikte proxies: stabiele zuurstofisotopen δ 18O en stabiele
koolstofisotopen δ 13C
 Optie 1: ijsboringen op Antarctica en Groenland
o Geven hoofdzakelijk atmosferische info dat we niet uit oceanen
halen maar uit ijs
o Pakken zuurstof uit ijs maar ook CO2 en methaan van toenmalige
atmosfeer in luchtbellen <=> geen luchtbellen in oceanisch
sediment te vinden
o Kan boringen tot 3km diep


 Optie 2: naar oceanen kijken: sedimentkernen

, o Langst passieve randen want dikke sedimentlagen, continue
sedimentreeks
o Geen actieve randen want aardbevingen en vormt geenkoolstof uit
dikke sedimentlagen (discontinu)
o Door precipitatie van kalk  zuurstof en het calciet uit het skelet
kunnen halen uit:

Planktonische foraminiferen
 In fotische zone
 Best atmosferische en lokale karakteristieken weergeven
 Indicatie voor regionale klimaat toen der tijd

Bentische foraminiferen
 Op de zeebodem
 Halen zuurstof en koolstof uit diepwater (antarctisch bodemwater of noord
Atlantisch bodemwater)  komt van noord- en zuidpool
= thermohaliene bodemwater
 Geeft globaal beeld van het klimaat toen der tijd
 Stabiele zuurstofisotopen = paleothermometer
o Natuurlijke fractionatie
o Ice volume effect  adhv hiervan temperatuur bepalen
o Verhouding 18O /16O
o Stabiele δ 18O uit ijs en oceanen gehaald
 δ 16O is lichter en verdampt sneller
 δ 18O is zwaarder
 Normaal initieel gelijke hoeveelheid 16O en 18O, 16O verdampt
sneller dus in de oceanen zal het aandeel δ 18O groter
worden= aanrijking in de oceaan
 δ 16O gaat naar land en precipiteert (18 ook maar in mindere
mate en gaat sneller uitregenen want is zwaarder), dus
sneeuw en ijs zal meer O16 hebben want 18 regent meer
neer  O16 wordt in ijs en sneeuw vastgehouden
 In normale omstandigheden is er circulatie, in ijstijden zal O 16
een tijdelijk reservoir vormen  O16 zal niet terugkeren naar
de oceaan
 Meer O18 in oceanen, verhouding δ O18 (de verhouding)
wordt hoger  aanrijking van O18
 In ijskap wordt, verhouding δ O18 (de verhouding) wordt
lager  aanrijking van O16 naar
ijskappen
 Bij opwarming terug  O16 terug in oceaan  verarming van
O16, verhouding verlaagt weer in de oceaan en verhoogt weer
in de ijskappen (want is O18/O16 verhouding)
o Stabiel zuurstof geeft dus idee van temperatuursverandering (ijstijd
of niet) maar geeft vooral de dikte van ijskappen weer in relatie met
de hoeveelheid O16 in de oceanen, hoe minder in oceanen aanwezig,
hoe groter ijskappen zijn

 Stabiele koolstofisotopen,
o C12, 13 en 14, kijken enkel naar C12 en C13 de stabiele, C14 is
onstabiel  datering
o Geven weer hoe efficiënt fotosynthese is, de respiratie en
upwelling