Samenvatting Rechtsgeschiedenis UHasselt (14/20)

Samenvatting HC1 Rechtsgeschiedenis
Behandeld in HC1: Koninkrijk: 8ste eeuw v.C. – 509 v.C.
Republiek: -Vroege republiek: 509 – 264 v.C.


I. Het Romeins recht in de oudheid
eerst Koninkrijk daarna Republiek daarna Keizerrijk

Het Romeins koninkrijk
 Sociaal:
 1000-5000 inwoners
 Latijnen en Sabijnen: autochtonen
 Gentes (clans) o.l.v. clanleider
 Gelijkheid = belangrijk (alles binnen clan is collectieve eigendom)
 Standenmaatschappij maakt een einde aan de collectieve eigendom:
patriciërs (haves) en plebejers (have nots)

 Bestuur




Koning:
 Aan hoofd staat een Koning (verkozen door het volk)  volk vergadert
in commitia curiata (zetelen volwassen vrij mannen
 ‘Verdeel en heers’ = mindset
 Koning geeft een stuk macht aan clanleiders
 Vanaf tarquinii wordt Koning niet meer verkozen, maar erfelijk
 Koning heeft imperium= absolute vorst = macht
(politieke macht, juridische, religieuze en militaire macht)
Juridische: opperrecher: fas (verhoudingen tussen goden en mensen)
en ius (tussen Romeinen onderling)

,  Leges regiae (wetten vd koning)? Kijk verder! => nog geen wetten
uitvaardigen, wetten/gewoonten komen vd goden, we mogen niets
veranderen (om de vrede te bewaren)
 Comitia curiata verdwijnt na erfelijk maken v koningschap

Senaat:
 Senaat vooral adviesorgaan
 (Senex = oud) =oorsprong Senaat
 Oudere wijze mannen, heel vaak clanleiders
 Discussiëren over bestuur stad
 Adviesen van de Senaat voor de koning: senatusconsulta
= nog niet echt belangrijk, pas in Republiek is macht van Senaat
belangrijk

Andere:
 Comitia curiata= vergadering die bijeen komt om Koning te kiezen
 Priesters  zeer belangrijke rol in rechtspraak
 Quaestores parridicii =aangesteld om onderzoek in te richten naar
zware misdrijven
capital crimes (meestal doodstraf)


 Recht
o Rechtsbronnen =/ kenbronnen
 Rechtsbronnen: erkend door de overheid waarmee je je
rechten juridisch kan afdwingen
 Kenbronnen: literatuurschrijver, ….  bronnen om het recht te
kennen = geen officiële bronnen van recht
o Romeins recht=
 Mos maiorum: gewoonte en zeden van de voorouders
overgeërfd
 Mos maiorum bestaat uit fas en ius
o Ius civile: personaliteitsbeginsel (cives= burgers)
Burgers kunnen beroep doen op het recht
o Leges regiae?
Van echte wetgeving is nog geen sprake, gewoonterecht = niet
opgeschreven
Iedereen zou het moeten kennen maar in praktijk kennen alleen
priesters het

Einde van het koningkrijk
 Male Parta Male Dilabunter
o Tullia Major x Lucius Tarquinius Superbus (laatste koning)
 Sextus Tarquinius
 Schrikbewind
 Volk zo hard werken dat bijna neervalt
 Doodstraffen uitspreken zonder advies

,  509 v.C.: Lucius Tarquinius Collatinus x Lucretia

o Lucius Tarquinius Collatinus en Lucius Junius Brutus: eerste consules
van Romeinse republiek
 Senaat overtuigen om imperium van Koning af te nemen  2 consules
vekrozen Collatinus en Brutus republiek is geboren!


Start van de res publica




  Nieuwe bestuurlijke organisatie
o 2 consuls= vervanging van Koning  verkozen door Comitia Centuriata

o Comitia centuriata en comitia tributa = vergadering waarin volk bijeen
kan komen (vervangt oude vergadering)
Hebben allebei wetgevende macht (leges) maar achteraf
goedkeuring vd senaat nodig. Na 393 v C: wetsvoorstellen eerst
bij senaat, daarna pas stemming Comitia => meer macht senaat
o Comitia centuriata  verkiezen consuls
Samengesteld uit 193 centurium (5 bezitsklassen + 1 bezitloze
klasse): hoogste klasse= 98/193 centuriën: minderheid bezit
meerderheid aan stemmen => patriciërs machtiger
: verkiezen hogere magistraten

Comitia tributa: aantal stemmen niet op basis v bezit maar op basis
van aantal stammen/wijk waartoe men behoort: verkiezen lagere
magistraten
o Senaat: eerst adviesorgaan, maar wordt steeds belangrijker
o Religieuze aspect komt nu te liggen bij pontifex maximus = exclusief
verantwoordelijk voor fas

, In zware crisis  dictatuur installeren door de Senaat
problemen opgelost? Nee!, nog steeds kloof tussen plebejers en patriciërs
Plebejers trekken weg uit stad = probleem!
(nodig voor handel, …)

 494-471 v.C.: politieke ontvoogding




o Concillium plebis= volksraad erkend als officiële bestuurlijke instelling
o 2 volkstribunen = 2 vertegenwoordigers van volksraad (concillium plebis)
o Volksraad zelf wetten maken  plebiscieten (gelden enkel voor plebejers)
o Politieke ontvoogding door volkstribunen zeer machtige functies  vetorecht
kunnen beslissingen verhinderen
+ status van sacrosantus (beslissingen mogen niet betwist worden) (waren
onschendbaar)
o Volkstribunen toch opassen met vetorecht  andere volkstribuun kan
vetorecht tegen andere invoeren  1 jaar aangesteld
ze moeten ook steun hebben van plebejers




 367 v.C.: leges Liciniae Sextiae
(volgende stap in politieke
ontvoogding)