Parodontologie 1
1
,Inhoudsopgave
Parodontologie 1 .............................................................................................................................................. 1
1. Epidemiologie en vatbaarheid voor parodontitis ...................................................................................... 3
Hoofdstuk 3: Epidemiologie van gingivitis en parodontitis ........................................................................... 3
2. Diagnostiek en behandelplanning bij parodontitis 1 ................................................................................ 7
3. Diagnostiek en behandelplanning bij parodontitis 2 .............................................................................. 10
Hoofdstuk 23: De parodontale status.......................................................................................................... 10
4. Diagnostiek en behandelplanning bij parodontitis 3 .............................................................................. 14
5. Diagnostiek en behandelplanning bij parodontitis 4 .............................................................................. 19
6. Diagnostiek en behandelplanning bij parodontitis 5 .............................................................................. 28
Diagnose bij parodontitis............................................................................................................................. 28
Prognose ...................................................................................................................................................... 29
Behandelplanning ........................................................................................................................................ 32
7. Classificatie van parodontitis .................................................................................................................. 34
8. Orale microbiologie: gezonde flora ......................................................................................................... 36
9. Orale microbiologie: parodontitis ........................................................................................................... 46
Streptococcen .............................................................................................................................................. 47
Parodontale ziekte ....................................................................................................................................... 51
Gingivitis ...................................................................................................................................................... 51
10. Immunologische reactie op parodontitis ........................................................................................... 61
Afweer ......................................................................................................................................................... 62
Afbraak ........................................................................................................................................................ 63
Immunologische reacties bij parodontitis ................................................................................................... 63
Aangeboren immuun mechanismen: .......................................................................................................... 64
Verworven afweer: ...................................................................................................................................... 71
2
, 1. Epidemiologie en vatbaarheid voor parodontitis
Hoofdstuk 3: Epidemiologie van gingivitis en parodontitis
Les voorbereiding
Epidemiologie: de wetenschap die zich bezighoudt met de prevalentie van ziekten en
condities binnen populaties en de factoren die deze prevalentie beïnvloeden, alsmede de
toepassing van deze kennis om ziekten te beheersen.
Twee soorten epidemiologisch onderzoek:
▪ Observatieonderzoek
▪ Cross-sectioneel onderzoek (populatie wordt onderzocht) → gericht op het
verkrijgen van informatie over de prevalentie van een ziekte.
▪ Casecontroleonderzoek (zieke vergeleken met gezonde)
▪ Cohortonderzoek (prospectief onderzoek) → mogelijke oorzaak van een
ziekte staat centraal en de incidentie kan worden bepaald.
Cohortstudies kunnen vaststellen of blootstelling aan bepaalde
omgevingsfactoren of bepaald gedrag coorafgaat aan het ontstaan van de
ziekte.
▪ Experimenteel onderzoek
Gecombineerd leidt dit tot een beschrijving van de prevalentie van een aandoening,
informatie over de mogelijke etiologie van deze aandoening en preventieve programma’s en
maatregelen om deze aandoening te voorkomen.
Confounder: Een verstorende variabele, die verantwoordelijk is voor een vertekende
weergave van de relatie tussen oorzakelijke factoren en de ziekte.
Prevalentie: Het aantal of percentage personen met de ziekte in een populatie
Risicofactor: Kenmerken of factoren geassocieerd met de ziekte en die verondersteld
worden van etiologisch belang te zijn en waarvan, op basis van longitudinaal
cohortonderzoek, is aangetoond dat de aanwezigheid ervan de kans op het ontstaan van de
ziekte vergroot.
Risico-indicator: Kenmerken of factoren waarvan op basis van cross-sectioneel onderzoek
verondersteld wordt dat ze een mogelijke risicofactor zijn. Lang niet altijd blijkt een risico-
indicator inderdaag een risicofactor te zijn.
Risicodeterminant: Achtergrondkenmerken of -factoren die geen etiologische rol spelen en
niet te veranderen zijn. Dit kunnen factoren (confounders) zijn, die een modificerend effect
hebben op risicofactoren en zo het werkelijke effect van een risicofactor kunnen maskeren
(leeftijd, geslacht en ras).
3
, Verschillende methoden voor de evaluatie van de gingiva
Gingival Index gaat ervanuit dat roodheid en zwelling eerste symptomen van ontsteking van
de gingiva zijn.
0 Normale gingiva
1 Geringe ontsteking; lichte verandering in kleur, geringe oedemateuze zwelling en geen
bloeding, nadat met een pocketsonde angulair over de rand van de gingiva richting
opening van de pocket is gestreken.
2 Matige ontsteking: de gingiva is rood en glazig. De rand van de gingiva is ten gevolge
van oedeem vergroot en er is bloeding, nadat met een pocketsonde schuin over de
rand van de gingiva richting de opening van de pocket is gestreken
3 Ernstige ontsteking: de gingiva vertoont een aanzienlijke roodheid en zwelling. Er is
ulceratie en een tendens tot spontaan bloeden.
Sulcus Bleeding Index gaat ervanuit dat bloeden na sonderen het belangrijkste symtoom van
ontsteking van de gingiva is.
0 Normale gingiva
1 Ogenschijnlijk gezonde gingiva, maar er is bloeding na sonderen van de sulcuswand.
Hierbij wordt de sonde parallel aan de lengteas van het element tot 2 mm in de sulcus
aangebracht en vervolgens wordt de sonde over een korte afstand evenwijdig aan de
rand van de gingiva over de sulcuswand gestreken.
2 Bloeden na sonderen en verandering van kleur ten gevolge van ontsteking, maar geen
zwelling of oedeem.
3 Bloeden na sonderen en verandering van kleur en lichte oedemateuze zwelling.
4 Bloeden na sonderen en verandering van kleur en duidelijke zwelling.
5 Bloeden na sonderen en spontane bloeding en verandering van kleur en ernstige
zwelling met of zonder ulceratie.
Een belangrijk verschil tussen deze twee indices is de wijze van sonderen. Bij de Gingival
Index wordt de sonde niet in de sulcus/ pocket gebracht, maar wordt alleen op de gingiva
gedrukt door met de sonde over de rand van de gingiva te strijken. Bij Sulcus bleeding Index
wordt de sonde ondiep in de pocket gebracht en wordt druk uitgeoefend op de pocketwand.
De Periodontal Index waarbij de gingivale ontsteking, pocketvorming en tandbeweeglijkheid
in één score wordt genoteerd.
0 Normale gingiva. Er is geen duidelijke ontsteking van de parodontale weefsels en er is
geen verlies van functie ten gevolge van parodontale afbraak.
1 Geringe gingivitis. Er zijn duidelijke ontstekingsverschijnselen in de vrije gingiva, maar
niet rondom het gehele gebitselement.
2 Gingivitis. Ontsteking van de gingiva rondom het gehele gebitselement, maar de
epitheliale aanhechting is nog intact.
6 Gingivitis met pocketvorming. De epitheliale aanhechting is verbroken en er is een
pocket (dus geen verdiepte sulcus ten gevolge van zwelling van de vrije gingiva). Er is
geen verstoring van de normale kauwfunctie, het gebitselement staat stevig in de
tandkas en is niet van plaats veranderd.
8 Ernstige afbraak met verlies van kauwfunctie. Het gebitselement kan losstaan,
verplaatst zijn, dof klinken na percussie met een metalen instrument, of indrukbaar
zijn in de tandkas.
4
1
,Inhoudsopgave
Parodontologie 1 .............................................................................................................................................. 1
1. Epidemiologie en vatbaarheid voor parodontitis ...................................................................................... 3
Hoofdstuk 3: Epidemiologie van gingivitis en parodontitis ........................................................................... 3
2. Diagnostiek en behandelplanning bij parodontitis 1 ................................................................................ 7
3. Diagnostiek en behandelplanning bij parodontitis 2 .............................................................................. 10
Hoofdstuk 23: De parodontale status.......................................................................................................... 10
4. Diagnostiek en behandelplanning bij parodontitis 3 .............................................................................. 14
5. Diagnostiek en behandelplanning bij parodontitis 4 .............................................................................. 19
6. Diagnostiek en behandelplanning bij parodontitis 5 .............................................................................. 28
Diagnose bij parodontitis............................................................................................................................. 28
Prognose ...................................................................................................................................................... 29
Behandelplanning ........................................................................................................................................ 32
7. Classificatie van parodontitis .................................................................................................................. 34
8. Orale microbiologie: gezonde flora ......................................................................................................... 36
9. Orale microbiologie: parodontitis ........................................................................................................... 46
Streptococcen .............................................................................................................................................. 47
Parodontale ziekte ....................................................................................................................................... 51
Gingivitis ...................................................................................................................................................... 51
10. Immunologische reactie op parodontitis ........................................................................................... 61
Afweer ......................................................................................................................................................... 62
Afbraak ........................................................................................................................................................ 63
Immunologische reacties bij parodontitis ................................................................................................... 63
Aangeboren immuun mechanismen: .......................................................................................................... 64
Verworven afweer: ...................................................................................................................................... 71
2
, 1. Epidemiologie en vatbaarheid voor parodontitis
Hoofdstuk 3: Epidemiologie van gingivitis en parodontitis
Les voorbereiding
Epidemiologie: de wetenschap die zich bezighoudt met de prevalentie van ziekten en
condities binnen populaties en de factoren die deze prevalentie beïnvloeden, alsmede de
toepassing van deze kennis om ziekten te beheersen.
Twee soorten epidemiologisch onderzoek:
▪ Observatieonderzoek
▪ Cross-sectioneel onderzoek (populatie wordt onderzocht) → gericht op het
verkrijgen van informatie over de prevalentie van een ziekte.
▪ Casecontroleonderzoek (zieke vergeleken met gezonde)
▪ Cohortonderzoek (prospectief onderzoek) → mogelijke oorzaak van een
ziekte staat centraal en de incidentie kan worden bepaald.
Cohortstudies kunnen vaststellen of blootstelling aan bepaalde
omgevingsfactoren of bepaald gedrag coorafgaat aan het ontstaan van de
ziekte.
▪ Experimenteel onderzoek
Gecombineerd leidt dit tot een beschrijving van de prevalentie van een aandoening,
informatie over de mogelijke etiologie van deze aandoening en preventieve programma’s en
maatregelen om deze aandoening te voorkomen.
Confounder: Een verstorende variabele, die verantwoordelijk is voor een vertekende
weergave van de relatie tussen oorzakelijke factoren en de ziekte.
Prevalentie: Het aantal of percentage personen met de ziekte in een populatie
Risicofactor: Kenmerken of factoren geassocieerd met de ziekte en die verondersteld
worden van etiologisch belang te zijn en waarvan, op basis van longitudinaal
cohortonderzoek, is aangetoond dat de aanwezigheid ervan de kans op het ontstaan van de
ziekte vergroot.
Risico-indicator: Kenmerken of factoren waarvan op basis van cross-sectioneel onderzoek
verondersteld wordt dat ze een mogelijke risicofactor zijn. Lang niet altijd blijkt een risico-
indicator inderdaag een risicofactor te zijn.
Risicodeterminant: Achtergrondkenmerken of -factoren die geen etiologische rol spelen en
niet te veranderen zijn. Dit kunnen factoren (confounders) zijn, die een modificerend effect
hebben op risicofactoren en zo het werkelijke effect van een risicofactor kunnen maskeren
(leeftijd, geslacht en ras).
3
, Verschillende methoden voor de evaluatie van de gingiva
Gingival Index gaat ervanuit dat roodheid en zwelling eerste symptomen van ontsteking van
de gingiva zijn.
0 Normale gingiva
1 Geringe ontsteking; lichte verandering in kleur, geringe oedemateuze zwelling en geen
bloeding, nadat met een pocketsonde angulair over de rand van de gingiva richting
opening van de pocket is gestreken.
2 Matige ontsteking: de gingiva is rood en glazig. De rand van de gingiva is ten gevolge
van oedeem vergroot en er is bloeding, nadat met een pocketsonde schuin over de
rand van de gingiva richting de opening van de pocket is gestreken
3 Ernstige ontsteking: de gingiva vertoont een aanzienlijke roodheid en zwelling. Er is
ulceratie en een tendens tot spontaan bloeden.
Sulcus Bleeding Index gaat ervanuit dat bloeden na sonderen het belangrijkste symtoom van
ontsteking van de gingiva is.
0 Normale gingiva
1 Ogenschijnlijk gezonde gingiva, maar er is bloeding na sonderen van de sulcuswand.
Hierbij wordt de sonde parallel aan de lengteas van het element tot 2 mm in de sulcus
aangebracht en vervolgens wordt de sonde over een korte afstand evenwijdig aan de
rand van de gingiva over de sulcuswand gestreken.
2 Bloeden na sonderen en verandering van kleur ten gevolge van ontsteking, maar geen
zwelling of oedeem.
3 Bloeden na sonderen en verandering van kleur en lichte oedemateuze zwelling.
4 Bloeden na sonderen en verandering van kleur en duidelijke zwelling.
5 Bloeden na sonderen en spontane bloeding en verandering van kleur en ernstige
zwelling met of zonder ulceratie.
Een belangrijk verschil tussen deze twee indices is de wijze van sonderen. Bij de Gingival
Index wordt de sonde niet in de sulcus/ pocket gebracht, maar wordt alleen op de gingiva
gedrukt door met de sonde over de rand van de gingiva te strijken. Bij Sulcus bleeding Index
wordt de sonde ondiep in de pocket gebracht en wordt druk uitgeoefend op de pocketwand.
De Periodontal Index waarbij de gingivale ontsteking, pocketvorming en tandbeweeglijkheid
in één score wordt genoteerd.
0 Normale gingiva. Er is geen duidelijke ontsteking van de parodontale weefsels en er is
geen verlies van functie ten gevolge van parodontale afbraak.
1 Geringe gingivitis. Er zijn duidelijke ontstekingsverschijnselen in de vrije gingiva, maar
niet rondom het gehele gebitselement.
2 Gingivitis. Ontsteking van de gingiva rondom het gehele gebitselement, maar de
epitheliale aanhechting is nog intact.
6 Gingivitis met pocketvorming. De epitheliale aanhechting is verbroken en er is een
pocket (dus geen verdiepte sulcus ten gevolge van zwelling van de vrije gingiva). Er is
geen verstoring van de normale kauwfunctie, het gebitselement staat stevig in de
tandkas en is niet van plaats veranderd.
8 Ernstige afbraak met verlies van kauwfunctie. Het gebitselement kan losstaan,
verplaatst zijn, dof klinken na percussie met een metalen instrument, of indrukbaar
zijn in de tandkas.
4
