Andrologisch onderzoek, rectaal toucher
1
,Hypospadie
- Urethra mondt uit aan ventrale zijde/perineaal
- Bij 1 op de 200-300 jongens
- Kan leiden tot sproeien bij plassen
- Gaat vaak samen met ventrale kromstand – bemoeilijkt
coïtus -> psychisch belastend
- I = hoog
- II = midden
- III = Laag
● Chirurgische behandeling
○ Doel:
■ Functie: plassen en coïtus
■ Cosmetiek
○ Aspecten operatie:
■ Kromstandcorrectie (chordectomie, dorsoplicatie, transectie urethrale plaat)
■ Urethrareconstructie
■ Glans reconstructie
■ Preputium
○ Complicaties:
■ Meatusstenose
■ Fisteling
■ Cosmetiek
Operatie window (0.5-1.5 jr):
2
,Epispadie
- Meatus (uiteinde urethra) zit aan dorsale zijde
Phymose
- Nauwe voorhuid (preputium)
- Kan niet makkelijk terugschuiven (retraheren)
- Hygiëne Klachten + mictieklachten
- Infecties onder vernauwde voorhuid -> littekens -> meer vernauwing
- Behandelen bij:
o Pijn bij erectie
o En/of mictieklachten
- Behandeling: Corticosteroïde voor versoepeling + dagelijks oefenen
- Niet afdoende: circumcisie/preputium plastiek
Paraphimosis (Spaanse kraag)
- Vernauwde voorhuid zit klem achter corona
- Oedeem -> vergroting glans en preputium
- Belemmerde bloedcirculatie -> necrose
- Behandeling = verminderen zwelling:
o Koelen
o Glans penis leeg knijpen
Frenulum breve
- Kort frenulum
- Kan scheuren bij erectie -> bloeding
- Scheuring is vaak de oplossing. Anders frenulumplastiek
Balanitis
- Ontsteking glans penis
- Vlekkerig rood en/of schilferig
- Veroorzaakt
o Door candida/bacterie
o Balanitis plasmocellularis (balanitis van Zoon) – veroorzaker
meestal onbekend
o Uiting van ziekte van Reiter/psoriasis
o Vaak bij DM
- Behandeling hangt af van ziekteverwekker
- Therapieresistente: circumcisie
Liesbreuk
3
,- Indirecte hernia inguinalis (65%)
o Aangeboren
o Incomplete sluiting processus vaginalis
o Lateraal van a.+ v. inf. epigastrica
- Directe hernia inguinalis
o Breukpoort mediaal van a. + v. inf. epigastrica
o Buikinhoud + peritoneum stulpen door fascia transversalis tot in lieskanaal
o Tgv verworven zwakte in buikwand
o Vaak bij oudere mannen
o Vaak door chronische drukverhogende momenten (COPD, beroepen met zware
lichamelijke arbeid, persen bij obstructieve prostaathyperplasie)
- Hernia femoralis
o Vaak bij vrouwen
o Peritoneum (+ darmen) stulpt uit in canalis
femoralis – mediaal van a. + v. femoralis
o Caudaal van lig. Inguinale
o Bobbel net onder liesplooi
- Diagnose hernia inguinalis
o Diagnose:
▪ Vasalva manoeuvre (wind laten is hier normaal bij – deel dat mee aan pt als dit
gebeurt)
▪ Ontstaat er een zwelling die meestal teruggeduwd kan worden met evt.
peristatiek: hernia inguinalis
4
, o Behandeling
▪ Zonder klachten is er geen behandeling nodig
▪ Klachten -> reponatie hernia
▪ Operatieve sluiting breukpoort
▪ Hernia femoralis: Verhoogde kans strangulatie -> sneller geopereerd
Ziekte van Peyronie (1-3% vd M)
o Kromming van penis naar dorsaal in erectie
o Tgv littekenweefsel tgv microtrauma
o Chirurgie overwogen bij onmogelijke intromissie in vagina
o Meestal > 55jr
o associatie met de contractuur van Dupuytren
o NIET te zien op röntgenfoto
Variocèle
- In 15% van jong volwassen mannen
- Zwelling boven de testis
- Blauw doorschijnend
- Pijnloos
- Kluwen gedilateerde venen van plexus pampiniformis
- Voelt als pijnloze indrukbare massa (pot pieren)
- Volume kan toenemen tijdens vasalva
- 90% zit links – daar immers verhoogde veneuze druk door uitmonding v. testicularis in v. renalis
sinistra ipv vena cava inf.
o Of verhoogde druk
▪ tgv obstructie v. renalis sinistra bij lymfekliermetastasen
▪ Trombus in v. renalis sinistra
▪ Massa in nier die op v. testicularis drukt (mn. rechts)
- Behandeling:
o Alleen bij klachten, kies uit:
▪ Embolisatie
▪ Retroperitoneale ligatie
▪ Microchirurgie
o Als man ongewenst kinderloos blijft door afwijkende zaadproductie
▪ Dan wordt het vaak ook pas ontdekt
- Gradiering:
o Subklinisch: Geen palpabele of zichtbare vene infeniculus of craniaal of dorsaal van de
testis of scrotum in rust of na vasalva, in staande en liggende houding
o Graad 1: palpabele varicocele tijdens vasalva
5
, o Graad 2:palpabele varicocele in rust
o Graad 3: zichtbare en palpabele varicocele in rust
Hydrocèle
- Ophoping helder vocht tussen bladen tunica vaginalis
- Mogelijk: een onderliggende testistumor, trauma of ontsteking
- Vocht om testis -> je kan testis niet meer goed voelen
- Behandeling
o Alleen bij klachten -> chirurgie
Spermatocèle
- Cysteuze, pijnloze zwelling uitgaande van de epididymis
- Meestal in caput epididymus
- Glad, rond
- Gevuld met melkachtig vocht, doorschijnend
- Behandeling pas bij grote spermatocele: resectie bij mechanische klachten
Epididymitis
- Ontsteking epididymis (meestal geen infectie)
- Eenzijdige scrotale pijn + zwelling epididymis
- Palpatie: epididymis is pijnlijk dik en vast
- Minder pijn bij heffen testis (teken van Prehn)
- Acuut: binnen enkele dagen
- Chronisch: alleen pijn en geringe zwelling
- Vaak tgv secundaire infectie bij UTI/SOA
o Bij jonge mannen meestal door Chlamydia trachomatis
o Bij oude mannen meestal door E. coli
Testiscarcinoom
- Meestal tussen 15-40jr
- Siminoom vs non-seminoom
- Harde pijnloze zwelling op testis
o Geeft soms dof/zwaar geboel in tetstikel/onderbuik
- Spoedverwijzing uroloog ivm kans op snelle progressie
- Als een testiscarcinoom lymfogeen gemetastaseerd is dat naar de para-aortale retroperitoneale
lymfeklieren. Een maligniteit van scrotumhuid of penis metastaseert naar de liesklieren.
Torsio testis
- Funiculus spermaticus is meerdere keren om zijn as gedraaid (getordeerd)
6
, - Tgv anatomische variatie
- Afgesneden bloedtoevoer testis
- Infarct
- Acute heftige pijn, vaak met misselijkheid + braken, maar GEEN koorts
- Pijnlijke gezwollen testikel – dwars, hoger in scrotum
- Afwezige cremasterreflex
- Behandel in < 6 uur na klachten dmv retardatie om necrose te voorkomen
- Na torsio testis altijd beiderzijdse orchidopexie ter voorkoming van recidief
o Als dat niet kan, probeer manuele detorsie (draai van lateraal naar mediaal)
Pijnlijk Zwaar gevoel Einde vd dag Rest
erger
Varicocele Nee Ja Ja Kan oligospermie
geven
Hernia inguinalis Nee ja Ja Klachten bij
inklemming
Spermatocele Nee Ja Zit in de weg
Hydrocele Nee Nee Zit in de weg
Testistumor Nee Nee nee Tekenen van
metastasering
epididymitis ja Kan bij UWI of
SOA
Niet ingedaalde testis
- Descensus verloopt in 2 fasen
- 1e fase (transabdominaal) → INSL3 + AMH
- 2e fase (inguino-scrotaal) → testosteron en n. genito-femoralis
Classificatie
● Palpabel (80%)/niet palpabel (20%)
● Primair/verworven
● Retractiel
○ ‘pendelbal’
○ testis die in de liesregio wordt opgetrokken (cremaster) en die bij LO goed scrotaal
gebracht kan worden en in rust na loslaten enige tijd goed scrotaal blijft liggen
7
, Fertiliteit
● NST heeft een negatieve invloed op de fertiliteit
● Na 1.5-2 jaar: kleinere tubuli seminiferi, minder spermatogonia, sertoli en leydig cellen
● Hormonale effecten: inhibine B lager, FSH hoger
● Unilaterale NST en vaderschap: 89% (= als in algemene populatie)
● Bilaterale NST en vaderschap: 62%
Testiscarcinoom
● NST → kans 2-5x verhoogd (intra-abd 17x!)
● Orchidopexie heeft invloed op deze kans
○ Orchidopexie lft <13 RR2.23 (95% CI 1,6-3,1)
○ Orchidopexie lft >13 jaar RR 5,40 (95% CI 3,2-8,5)
8
1
,Hypospadie
- Urethra mondt uit aan ventrale zijde/perineaal
- Bij 1 op de 200-300 jongens
- Kan leiden tot sproeien bij plassen
- Gaat vaak samen met ventrale kromstand – bemoeilijkt
coïtus -> psychisch belastend
- I = hoog
- II = midden
- III = Laag
● Chirurgische behandeling
○ Doel:
■ Functie: plassen en coïtus
■ Cosmetiek
○ Aspecten operatie:
■ Kromstandcorrectie (chordectomie, dorsoplicatie, transectie urethrale plaat)
■ Urethrareconstructie
■ Glans reconstructie
■ Preputium
○ Complicaties:
■ Meatusstenose
■ Fisteling
■ Cosmetiek
Operatie window (0.5-1.5 jr):
2
,Epispadie
- Meatus (uiteinde urethra) zit aan dorsale zijde
Phymose
- Nauwe voorhuid (preputium)
- Kan niet makkelijk terugschuiven (retraheren)
- Hygiëne Klachten + mictieklachten
- Infecties onder vernauwde voorhuid -> littekens -> meer vernauwing
- Behandelen bij:
o Pijn bij erectie
o En/of mictieklachten
- Behandeling: Corticosteroïde voor versoepeling + dagelijks oefenen
- Niet afdoende: circumcisie/preputium plastiek
Paraphimosis (Spaanse kraag)
- Vernauwde voorhuid zit klem achter corona
- Oedeem -> vergroting glans en preputium
- Belemmerde bloedcirculatie -> necrose
- Behandeling = verminderen zwelling:
o Koelen
o Glans penis leeg knijpen
Frenulum breve
- Kort frenulum
- Kan scheuren bij erectie -> bloeding
- Scheuring is vaak de oplossing. Anders frenulumplastiek
Balanitis
- Ontsteking glans penis
- Vlekkerig rood en/of schilferig
- Veroorzaakt
o Door candida/bacterie
o Balanitis plasmocellularis (balanitis van Zoon) – veroorzaker
meestal onbekend
o Uiting van ziekte van Reiter/psoriasis
o Vaak bij DM
- Behandeling hangt af van ziekteverwekker
- Therapieresistente: circumcisie
Liesbreuk
3
,- Indirecte hernia inguinalis (65%)
o Aangeboren
o Incomplete sluiting processus vaginalis
o Lateraal van a.+ v. inf. epigastrica
- Directe hernia inguinalis
o Breukpoort mediaal van a. + v. inf. epigastrica
o Buikinhoud + peritoneum stulpen door fascia transversalis tot in lieskanaal
o Tgv verworven zwakte in buikwand
o Vaak bij oudere mannen
o Vaak door chronische drukverhogende momenten (COPD, beroepen met zware
lichamelijke arbeid, persen bij obstructieve prostaathyperplasie)
- Hernia femoralis
o Vaak bij vrouwen
o Peritoneum (+ darmen) stulpt uit in canalis
femoralis – mediaal van a. + v. femoralis
o Caudaal van lig. Inguinale
o Bobbel net onder liesplooi
- Diagnose hernia inguinalis
o Diagnose:
▪ Vasalva manoeuvre (wind laten is hier normaal bij – deel dat mee aan pt als dit
gebeurt)
▪ Ontstaat er een zwelling die meestal teruggeduwd kan worden met evt.
peristatiek: hernia inguinalis
4
, o Behandeling
▪ Zonder klachten is er geen behandeling nodig
▪ Klachten -> reponatie hernia
▪ Operatieve sluiting breukpoort
▪ Hernia femoralis: Verhoogde kans strangulatie -> sneller geopereerd
Ziekte van Peyronie (1-3% vd M)
o Kromming van penis naar dorsaal in erectie
o Tgv littekenweefsel tgv microtrauma
o Chirurgie overwogen bij onmogelijke intromissie in vagina
o Meestal > 55jr
o associatie met de contractuur van Dupuytren
o NIET te zien op röntgenfoto
Variocèle
- In 15% van jong volwassen mannen
- Zwelling boven de testis
- Blauw doorschijnend
- Pijnloos
- Kluwen gedilateerde venen van plexus pampiniformis
- Voelt als pijnloze indrukbare massa (pot pieren)
- Volume kan toenemen tijdens vasalva
- 90% zit links – daar immers verhoogde veneuze druk door uitmonding v. testicularis in v. renalis
sinistra ipv vena cava inf.
o Of verhoogde druk
▪ tgv obstructie v. renalis sinistra bij lymfekliermetastasen
▪ Trombus in v. renalis sinistra
▪ Massa in nier die op v. testicularis drukt (mn. rechts)
- Behandeling:
o Alleen bij klachten, kies uit:
▪ Embolisatie
▪ Retroperitoneale ligatie
▪ Microchirurgie
o Als man ongewenst kinderloos blijft door afwijkende zaadproductie
▪ Dan wordt het vaak ook pas ontdekt
- Gradiering:
o Subklinisch: Geen palpabele of zichtbare vene infeniculus of craniaal of dorsaal van de
testis of scrotum in rust of na vasalva, in staande en liggende houding
o Graad 1: palpabele varicocele tijdens vasalva
5
, o Graad 2:palpabele varicocele in rust
o Graad 3: zichtbare en palpabele varicocele in rust
Hydrocèle
- Ophoping helder vocht tussen bladen tunica vaginalis
- Mogelijk: een onderliggende testistumor, trauma of ontsteking
- Vocht om testis -> je kan testis niet meer goed voelen
- Behandeling
o Alleen bij klachten -> chirurgie
Spermatocèle
- Cysteuze, pijnloze zwelling uitgaande van de epididymis
- Meestal in caput epididymus
- Glad, rond
- Gevuld met melkachtig vocht, doorschijnend
- Behandeling pas bij grote spermatocele: resectie bij mechanische klachten
Epididymitis
- Ontsteking epididymis (meestal geen infectie)
- Eenzijdige scrotale pijn + zwelling epididymis
- Palpatie: epididymis is pijnlijk dik en vast
- Minder pijn bij heffen testis (teken van Prehn)
- Acuut: binnen enkele dagen
- Chronisch: alleen pijn en geringe zwelling
- Vaak tgv secundaire infectie bij UTI/SOA
o Bij jonge mannen meestal door Chlamydia trachomatis
o Bij oude mannen meestal door E. coli
Testiscarcinoom
- Meestal tussen 15-40jr
- Siminoom vs non-seminoom
- Harde pijnloze zwelling op testis
o Geeft soms dof/zwaar geboel in tetstikel/onderbuik
- Spoedverwijzing uroloog ivm kans op snelle progressie
- Als een testiscarcinoom lymfogeen gemetastaseerd is dat naar de para-aortale retroperitoneale
lymfeklieren. Een maligniteit van scrotumhuid of penis metastaseert naar de liesklieren.
Torsio testis
- Funiculus spermaticus is meerdere keren om zijn as gedraaid (getordeerd)
6
, - Tgv anatomische variatie
- Afgesneden bloedtoevoer testis
- Infarct
- Acute heftige pijn, vaak met misselijkheid + braken, maar GEEN koorts
- Pijnlijke gezwollen testikel – dwars, hoger in scrotum
- Afwezige cremasterreflex
- Behandel in < 6 uur na klachten dmv retardatie om necrose te voorkomen
- Na torsio testis altijd beiderzijdse orchidopexie ter voorkoming van recidief
o Als dat niet kan, probeer manuele detorsie (draai van lateraal naar mediaal)
Pijnlijk Zwaar gevoel Einde vd dag Rest
erger
Varicocele Nee Ja Ja Kan oligospermie
geven
Hernia inguinalis Nee ja Ja Klachten bij
inklemming
Spermatocele Nee Ja Zit in de weg
Hydrocele Nee Nee Zit in de weg
Testistumor Nee Nee nee Tekenen van
metastasering
epididymitis ja Kan bij UWI of
SOA
Niet ingedaalde testis
- Descensus verloopt in 2 fasen
- 1e fase (transabdominaal) → INSL3 + AMH
- 2e fase (inguino-scrotaal) → testosteron en n. genito-femoralis
Classificatie
● Palpabel (80%)/niet palpabel (20%)
● Primair/verworven
● Retractiel
○ ‘pendelbal’
○ testis die in de liesregio wordt opgetrokken (cremaster) en die bij LO goed scrotaal
gebracht kan worden en in rust na loslaten enige tijd goed scrotaal blijft liggen
7
, Fertiliteit
● NST heeft een negatieve invloed op de fertiliteit
● Na 1.5-2 jaar: kleinere tubuli seminiferi, minder spermatogonia, sertoli en leydig cellen
● Hormonale effecten: inhibine B lager, FSH hoger
● Unilaterale NST en vaderschap: 89% (= als in algemene populatie)
● Bilaterale NST en vaderschap: 62%
Testiscarcinoom
● NST → kans 2-5x verhoogd (intra-abd 17x!)
● Orchidopexie heeft invloed op deze kans
○ Orchidopexie lft <13 RR2.23 (95% CI 1,6-3,1)
○ Orchidopexie lft >13 jaar RR 5,40 (95% CI 3,2-8,5)
8
