Luc Panhuysen – De Ware Vrijheid
Het Franse gevaar
Het koestincident op het Lange Voorhout in 1657 tussen de Franse en Spaanse ambassadeur gaf de
militaire verhoudingen in Europa precies weer. Johan de Witt werd geroepen om het incident op te
lossen wat ook uiteindelijk gebeurde, maar het koetsincident bevatte het Franse gevaar in een
notendop. Allereerst de verhoudingen van de zes gewapende Franse lakeien tegenover een Spaanse
koetsier die zich hooguit kon verdedigen met een zweep. Ten tweede was het koetsincident door de
Fransman uitgelokt. De Fransen waren zich bewust van hun eigen kracht en de zwakte van hun
vijand. Vroeg of laat zouden ze zich op de Spanjaarden storten, het was slechts wachten op een
aanleiding.
Ondanks dat de verhouding met Frankrijk moeizaam was wilde Johan vriendschappelijke
betrekkingen met het land. Het land verkeerde nog altijd in een sluimerende staat van oorlog met
Spanje. Tijdens de vredesbesprekingen in Munster hadden de Fransen gerekend op een gezamenlijke
opstelling tegen de Habsburgers, maar de Nederlanders hadden de kortste weg naar de vrede
genomen en de Fransen met wie zij al sinds 1635 een verdrag hadden, genegeerd. Kardinaal Mazarin
en zijn ministers droegen deze vergissing de Hollanders nog steeds aan. In de Republiek bestonden er
ook ergernissen over de Franse kaapvaart vanuit Duinkerken, maar de klachten hierover werden in
Parijs weggelachen.
Johan wilde nou juist een verdrag met de Fransen dat de Nederlandse handelsvoordelen
garandeerde. Desondanks kreeg hij te maken met een paar kwesties waardoor er oorlog met het
machtige land dreigde, door diplomatiek optreden van hem kon dit verijdeld worden. Een citaat van
Johan onderschreef waarom hij geen oorlog wilde: Kleine staten kunnen slechts selectief hun
spierballen laten rollen, en dit was niet de gelegenheid. Deze mening onderschreef hij in een brief
naar zijn oom Cornelis de Graeff. In 1657 wist Johan een handelsovereenkomst met de Fransen af te
sluiten. Een jaar later waren de Fransen instaat om Duinkerken te veroveren en hierdoor werd Johan
zich nog meer bewust van het Franse gevaar.
In 1658 deden de Fransen zelf een toenaderingspoging richting de Republiek. Het voorstel was om de
Spaanse Nederlanden te degraderen tot een protectoraat dat onder Nederlands-Frans toezicht
kwam. Er lag nog veel open in dit voorstel. Het geheime voorstel van de Fransen was al door vele
handen gegaan eer het Johan bereikte. Johan bracht het onder de aandacht van de Amsterdamse
afgevaardigden, maar die waren tegen. Het lot van Antwerpen was te belangrijk voor de
economische groei van Amsterdam. Ondertussen was men in de politiek van de Republiek druk bezig
met het plan, maar in Frankrijk was de interesse in het plan al reeds verloren. De Fransen hadden
namelijk door dat de Spaanse Nederlanden ook d.m.v. een huwelijk met de Spaanse Infanta te
verkrijgen was. In 1659 bereikte dit nieuws Johan, maar ook de veranderde situatie in Engeland.
De oom van Willem
De Staten-Generaal van Nederland ontving in 1660 een brief van Mary Stuart, dat haar broer Karel
was uitgeroepen tot koning van Engeland. Karel woonde al enkele jaren Breda en de Staten-Generaal
stuurden naar hem een felicitatiecommissie. Het was Johan er veel aangelegen om Karel als zijn
nieuwe bondgenoot te krijgen. Desondanks werd de macht van de jonge prins van Oranje vergroot,
omdat de nieuwe Engelse koning immers zijn oom was. Karel verklaarde in Den Haag dat hij met de
Republiek een innige relatie wilde aangaan. Het verleden lag immers achter hen, zo verklaarde beide
Het Franse gevaar
Het koestincident op het Lange Voorhout in 1657 tussen de Franse en Spaanse ambassadeur gaf de
militaire verhoudingen in Europa precies weer. Johan de Witt werd geroepen om het incident op te
lossen wat ook uiteindelijk gebeurde, maar het koetsincident bevatte het Franse gevaar in een
notendop. Allereerst de verhoudingen van de zes gewapende Franse lakeien tegenover een Spaanse
koetsier die zich hooguit kon verdedigen met een zweep. Ten tweede was het koetsincident door de
Fransman uitgelokt. De Fransen waren zich bewust van hun eigen kracht en de zwakte van hun
vijand. Vroeg of laat zouden ze zich op de Spanjaarden storten, het was slechts wachten op een
aanleiding.
Ondanks dat de verhouding met Frankrijk moeizaam was wilde Johan vriendschappelijke
betrekkingen met het land. Het land verkeerde nog altijd in een sluimerende staat van oorlog met
Spanje. Tijdens de vredesbesprekingen in Munster hadden de Fransen gerekend op een gezamenlijke
opstelling tegen de Habsburgers, maar de Nederlanders hadden de kortste weg naar de vrede
genomen en de Fransen met wie zij al sinds 1635 een verdrag hadden, genegeerd. Kardinaal Mazarin
en zijn ministers droegen deze vergissing de Hollanders nog steeds aan. In de Republiek bestonden er
ook ergernissen over de Franse kaapvaart vanuit Duinkerken, maar de klachten hierover werden in
Parijs weggelachen.
Johan wilde nou juist een verdrag met de Fransen dat de Nederlandse handelsvoordelen
garandeerde. Desondanks kreeg hij te maken met een paar kwesties waardoor er oorlog met het
machtige land dreigde, door diplomatiek optreden van hem kon dit verijdeld worden. Een citaat van
Johan onderschreef waarom hij geen oorlog wilde: Kleine staten kunnen slechts selectief hun
spierballen laten rollen, en dit was niet de gelegenheid. Deze mening onderschreef hij in een brief
naar zijn oom Cornelis de Graeff. In 1657 wist Johan een handelsovereenkomst met de Fransen af te
sluiten. Een jaar later waren de Fransen instaat om Duinkerken te veroveren en hierdoor werd Johan
zich nog meer bewust van het Franse gevaar.
In 1658 deden de Fransen zelf een toenaderingspoging richting de Republiek. Het voorstel was om de
Spaanse Nederlanden te degraderen tot een protectoraat dat onder Nederlands-Frans toezicht
kwam. Er lag nog veel open in dit voorstel. Het geheime voorstel van de Fransen was al door vele
handen gegaan eer het Johan bereikte. Johan bracht het onder de aandacht van de Amsterdamse
afgevaardigden, maar die waren tegen. Het lot van Antwerpen was te belangrijk voor de
economische groei van Amsterdam. Ondertussen was men in de politiek van de Republiek druk bezig
met het plan, maar in Frankrijk was de interesse in het plan al reeds verloren. De Fransen hadden
namelijk door dat de Spaanse Nederlanden ook d.m.v. een huwelijk met de Spaanse Infanta te
verkrijgen was. In 1659 bereikte dit nieuws Johan, maar ook de veranderde situatie in Engeland.
De oom van Willem
De Staten-Generaal van Nederland ontving in 1660 een brief van Mary Stuart, dat haar broer Karel
was uitgeroepen tot koning van Engeland. Karel woonde al enkele jaren Breda en de Staten-Generaal
stuurden naar hem een felicitatiecommissie. Het was Johan er veel aangelegen om Karel als zijn
nieuwe bondgenoot te krijgen. Desondanks werd de macht van de jonge prins van Oranje vergroot,
omdat de nieuwe Engelse koning immers zijn oom was. Karel verklaarde in Den Haag dat hij met de
Republiek een innige relatie wilde aangaan. Het verleden lag immers achter hen, zo verklaarde beide
