100% tevredenheidsgarantie Direct beschikbaar na je betaling Lees online óf als PDF Geen vaste maandelijkse kosten 4,6 TrustPilot
logo-home
Samenvatting

Samenvatting - ontwerpen van onderwijs

Beoordeling
5,0
(1)
Verkocht
20
Pagina's
36
Geüpload op
05-10-2020
Geschreven in
2019/2020

Samenvatting voor het vak 'ontwerpen van onderwijs' aan de hand van het boek 'Ten steps to complex learning' van Van Merriënboer.

Voorbeeld van de inhoud

Ontwerpen van onderwijs (OM0103)

Gezien de snel veranderende maatschappij en de rol die technologie daarin speelt, moeten
studenten op een andere manier opgeleid worden. Technologische ontwikkelingen kunnen
routinematige taken van mensen overnemen, wat de meer complexe cognitieve taken voor hen
overlaat. Dit leidt ertoe dat niet alleen kennis, maar vooral ook complexe vaardigheden een plek
moeten krijgen in het curriculum. Denk daarbij aan het probleem oplossend vermogen, het
vermogen tot logische redenering, besluitvaardigheid, flexibiliteit en creativiteit. Ook is het
belangrijk dat studenten leren zelf richting te geven aan hun leerproces; een leven lang leren.




TEN STEPS TO COMPLEX LEARNING (MERRIËNBOER & KIRSCHNER, 2018) H 1-2
FIRST PRINCIPLES OF INSTRUCTION (MERRILL, 2002)

De vraag naar het trainen van complexe vaardigheden en een leven-lang-leren-houding zorgt in het
onderwijs voor het inzetten van methoden zoals projectmatig werken, samenwerkend leren,
competentiegericht leren, etc. Hiermee wordt getracht studenten adaptieve kennis en vaardigheden
te laten ontwikkelen. Van deze methoden is echter niet bewezen of zij daadwerkelijk leiden tot de
gevraagde ontwikkeling van complexe vaardigheden en de transfer ervan naar de dagelijkse praktijk.
Het 4C/ID-model (four-component instructional design) is een theoretisch model, evenals bijvoorbeeld
de ‘eerste principes voor instructie’ (Merril, 2012) en een ‘constructivistische leeromgeving’ (Jonassen,
1997). Het model beschrijft vier componenten, met daarbinnen tien ontwerpstappen, en is gebaseerd
op authentieke taken. Het model is ontwikkeld om onderwijs voor complex leren te ontwerpen.

1 Een nieuwe benadering van instructie
1.1 Complex leren


Complex leren = het geïntegreerd toepassen en coördineren van kennis, vaardigheden en
houdingsaspecten van een vaardigheid. Bovendien moet de student zelf de vertaalslag of transfer
maken van hetgeen geleerd is (bijv. op school) naar de dagelijkse praktijk of naar (toekomstig)werk.



Aan het 4C/ID-model liggen een aantal instructieproblemen ten
grondslag. In de praktijk zien we verschillende moeilijkheden
rondom het ontwikkelen van nieuwe vaardigheden.
Voorbeelden hiervan zijn dat leerlingen het verband tussen de
leerstof van verschillende vakken en de toepasbaarheid van deze
kennis en vaardigheden in de dagelijkse praktijk niet of nauwelijks
zien. Daarnaast zijn leerlingen vaak moeizaam te motiveren. Voor
hen zijn de opdrachten lang niet altijd betekenisvol.

,Een aantal oorzaken voor de geschetste moeilijkheden of problemen valt te herleiden naar de manier
waarop lesstof wordt aangeboden, vaardigheden worden aangeleerd en het curriculum is
vormgegeven. Het onderwijs bestaat namelijk vaak uit allemaal aparte vakken die elk hun eigen
programma volgen. Veel kennis en vaardigheden worden middels losse opdrachten/invuloefeningen
onderwezen. Er wordt weinig gewerkt aan betekenisvolle (authentieke) taken, waarbij vaardigheden
en kennis geïntegreerd en in samenhang aangeboden worden.

1.2 Twee verschillende benaderingen van het onderwijs
De traditionele benadering van onderwijs wordt beschreven als atomistic design approach. Hierbij
worden complexe beroepstaken vereenvoudigd door ze in onderdelen op te splitsen (en los van elkaar
te doceren). Als de elementen waaruit een bepaalde beroepstaak bestaat nauw met elkaar in
interactie staan, werkt het niet om de taak op te delen in kennis en vaardigheden (oefeningen). Er
moet naar het geheel gekeken worden, omdat de relaties tussen de elementen een belangrijke rol
spelen (de kennisonderdelen staan voortdurend met elkaar in wisselwerking). Het geheel is dus meer
dan de som van alle benodigde kennis en vaardigheden.

Een holistic design approach werkt dan beter. Deze benadering houdt in dat een complex probleem
principieel als geheel aangeleerd wordt. Complexe taken worden niet in deeltaken opgedeeld, maar in
zijn geheel vereenvoudigd zodat leerlingen vanaf het begin met volledige, zinvolle beroepstaken
geconfronteerd worden.
In de onderstaande tabel worden de problemen van de atomistic approach benoemd. Daarbij wordt
ook aangegeven welke ontwerpprincipes ingezet kunnen worden om dit te voorkomen en op welke
wijze dit geoperationaliseerd is in een onderwijsontwerp volgens het 4C/ID-model.

Gevolgen (problemen) Oplossing Operationalisering in het 4C/ID-model
Compartimentalisatie Integratie van Hele, betekenisvolle taken aanbieden waarbij kennis,
Kennis, vaardigheden en inhoudelijke kennis, vaardigheden en houdingsaspecten geïntegreerd geoefend
attitudes worden los van (perceptuele en worden.
elkaar gedoceerd. Dit psychomotorische)
verhindert integratie en vaardigheden en
ontwikkeling van attitudes.
competenties.

Fragmentatie Ontwikkelen van Hele taak aanbieden waarbij de coördinatie van (bijna) alle
Opsplitsing van een coördinerende samenstellende vaardigheden wordt geoefend.
vakgebied in kleine, vaardigheden die nodig Starten met relatief eenvoudige leertaken en complexiteit
incomplete en geïsoleerde zijn om kennis in de langzaam laten toenemen (in taakklassen). Aan het begin van
onderdelen die bestudeerd praktijk te brengen. iedere taakklasse ondersteuning aanbieden ten behoeve van
moeten worden. coördinatie die afneemt in opvolgende leertaken in dezelfde
taakklasse.

Transferprobleem Variabiliteit Leertaken laten variëren op oppervlaktekenmerken en
Er wordt te weinig aandacht Differentiatie structuurkenmerken.
besteed aan algemene en Onderscheid maken tussen ondersteunende en procedurele
abstracte kennis en informatie.
vaardigheden. Schemaconstructie bevorderen ten behoeve van het aanleren
van niet-routinevaardigheden.
Schema-automatisering bevorderen ten behoeve van het
aanleren van routinevaardigheden.

,Traditionele, systematisch opgebouwde leveren slechts zeer specifieke, toegepaste kennis op een klein
gebied op. Het is beter om inhoudelijk minder efficiënt opgebouwde practica te verzorgen binnen het
vakgebied en een aantal zeer verschillende opdrachten te geven (in wisselende volgorde). Dit kost
meer tijd dan een systematische aanpak en de leerling wordt eerder in verwarring gebracht dan iets
geleerd. Op deze manier ontwikkelt hij echter wél de vaardigheden om zelf met het kennisgebied om
te gaan: hij is dan namelijk gedwongen om abstracte uitgangspunten te zoeken voor het oplossen van
chaotisch aangeboden concrete problemen: hetzelfde wat hij in de praktijk zal moeten doen!


De holistische benadering richt zich op het aanleren van vaardigheden om met complexiteit om
te gaan. Dit gebeurt meestal via modeling (het presenteren van in complexiteit oplopende
praktijkvoorbeelden, enerzijds zo authentiek mogelijk, anderzijds zodanig vormgegeven dat de
student er optimaal van zal leren).



1.3 Vier componenten en tien stappen
Het 4C/ID-model bestaat uit vier componenten; (1) leertaken, (2) ondersteunende informatie, (3)
procedurele informatie en (4) deeltaken-practica.

4 componenten Tien stappen
Leertaken De kern van het onderwijsprogramma 1. Ontwikkeling en ordening van inhoudelijke leertaken
bestaat uit een serie van in complexiteit
opklimmende, op authentieke beroepsactiviteiten Eventueel voorafgegaan door:
gebaseerde, lestaken. 2. Ontwikkeling van testmethoden
3. Ontwikkeling van een visie op de volgorde van leertaken

Ondersteunende informatie Informatie en 4. Ontwikkeling van ondersteunend materiaal
cognitieve vaardigheden die de beroepsbeoefenaar
nodig heeft om maatwerk te leveren in steeds Eventueel voorafgegaan door:
wisselende situaties. 5. Analyse van cognitieve strategieën
6. Analyse van mentale processen

Procedurele informatie Informatie die de 7. Ontwikkeling van procedurele informatie
beroepsbeoefenaar nodig heeft met betrekking tot
regelmatig terugkerende praktijkwerkzaamheden Eventueel voorafgegaan door:
(gestandaardiseerde procedures en handelingen). 8. Analyse van cognitieve regels
9. Analyse van benodigde kennis bij het toepassen van deze
procedures
Deeltaken-practica Aparte 10. Ontwikkeling van practica
automatiseringspractica om handelingen en
procedures te automatiseren (i.v.m. efficiëntie en
risicobeperking).




2 Vier componenten

2.1 Het trainen van ‘blauwdrukken’
Uitgangspunt in het 4C/ID model is dat onderwijsplannen voor complex leren vier basiscomponenten
behoren te bevatten, zoals hierboven in de tabel weergegeven. Omdat deze opzet ook wel
“blueprint” wordt genoemd, noemt de schrijver ze de vier blueprint-componenten:

, Leertaken
Leertaken zijn gevarieerde, praktische opdrachten met als doel de integratie van vaardigheden, kennis
en attitude middels inductie (het ontwikkelen van cognitieve schema’s door bewuste abstractie en
generalisering vanuit concrete leerervaringen). Het ‘inductieve leren’ vindt alleen plaats als de leerling
telkens wordt aangesproken op gebruik van de voor hem maximaal beschikbare kennis, vaardigheden
en attitudes.
De leertaken bieden een betekenisvolle ervaring van volledige werktaken en zijn bij voorkeur
gebaseerd op authentieke beroepswerkzaamheden. Ze zijn gegroepeerd in ‘taakklassen’ (groepen
leertaken die onderling niet verschillen in complexiteit, maar wel in alle andere aspecten). Deze
taakklassen zijn vervolgens geordend naar opklimmende complexiteit. De ondersteuning en
begeleiding binnen elke taakklasse is gebaseerd op scaffolding (in eerste instantie zijn ondersteuning
en begeleiding maximaal, maar ze worden systematisch afgebouwd naar het eind van de klasse).

Ondersteunende informatie
Ondersteunende informatie heeft betrekking op algemene cognitieve, praktische en emotionele
aspecten van het oplossen van problemen in de beroepspraktijk. De informatie ondersteunt het leren
en uitvoeren van niet-routinematige aspecten van leertaken. Ook verduidelijkt de informatie hoe
problemen op een bepaald terrein moeten worden benaderd (cognitieve strategieën) en hoe dit
terrein is gestructureerd (mentale modellen).
De informatie is per taakklasse gespecificeerd en altijd beschikbaar voor leerlingen. Het is gericht op
elaboratie (het aanknopen van nieuwe kennis, vaardigheden en attitudes aan bestaande cognitieve
schema’s).

Procedurele informatie
Procedurele informatie is belangrijk bij het aanleren en uitvoeren van routinematige aspecten van
leertaken. Het doel is voornamelijk de ‘compilatie’ van kennis; het vormen van geautomatiseerde
schema’s die leerlingen in staat stellen om bepaalde taakaspecten snel, foutloos en zonder bewuste
controle uit te voeren. Middels deze informatie wordt exact (stap voor stap) uitgelegd hoe de
routinematige handelingen moeten worden verricht. De informatie wordt gegeven op het moment dat
de student hem nodig heeft bij het uitvoeren van de leertaak.

Deeltaak practica
Er worden (extra) oefeningen aangeboden om de automatisering van geselecteerde
routinehandelingen en/of procedures te bevorderen. Het doel is voornamelijk versterking van
geautomatiseerde schema’s middels herhaling en langdurige oefening. De oefeningen starten pas
wanneer het verband tussen de routinematige handelingen en de rest van de taak duidelijk gemaakt
is aan de leerling; dus nadat de routine-aspecten zijn geïntroduceerd in de context van de hele taak.

Hieronder is schematisch weergegeven hoe deze tien stappen leiden tot een blauwdruk voor een
onderwijsontwerp voor complex leren. Er zijn een aantal voorbeelden gegeven van hoe leerprocessen
gestimuleerd worden door onderwijs dat is ontworpen volgens het 4C/ID-model.

Leerprocessen Wordt gestimuleerd in het 4C/ID-model door…

Integratie van kennis, vaardigheden Het aanbieden van hele taken.
en attituden
Coördinatie van de samenstellende Het aanbieden van hele taken.
vaardigheden

Documentinformatie

Heel boek samengevat?
Nee
Wat is er van het boek samengevat?
Hoofdstuk 1 t/m 7 en 10
Geüpload op
5 oktober 2020
Aantal pagina's
36
Geschreven in
2019/2020
Type
SAMENVATTING

Beoordelingen van geverifieerde kopers

Alle reviews worden weergegeven
1 jaar geleden

5,0

1 beoordelingen

5
1
4
0
3
0
2
0
1
0
Betrouwbare reviews op Stuvia

Alle beoordelingen zijn geschreven door echte Stuvia-gebruikers na geverifieerde aankopen.

Maak kennis met de verkoper

Seller avatar
De reputatie van een verkoper is gebaseerd op het aantal documenten dat iemand tegen betaling verkocht heeft en de beoordelingen die voor die items ontvangen zijn. Er zijn drie niveau’s te onderscheiden: brons, zilver en goud. Hoe beter de reputatie, hoe meer de kwaliteit van zijn of haar werk te vertrouwen is.
Jocelijn Open Universiteit
Bekijk profiel
Volgen Je moet ingelogd zijn om studenten of vakken te kunnen volgen
Verkocht
110
Lid sinds
6 jaar
Aantal volgers
102
Documenten
7
Laatst verkocht
11 maanden geleden

3,6

16 beoordelingen

5
3
4
6
3
5
2
2
1
0

Populaire documenten

Recent door jou bekeken

Waarom studenten kiezen voor Stuvia

Gemaakt door medestudenten, geverifieerd door reviews

Kwaliteit die je kunt vertrouwen: geschreven door studenten die slaagden en beoordeeld door anderen die dit document gebruikten.

Niet tevreden? Kies een ander document

Geen zorgen! Je kunt voor hetzelfde geld direct een ander document kiezen dat beter past bij wat je zoekt.

Betaal zoals je wilt, start meteen met leren

Geen abonnement, geen verplichtingen. Betaal zoals je gewend bent via iDeal of creditcard en download je PDF-document meteen.

Student with book image

“Gekocht, gedownload en geslaagd. Zo makkelijk kan het dus zijn.”

Alisha Student

Veelgestelde vragen