Samenvatting Forensische Psychiatrie (KV)
Week 1 - Psychische stoornissen, diagnostiek en behandeling: deel 1 & 2
Hoorcollege 1 - Deel 1
Relevantie van psychiatrie in het recht:
Strafrecht:
- 60% van delinquenten heeft psychische stoornis
- 60% heeft verslaving
- 80% heeft een uitkering/geen werk
- 57% heeft schulden
- 35% heeft LVB
Civiel recht:
- steeds meer gedwongen opnames ook bij minder acute situaties
- Grondrecht op vrijheid? → we zijn minder tolerant geworden
● Politie krijgt steeds meer meldingen van verward gedrag → kost veel tijd → is dit
wel de taak van de politie?
● Aanleiding: de damschreeuwer → zei dat hij niet verward was
Verklaringen meer verward (en onbegrepen) gedrag meldingen:
- Minder tolerantie
- Zegt meer over de melders
- Mensen denken sneller dat ze de politie moeten inschakelen
- Te weinig plek in de GGZ → ambulantisering → zou leiden tot meer mensen in
strafrecht met psychische problematiek → matige samenhang
- Aantal mensen met psychische problemen neemt toe → grootste stijging door covid
- Meeste meldingen gaan eigenlijk over middelengebruik
Relevantie
● Strafrecht gaat anders om met personen met een psychische stoornis: relatie
stoornis/delict/gevaar
- wetenschappelijk gezien geen relatie met psychische problemen en
geweldsdelicten
- wel kan psychische stoornis een verklaring bieden in een individueel geval
(bijv. waan)
- In het strafrecht kijken we naar individuele gevallen!
● als verdachte kwetsbaar en en dader minder verantwoordelijk → hulp van
gedragsdeskundigen
● Speciale sancties (TBS) → naast psychische stoornis, een ernstig delict en gevaar
voor herhaling vereist + gedragskundig advies (ook bij jeugd)
Begripsbepaling
● Psychiatrie - neurologie (neurosciences) → was vroeger gewoon zenuwarts
- Neurologie: gaat over hardware van het zenuwstelsel
1
, - Psychiatrie: geestelijk component van het zenuwstelsel, zie je niet per se
aan de hardware
● Psychiatrie - psychologie
- Psychologie: geestelijk component van het zenuwstelsel, zie je niet per se
aan hardware
● Forensische psychiatrie
- Forensisch: in dienst van het recht
Andere begrippen:
● (Psycho)pathologie: studie van de ziekte van de geest
● (Psycho)diagnostiek: onderscheiden van de ziektes van de geest
● Nosologie: naam geven aan een bepaald type gedrag (bv. schizofrenie)
● Ziekte= meer geneeskunde
● Stoornis= destigmatiserend, afwijkend
- Stoornissen in de (hersen)functies
- denken, voelen, willen, handelen, eigenschappen
● Symptoom= functiestoornis / beperking
● Syndroom= classificatie → vaste verzameling van symptomen (griep is ook een
syndroom)
Verschil psychiatrische, psychologische diagnostiek
● Normaalverdeling
- Persoonlijkheidsstoornis? vs. Psychopathie?
Zeven visies op psychiatrische stoornis:
1. Pathofysiologische afwijking
- Medisch iets mis met hardware
2. Verlies van betekenis
3. Schadelijke disfunctie
4. Sociaal construct
2
, 5. Onvermogen om het ‘goede leven’ te leiden
- de samenleving niet aankunnen → nog steeds van belang voor politiek
6. Leed
7. Beperkingen waar mensen zelf niet mee kunnen omgaan
Kortom: afspraken! → DSM= opsomming van classificaties
Geschiedenis van classificatie
- Emil Kraepelin (1856-1926)
- Voorloper van het DSM
DSM
● Nu bij de 5e editie (eerste uit 1952)
● Hoe we denken over psychische problemen verandert steeds daarom nieuwe
edities
● Toen wel homofilie en geen ADHD bijv.
Psychische stoornis volgens DSM-5
● Klinische significantie symptomen in psych functies
● Disfunctie in psychologie, biologie, ontwikkeling
● Significante lijdensdruk, beperkingen in functioneren op sociaal of
beroepsmatig gebied
● NIET reactie op stressor/verlies of passend binnen cultuur
● NIET sociaal deviant gedrag (politiek, religieus, seksueel)
● NIET conflict individu met maatschappij tenzij gevolg van disfunctioneren
● Tenminste zoveel van deze symtomen
● Disclaimer voor juridisch gebruik → niet te gebruiken voor insanity pleas altijd een
psycholoog nodig!
→ Vooral een hulpmiddel om houvast te krijgen in psychische aandoeningen
Kritiek DSM
● Atheoretisch = alleen een beschrijvende lijst, verklaard niks
- maar hierover wordt niemand het eens! dus we laten het zo
- verklaringen zijn wel belangrijk voor behandeling
● Positivistisch / reductionistisch= je reduceert heel iemands ‘zijn’ tot 1 woord
(stempel)
● Schijn van validiteit → is dit instrument echt wel zo sterk? elke psycholoog komt tot
een andere diagnose
● Grens normaliteit → wanneer is iets niet meer gezond maar ziek
● Grenzen onderling → voldoen aan meerdere classificaties tegelijk?
- NAO= niet anders omschreven en tenzij beter verklaard door andere stoornis
● Comorbiditeit → heb je dan ook echt 5 verschillende problemen of zijn het toevallig
5 verschillende vakjes waar je aan voldoet
● Cultuurgebondenheid
● Belangen?
- verzekering, farmaceutische industrie
3
, Verschil: classificatie en diagnose
Classificatie: beschrijft stoornis
- Op groepsniveau
- Bedoeld voor onderzoek
- Niet bepalend of behandeling is geïndiceerd
- Classificatie is onderdeel van diagnostiek
Diagnose
- Op individueel niveau
- Omvat factoren van invloed op beloop en
behandeling
- Bepalend of behandeling is geïndiceerd
- Beschrijft stoornis en geeft mogelijke oorzakelijke
verklaring van een syndroom in bio-psycho-sociaal
model
Diagnose: aangrijpingspunt behandeling
Factoren: Behandeling:
- Familiaire belasting - Medicatie
- Afhankelijke persst. - Psychotherapie
- Suikerziekte - Goed instellen
- Overlijden echtgenote - Verliesverwerking
- Werkloosheid - Activering
Geschiedenis van de persoonlijkheidsleer
● Hippocrates (+/- 400 BC) en Galenus (+/- 150 BC)
Temperamentenleer
● Flegmatisch (slijm) → ambivalent, mellow
● Cholerisch (gele gal)
● Sanguinisch (bloed) → veel psychiatrie, agressief
● Melancholisch (zwarte gal) → sad
→ te veel aan lichaamssappen bepaalt persoonlijkheid (stemming vs. energie)
Typologie (Carl Jung)
- Introvert
- Extravert
→ van typen naar trekken, want een typologie is te oppervlakkig
Trekken
● Emotionaliteit
● Extraversie
● Openheid
● Altruïsme
● Consciëntieusheid
Persoonlijkheidsvragenlijsten: MMPI (10)
Projectieve testen (Bijv. Rorschach) → komt voor uit psychodynamische theorie
4
Week 1 - Psychische stoornissen, diagnostiek en behandeling: deel 1 & 2
Hoorcollege 1 - Deel 1
Relevantie van psychiatrie in het recht:
Strafrecht:
- 60% van delinquenten heeft psychische stoornis
- 60% heeft verslaving
- 80% heeft een uitkering/geen werk
- 57% heeft schulden
- 35% heeft LVB
Civiel recht:
- steeds meer gedwongen opnames ook bij minder acute situaties
- Grondrecht op vrijheid? → we zijn minder tolerant geworden
● Politie krijgt steeds meer meldingen van verward gedrag → kost veel tijd → is dit
wel de taak van de politie?
● Aanleiding: de damschreeuwer → zei dat hij niet verward was
Verklaringen meer verward (en onbegrepen) gedrag meldingen:
- Minder tolerantie
- Zegt meer over de melders
- Mensen denken sneller dat ze de politie moeten inschakelen
- Te weinig plek in de GGZ → ambulantisering → zou leiden tot meer mensen in
strafrecht met psychische problematiek → matige samenhang
- Aantal mensen met psychische problemen neemt toe → grootste stijging door covid
- Meeste meldingen gaan eigenlijk over middelengebruik
Relevantie
● Strafrecht gaat anders om met personen met een psychische stoornis: relatie
stoornis/delict/gevaar
- wetenschappelijk gezien geen relatie met psychische problemen en
geweldsdelicten
- wel kan psychische stoornis een verklaring bieden in een individueel geval
(bijv. waan)
- In het strafrecht kijken we naar individuele gevallen!
● als verdachte kwetsbaar en en dader minder verantwoordelijk → hulp van
gedragsdeskundigen
● Speciale sancties (TBS) → naast psychische stoornis, een ernstig delict en gevaar
voor herhaling vereist + gedragskundig advies (ook bij jeugd)
Begripsbepaling
● Psychiatrie - neurologie (neurosciences) → was vroeger gewoon zenuwarts
- Neurologie: gaat over hardware van het zenuwstelsel
1
, - Psychiatrie: geestelijk component van het zenuwstelsel, zie je niet per se
aan de hardware
● Psychiatrie - psychologie
- Psychologie: geestelijk component van het zenuwstelsel, zie je niet per se
aan hardware
● Forensische psychiatrie
- Forensisch: in dienst van het recht
Andere begrippen:
● (Psycho)pathologie: studie van de ziekte van de geest
● (Psycho)diagnostiek: onderscheiden van de ziektes van de geest
● Nosologie: naam geven aan een bepaald type gedrag (bv. schizofrenie)
● Ziekte= meer geneeskunde
● Stoornis= destigmatiserend, afwijkend
- Stoornissen in de (hersen)functies
- denken, voelen, willen, handelen, eigenschappen
● Symptoom= functiestoornis / beperking
● Syndroom= classificatie → vaste verzameling van symptomen (griep is ook een
syndroom)
Verschil psychiatrische, psychologische diagnostiek
● Normaalverdeling
- Persoonlijkheidsstoornis? vs. Psychopathie?
Zeven visies op psychiatrische stoornis:
1. Pathofysiologische afwijking
- Medisch iets mis met hardware
2. Verlies van betekenis
3. Schadelijke disfunctie
4. Sociaal construct
2
, 5. Onvermogen om het ‘goede leven’ te leiden
- de samenleving niet aankunnen → nog steeds van belang voor politiek
6. Leed
7. Beperkingen waar mensen zelf niet mee kunnen omgaan
Kortom: afspraken! → DSM= opsomming van classificaties
Geschiedenis van classificatie
- Emil Kraepelin (1856-1926)
- Voorloper van het DSM
DSM
● Nu bij de 5e editie (eerste uit 1952)
● Hoe we denken over psychische problemen verandert steeds daarom nieuwe
edities
● Toen wel homofilie en geen ADHD bijv.
Psychische stoornis volgens DSM-5
● Klinische significantie symptomen in psych functies
● Disfunctie in psychologie, biologie, ontwikkeling
● Significante lijdensdruk, beperkingen in functioneren op sociaal of
beroepsmatig gebied
● NIET reactie op stressor/verlies of passend binnen cultuur
● NIET sociaal deviant gedrag (politiek, religieus, seksueel)
● NIET conflict individu met maatschappij tenzij gevolg van disfunctioneren
● Tenminste zoveel van deze symtomen
● Disclaimer voor juridisch gebruik → niet te gebruiken voor insanity pleas altijd een
psycholoog nodig!
→ Vooral een hulpmiddel om houvast te krijgen in psychische aandoeningen
Kritiek DSM
● Atheoretisch = alleen een beschrijvende lijst, verklaard niks
- maar hierover wordt niemand het eens! dus we laten het zo
- verklaringen zijn wel belangrijk voor behandeling
● Positivistisch / reductionistisch= je reduceert heel iemands ‘zijn’ tot 1 woord
(stempel)
● Schijn van validiteit → is dit instrument echt wel zo sterk? elke psycholoog komt tot
een andere diagnose
● Grens normaliteit → wanneer is iets niet meer gezond maar ziek
● Grenzen onderling → voldoen aan meerdere classificaties tegelijk?
- NAO= niet anders omschreven en tenzij beter verklaard door andere stoornis
● Comorbiditeit → heb je dan ook echt 5 verschillende problemen of zijn het toevallig
5 verschillende vakjes waar je aan voldoet
● Cultuurgebondenheid
● Belangen?
- verzekering, farmaceutische industrie
3
, Verschil: classificatie en diagnose
Classificatie: beschrijft stoornis
- Op groepsniveau
- Bedoeld voor onderzoek
- Niet bepalend of behandeling is geïndiceerd
- Classificatie is onderdeel van diagnostiek
Diagnose
- Op individueel niveau
- Omvat factoren van invloed op beloop en
behandeling
- Bepalend of behandeling is geïndiceerd
- Beschrijft stoornis en geeft mogelijke oorzakelijke
verklaring van een syndroom in bio-psycho-sociaal
model
Diagnose: aangrijpingspunt behandeling
Factoren: Behandeling:
- Familiaire belasting - Medicatie
- Afhankelijke persst. - Psychotherapie
- Suikerziekte - Goed instellen
- Overlijden echtgenote - Verliesverwerking
- Werkloosheid - Activering
Geschiedenis van de persoonlijkheidsleer
● Hippocrates (+/- 400 BC) en Galenus (+/- 150 BC)
Temperamentenleer
● Flegmatisch (slijm) → ambivalent, mellow
● Cholerisch (gele gal)
● Sanguinisch (bloed) → veel psychiatrie, agressief
● Melancholisch (zwarte gal) → sad
→ te veel aan lichaamssappen bepaalt persoonlijkheid (stemming vs. energie)
Typologie (Carl Jung)
- Introvert
- Extravert
→ van typen naar trekken, want een typologie is te oppervlakkig
Trekken
● Emotionaliteit
● Extraversie
● Openheid
● Altruïsme
● Consciëntieusheid
Persoonlijkheidsvragenlijsten: MMPI (10)
Projectieve testen (Bijv. Rorschach) → komt voor uit psychodynamische theorie
4
