Samenvatting - Fysiologie 2

Fysiologie ||
10 endocriene stelsel

*endocriene stelsel en zenuwstelsel staan beide in voor regulatie, maar wat is het verschil precies?

Endocriene stelsel Zenuwstelsel
- Reageert langzamer, - Reageert heel snel op prikkels
stofwisselingsprocessen op langere - Werkt met neuronen (er is direct
termijn contact tussen cel en doelcel)
- Heeft de bloedcirculatie nodig (er is - Elektrisch signaal
geen direct contact tussen hormooncel
en doelcel)
- Chemisch signaal


*hormonen worden afgegeven uit endocriene cellen  werken in op doelcellen

10.1 homeostase

*gebeurd via communicatie tussen cellen

*homeostase = zorgt dat ons lichaam stabiel blijft

*onstabiliteit  hormoonstelsel gaat signalen sturen (via chemische stoffen) naar doelcellen 
doelcellen bezitten receptoren die chemische stoffen kunnen omvangen  lichaam weer in stabiele
vorm

*cellen bezitten specifieke receptoren waardoor niet alle chemische signaalstoffen op de receptoren
kunnen binden en de juiste onstabiliteit terug in orde brengt.

*receptoren kunnen komen en gaan of wijzigen tijdens de
levensduur.

*terwijl het effect van een bepaald hormoon nog bezig is kan al
een ander hormoon binden op een andere receptor  via
modificatie van de celactiviteit

* cellen kunnen op ≠ manieren communiceren

*autocrien = cel geeft hormonen af aan zichzelf

*paracrien = wisseling tussen buren



*negatieve feedback : endocriene stelsel meestal gereguleerd via
negatieve feedback

Bv: verlaagde bloeddruk:

Endocriene cel geeft hormonen aan bloedvatwand af  wand gaat
samentrekken zodat bloeddruk stijgt  bloeddruk terug oké 
negatieve feedback wordt gestuurd naar endocriene cel  de
productie van het hormoon wordt stilgelegd  bloeddruk blijft niet
stijgen

Pagina | 1

,10.2 binding van hormonen aan receptoren

*schildklieren, alvleesklieren en pijnappelklieren zijn endocriene klieren omdat ze niets afgeven aan
de buitenwereld.

*schildklieren bezitten nog kleine bijschilkliertjes (zitten in keel)

*pancreas / alvleesklier : insuline en glucagon worden geproduceerd

(ook een beetje exocrien: maakt verteringssappen aan die terecht komen in de dunne darm)

*pijnappelklier / epifyse: produceren melatonine = belangrijk bij slaapritme (zitten achter de
hersenstam)

10.2.1 structuur van hormonen

*drie chemische groepen:
 Aminozuurderivaten
Bv: adrenaline, melatonine,…
 Peptiden en eiwitten (= lange ketens van aminozuren)
Bv: glucagon, insuline, groeihormoon,…
 Vetderivaten
Bv: steroïden: testosteron, progesteron,…



*steroïden zijn afgeleiden van cholesterol

*steroïden en het schilklierhormoon (AZ-derivaat) = niet wateroplosbaar

10.2.2 werkingsmechanismen van hormonen

1. endocriene cellen produceren hormonen

2. transport via bloedbaan

3. doelcellen bezitten receptoren

*vetoplosbare hormonen kunnen binden op receptoren IN de cel

*wateroplosbare hormonen kunnen niet binden op receptoren IN de cel

 wateroplosbare hormonen : kunnen niet door dubbele peptidelaag. Door second
messegngers kunnen signalen (niet het hormoon zelf) verder doorgevoerd worden.

*werking: hormoon (1e signaalstof) gaat binden op receptor  vormverandering  G-proteïne komt
vrij van receptor  gaat binden op enzym  waardoor bijvoorbeeld ATP omgezet wordt naar cAMP
(=2e signaalstof)  cAMP in overmaat aanwezig  proteïne kinase wordt actief

*iets in overmaat aanwezig is/ een vergroting is = amplificatie

 vetoplosbare hormonen : hormoon bindt op receptor in de cel = hormoon-receptor -
complex
*dat complex kan binden op specifieke plaats in DNA  veranderd de snelheid of activatie
van gen transcriptie
 veranderd genactiviteit en eiwitsynthese ( er kunnen nieuwe eiwitten ontstaan)


Pagina | 2

,Samenvatting:

 Extracellulaire receptoren (wateroplosbare hormonen)
o Gelegen in de celmembraan
o Doel van aminozuurderivaten, peptiden, eicosanoïden
o Werkt door middel van een tweede signaalstof, bijv. cyclisch AMP

 Intracellulaire receptoren (vetoplosbare hormonen)
o Liggen in cytoplasma of celkern
o Doel van steroïden en schildklierhormonen
o Werkt via wijzigingen in de genexpressie
o Schildklierhormonen hebben ook uitwerking op mitochondriën



10.2.3 afgifte en transport van hormonen

*afgifte : hormonen kunnen rechtstreeks in de capillairen

*transport : meeste hormonen kunnen vrij circuleren in het bloed

! steroïden en schilklier-hormonen kunnen dit niet  hebben een transport eiwit nodig om te
bewegen in bloedvaten omdat bloed een waterige oplossing is

kan wel gewoon terug door bloedvatwand geraken door los te komen van transporteiwit

*inactivatie vrije hormonen: - Binding aan celreceptoren
- Verwijdering door lever, nieren
- Afbraak door extracelulaire enzymen


10.2.4 regulering van de hormonale activiteit

*door welke prikkel kan een endocriene cel in actie schieten?

 Humorale (vloeibare prikkels)
= veranderingen van samenstelling van de extracellulaire vloeistof
Bv: verhoging van kaliumionen

 Neurale prikkels
= verbinding tussen zenuw en klier
 Hormonale prikkel

*hypothalamus en hypofyse

* hypothalamus verbonden met de hypofyse

*zeer belangrijke klieren in hormoonstelsel

*hypothalamus reguleert de hypofyse

*tussen hypofyse en hypothalamus zit een steel =
infundibulum



Pagina | 3

, *functie hypothalamus: controleert de hormonale secreties van de hypofyse (op verschillende
manieren) en de activiteit van het autonoom zenuwstelsel.

*functie hypofyse : endocriene klier: secreteert hormonen die de activiteit van andere endocriene
klieren reguleren

 in hypofyse een voorkwab en achterkwab

Produceerd ADH en oxytocine

7 verschillende hormonen

= allemaal peptidehormonen (wateroplosbaar )  meerste gebruiken dus
cAMP als 2e signaalstof

*hypothalamus

= geeft ≠ mechanismen om andere endocriene organen te stimuleren om hun hormoon af te geven

 Neurale prikkel
Bv: naar de bijniermerg waar adrenaline afgegeven wordt
(via een zenuw)

 Hormonale prikkel
Bv: hypothalamus produceert hormonen die worden afgegeven aan bloed  bereiken
hypofyse  hypofyse bezit receptoren die kunnen reageren met hormonen  afhankelijk
van welk hormoon ze binnenkrijgen van hypothalamus gaan de endocriene cellen van
hypofyse een specifiek hormoon produceren
(via afgifte)

 Via de achterkwab : hormonen worden gemaakt door hypothalamus  via kanaal gebracht
naar hypofyse  belanden dan in bloed
(van toepassing bij ADH en oxytocine)
(via een klierkanaal)

10.3 hypofyse

*bestaat uit 2 kwabben

*hormoonklier die 9 peptidehormonen afgeeft

10.3.1 hypofysevoorkwab

*wordt gereguleerd door regulerende hormonen van zenuwcellen van hypothalamus (via bloedbaan
afgeven)

*heeft een poortadersysteem (= 2 capillairnetwerken die in elkaar gaan opvolgen) (= hormonen die
geproduceerd werden in hypothalamus worden niet eerst verzameld in venen om te versturen naar
het hart  worden direct terug verstuurd naar hypofyse  hypofyse kan reageren met hormonen
voor dat hormonen andere cellen hebben kunnen bereiken)

*negatieve terugkoppeling : hypofyse kan hypothalamus inhiberen




Pagina | 4