Inhoudsopgave
1 H1: Wat is economie?..........................................................................................................................8
1.1 Begrippen.....................................................................................................................................8
1.2 Het economisch probleem............................................................................................................9
1.3 Schaarste en keuzes......................................................................................................................9
1.4 1O principes van economie..........................................................................................................9
2 H2: Denken als een econoom............................................................................................................11
2.1 Economische methodologie.......................................................................................................11
2.1.1 De economie als wetenschap..............................................................................................11
2.1.2 Modellen..............................................................................................................................11
2.1.3 Types redenering.................................................................................................................13
2.1.4 Experimenten in economie..................................................................................................13
2.1.5 Theorieën.............................................................................................................................14
2.1.6 Falsifieerbaarheid................................................................................................................14
2.1.7 De rol van assumpties..........................................................................................................15
2.2 School of thought.......................................................................................................................15
2.2.1 Neoklassieke economie.......................................................................................................15
2.2.2 Feministische economie......................................................................................................16
2.2.3 Marxistische economie........................................................................................................16
2.2.4 De Oostenrijkse school........................................................................................................16
2.3 Econoom als beleidsadviseur......................................................................................................16
2.3.1 Positieve en normatieve analyse.........................................................................................16
2.4 Waarom economen het oneens zijn...........................................................................................17
2.4.1 Verschillen in wetenschappelijke oordelen.........................................................................17
2.4.2 Verschillen in waarden.........................................................................................................17
2.4.3 Beslissingen maken in economie.........................................................................................17
3 H20: Het inkomen van een land meten.............................................................................................18
3.1 Begrippen...................................................................................................................................18
3.2 Marxistische economie...............................................................................................................19
3.3 Oostenrijkse school.....................................................................................................................20
3.4 Keynesianisme............................................................................................................................20
3.5 Monetarisme..............................................................................................................................21
3.6 De aard van macro economie.....................................................................................................21
1
, 3.7 Inkomen en uitgaven van een economie....................................................................................22
3.7.1 Circulaire flow van inkomen................................................................................................22
3.8 Meten van BBP...........................................................................................................................25
3.8.1 BBP is de marktwaarde........................................................................................................26
3.8.2 …van alle…...........................................................................................................................26
3.8.3 …finale…...............................................................................................................................26
3.8.4 …goederen en diensten…....................................................................................................27
3.8.5 …geproduceerd….................................................................................................................27
3.8.6 …binnenin een land…...........................................................................................................27
3.8.7 …in een gegeven tijdsperiode..............................................................................................27
3.9 Componenten van het BBP.........................................................................................................28
3.9.1 Consumptie..........................................................................................................................28
3.9.2 Investering...........................................................................................................................28
3.9.3 Overheidsuitgaven...............................................................................................................28
3.9.4 Netto export........................................................................................................................28
3.10 Reële vs nominale BBP..............................................................................................................29
3.10.1 Een numeriek voorbeeld....................................................................................................29
3.10.2 BBP deflator.......................................................................................................................31
3.11 Limitaties BBP als maatstaf voor de welvaart...........................................................................32
3.12 Internationale verschillen in BBP en kwaliteit van leven..........................................................33
3.13 Levenskost meten.....................................................................................................................33
3.14 Consumer price index (CPI).......................................................................................................34
3.14.1 Hoe wordt CPI berekend?..................................................................................................34
3.14.2 Problemen bij het berekenen van de levenskost...............................................................34
3.14.3 BBP deflator vs prijsindex..................................................................................................35
3.15 Corrigeren van economische variabelen voor de effecten op inflatie......................................36
3.15.1 Geldcijfers uit verschillende tijden.....................................................................................36
3.15.2 Indexatie............................................................................................................................36
3.15.3 Reële en nominale rentevoet............................................................................................37
3.16 Hoe bereken je het BBP?..........................................................................................................38
4 H21: productie en groei.....................................................................................................................40
4.1 Begrippen...................................................................................................................................40
4.2 Economische groei rond de wereld............................................................................................41
4.3 Groei theorie..............................................................................................................................42
4.4 Productiviteit..............................................................................................................................42
4.4.1 Waarom productiviteit zo belangrijk is................................................................................42
2
, 4.4.2 Hoe productiviteit bepaald wordt........................................................................................43
4.4.3 Menselijk kapitaal................................................................................................................43
4.4.4 Natuurlijke hulpbronnen.....................................................................................................43
4.4.5 Technologische kennis.........................................................................................................44
4.5 Oorzaken van groei.....................................................................................................................45
4.5.1 Veranderingen in de spaarrente..........................................................................................45
4.5.2 Een stijging in de populatie..................................................................................................45
4.5.3 Een stijging in technologie...................................................................................................47
4.6 Endogene groei theorie..............................................................................................................48
4.7 Economische groei en publiek beleid.........................................................................................49
4.7.1 Belang van sparen en investeren.........................................................................................49
4.7.2 Afnemende opbrengsten en het Catch-Up effect................................................................50
4.7.3 Investeringen uit het buitenland.........................................................................................50
4.7.4 Educatie...............................................................................................................................51
4.7.5 Gezondheid en voeding.......................................................................................................52
4.7.6 Eigendomsrechten, politieke stabiliteit en goed bestuur....................................................53
4.7.7 Vrijhandel............................................................................................................................54
4.7.8 Onderzoek en ontwikkeling.................................................................................................55
4.7.9 Populatiegroei......................................................................................................................55
5 H22: Werkloosheid en de arbeidsmarkt............................................................................................56
5.1 Begrippen...................................................................................................................................56
5.2 Identificeren van werkloosheid..................................................................................................56
5.2.1 Wat is werkloosheid?...........................................................................................................56
5.2.2 Hoe wordt werkloosheid gemeten?.....................................................................................57
5.3 Oorzaken van werkloosheid.......................................................................................................58
5.3.1 Frictie werkloosheid.............................................................................................................58
5.3.2 Structurele werkloosheid.....................................................................................................59
5.3.3 Arbeidsmarkt imperfecties..................................................................................................60
5.3.4 Demand-deficient werkloosheid..........................................................................................63
5.4 Natuurlijk werkloosheidspercentage..........................................................................................63
5.4.1 Hoelang zitten de werklozen zonder werk?.........................................................................64
5.4.2 Zoeken naar een job............................................................................................................64
5.4.3 Waarom sommige frictiewerkloosheid onvermijdbaar is....................................................64
5.4.4 Publiek beleid en zoeken naar een job................................................................................65
5.4.5 Werkloosheidverzekering....................................................................................................65
5.4.6 Kritiek op de natuurlijke tariefhypothese............................................................................66
3
, 5.5 Marx en het reserveleger van de werklozen...............................................................................67
5.6 Werkloosheidskost.....................................................................................................................68
5.6.1 Werkloosheidskost voor het individu..................................................................................68
5.6.2 Werkloosheidskost voor economie en maatschappij..........................................................69
6 H23: Sparen, investeren en het financiële systeem...........................................................................71
6.1 Begrippen...................................................................................................................................71
6.2 Financiële instituten in de economie..........................................................................................72
6.2.1 Financiële markten..............................................................................................................72
6.2.2 Financiële bemiddelaars......................................................................................................74
6.2.3 Andere financiële instrumenten..........................................................................................76
6.3 Huidige waarde: meten van de tijdwaarde van geld...................................................................78
6.3.1 Toepassing concept huidige waarde....................................................................................79
6.4 Risico managen...........................................................................................................................79
6.4.1 Risico-aversie.......................................................................................................................79
6.5 Activa waardering.......................................................................................................................85
6.5.1 Fundamentele analyse.........................................................................................................85
6.6 Sparen en investeringen in de nationale inkomensrekeningen..................................................85
6.6.1 Belangrijke identiteiten........................................................................................................86
6.6.2 Betekenis van sparen en investeren....................................................................................87
6.7 De markt van leenfondsen..........................................................................................................88
6.7.1 Vraag en aanbod voor leenbare fondsen.............................................................................88
6.7.2 Beleid 1: incentives sparen..................................................................................................89
6.7.3 Beleid 2: incentives investeren............................................................................................90
6.7.4 Beleid 3: overheidsbegrotingstekort en begrotingsoverschot.............................................90
6.7.5 Intemporele keuze...............................................................................................................91
7 H24: Het monetaire systeem.............................................................................................................91
7.1 Begrippen...................................................................................................................................91
7.2 De betekenis van geld.................................................................................................................93
7.2.1 De functies van geld.............................................................................................................93
7.2.2 Liquiditeit.............................................................................................................................94
7.2.3 Soorten geld.........................................................................................................................94
7.2.4 Geld in de economie............................................................................................................95
7.3 De rol van centrale banken.........................................................................................................95
7.3.1 De functies van centrale banken..........................................................................................95
7.4 De Europese Centrale Bank en het eurosysteem........................................................................97
7.5 Banken en de geldvoorraad........................................................................................................98
4