Inleiding Bestuursrecht – Samenvatting – Charlie
Leonard 2022
Week 1 – Bestuursorgaan
Hoorcollege 1
Bestuursrecht = gaat over de verhouding tussen overheid en burger/bedrijf
Kern bestuursrecht:
- De overheid kan eenzijdig de rechtspositie van burgers vaststellen -> overheid oefent dus
macht uit -> verticale machtspositie
- Samenhang tussen recht en politiek
Algemene wet Bestuursrecht (Awb) = algemene rechtsregels
Bijzonder bestuursrecht= specifiek deel van samenleving reguleren
Functies bestuursrecht:
- Het recht voor/van/tegen het bestuur
1. Instrumentele functie: Regels van het bestuur. Regels die bevoegdheden geven aan de
overheid
2. Normerende functie: Regels voor het bestuur. Regels waar organen zich aan houden
(machtsbegrenzing)
3. Waarborgfunctie: Regels tegen het bestuur. Gaan over rechtsbescherming
- Voor de Awb alleen maar bijz. bestuursrecht -> Chaos!
- Awb gelanceerd in tranches
Doelen Awb:
1. Bevorderen eenheid
2. Systematiseren/vereenvoudigen bestuursrecht
3. Codificeren van jurisprudentie (normen)
4. Regelen van algemene onderwerpen die niet passen in bijz. regelgeving
Structuur van de Awb:
- Gelaagde structuur -> steeds specifieker
Structuur van rechtsbescherming awb:
H1: Begrippen
H6: Algemene bepalingen, bezwaar en beroep
H7: Bijzondere bepalingen bezwaar
H8: Bijzondere bepalingen beroep
Structuur van besluitvorming awb:
H1: Begrippen
H2: Algemeen verkeer
H3: Besluiten algemeen
1
,H4: Besluiten bijzonder
H5: Handhaving
Soorten regels:
- Zijn er om duidelijkheid te scheppen wanneer er van een regel mag worden afgeweken
1. Dwingend recht: Bindend, Afwijking van Awb in beginsel niet mogelijk -> in bijz. wet kunnen
uitzonderingen staan op de awb
2. Regelend recht: Bevat de hoofdregel maar staat afwijking uitdrukkelijk toe
3. Aanvullend recht: Bijz. wet bevat hoofdregel naar waarin daar niks staat geldt Awb (vangnet)
4. Facultatief recht: Is niet geldend, tenzij bijz. wetgever dit expliciet heeft aangegeven
Handhavingsrecht (H5 Awb)
- Heeft een veel snellere procedure dan het strafrecht
2 soorten bestuurlijke sancties:
1. Herstelsancties: De overtreding moet ongedaan worden gemaakt en de rechtmatige toestand
wordt hersteld
- Last onder dwangsom: (art 5:31d awb) De persoon die een illegale situatie heeft gecreeerd
moet dat zelf binnen een bepaalde termijn herstellen. Gebeurt dit niet? -> last onder
bestuursdwang en verbeuren van dwangsom per dag
- Last onder bestuursdwang (art. 5:21 Awb) Het bestuursorgaan komt zelf langs om het op te
lossen en verhaalt de kosten op jou
2. Bestraffende sancties: Deze soort sancties zijn bedoeld voor leedtoevoeging dmv boetes (art.
5:40 Awb)
3 kernbegrippen
- Bestuursorgaan (art. 1:1 Awb)
- Belanghebbende (art. 1:2 Awb)
- Besluit (art. 1:3 Awb)
- De Awb is alleen van toepassing op bestuursorganen -> geen bestuursorgaan is geen besluit ->
geen bestuurlijke rechtsbescherming
Waarom bestuursrechter ipv civiele rechter?
1. De bestuursrechter is laagdrempelig
-> Geen verplichting tot inschakelen advocaat
-> Lage griffiekosten
-> Makkelijke informele procedure
2. Er is procedurele rechtvaardigheid:
-> Lage eisen gesteld aan het beroepschrift
-> De bestuursrechter heeft een actieve rol
-> Er word ongelijkheidscompensatie toegepast
2 soorten bestuursorganen
- a-bestuursorganen
- b-bestuursorganen
A-bestuursorganen
2 criterea
2
,1. Het is een orgaan
2. Van een publiekrechterlijke rechtspersoon (art. 2:1 BW of Bijz. wetten)
Dus:
- Een privaatrechterlijke rechtspersoon (BV, NV) kan NOOIT een a-orgaan zijn! (art. 2:3 BW)
- Verschil privaatrechterlijk en publieksrechterlijk -> vind je terug in de wet
- De rechtspersoon is een huls voor de organen, de organen van de rechtspersoon zijn dan de
bestuursorganen
- Alleen organen kunnen bestuurlijke handelingen verrichten en
- De organen moeten een eigen taak hebben
- Wat is een orgaan? -> de onderdelen van de rechtspersoon die taken uitvoeren
Voorbeelden van bestuursorganen
- Organen vd Staat= ministers/staatsecretaris
- Organen vd Gemeenten= College van B&W, Burgermeester, Gemeenteraad
- Organen vd provincies= Gedeputeerde Staten, Provinciale Staten, Commisaris vd Koning
- Organen vd waterschappen= dagelijks bestuur, algemeen bestuur, dijkgraaf
Belang onderscheid rechtspersonen/organen:
- de rechtspersoon is het privaatrechtelijk aanspreekpunt
- Het bestuursorgaan is het publiekrechterlijk aanspreekpunt
Om erachter te komen wat een publiekrechterlijke rechtspersoon is, moeten we kijken naar BW
art 2:1 BW -> 2 gevallen
1. Lid 1 heeft een lijst met publiekrechterlijke rechtspersonen
2. Lid 2 noemt dat andere lichamen ook publiekrechterlijke rechtspersoon kunnen zijn als zij
krachtens publiekrecht rechtspersoonlijkheid hebben -> deze organen hebben in hun
oprichtingswet een clausule waarin het aan het orgaan word gegeven
B-orgaan
2 criterea
1. Een ander persoon/college (natuurlijke rechtspersonen/privaatrechterlijke rechtspersonen)
2. Met openbaar gezag bekleed -> Zijn voor een deel van hun activiteiten bevoegd eenzijdig
rechten/plichten voor een ander in het leven te roepen of bindend vast te stellen.
2 manieren verkrijgen van openbaar gezag:
1. Wettelijk openbaar gezag: volgt uit een wettelijk voorschrift (APK keuringen)
2. Buitenwettelijk openbaar gezag: wanneer uit omstandigheden volgt dat er alsnog sprake is
van een bestuursorgaan ondanks de afwezigheid van een wettelijk voorschrift.
(Legaliteitsbeginsel in gevaar, er is een bestuur dat buiten de bevoegdheid van de overheid
functioneerd)
3 criterea Buitenwettelijk openbaar gezag
(1. Er is sprake van een organisatie die subsidies of uitkeringen verstrekt)
2. Inhoudelijk criterium: de criterea voor het verstrekken van geld moet in beslissende mate
worden bepaald door 1 of meerdere a-organen
3. Financieel criterium: De gelden die beschikbaar worden gesteld voor de uitkering moeten
voor 2/3 deel afkomstig zijn van 1 of meer a-organen
LET OP: Komen uit Schiphol arrest!! (Stichting bevordering kwaliteit leefomgeving Schiphol)
3
, Organen die geen bestuursorgaan zijn (uitzonderingen)
- art 1:1 lid 2!
Stappen plan: Bestuursorgaan
Stap 1: Is er sprake van een a-orgaan? (art. 1:1 onder a)
1a: is er sprake van een publieksrechterlijke rechtspersoon?
1b: is er sprake van een orgaan?
Stap 2: Is er sprake van een b-orgaan?
2a: is er sprake van wettelijk openbaar gezag?
2b: is er sprake van buiten wettelijk openbaar gezag?
2b-1: Is het inhoudelijk vereiste voldaan?
2b-2: Is het financieel vereiste voldaan?
Stap 3: Is er sprake van een van de uitzonderingen van art. 1:1 lid 2?
Stap 4: Conclusie
Literatuur samenvatting
Het bestuur maakt gebruik van eenzijdige rechtshandelingen: het heeft geen toestemming vd
burger nodig om te bepalen wat de rechten/plichten van de burger zijn
Verschil staatsrecht: staatsrecht gaat over de Gw en organieke wetten
Structuur vd Awb
1. Algemene bepalingen
a. H1: Inleidende begripsbepalingen
b. H2: Gaat over communicatie tussen burgers en bestuursorganen
2. Regels over besluitvorming
a. H3+H4: algemene en bijz. bepalingen over besluiten
b. H5: handhaving en sancties
3. Regels over bestuursprocesrecht
H6+H7+H8
H10: bepalingen over bevoegheden van bestuursorganen dmv attributie/delegatie/mandaat
H11: Slotbepalingen
Gedecentraliseerde eenheidsstaat= de Staat regeert centraal met onderdelen die een eigen
bestuursorganisatie en een bepaalde mate van zelfstandigheid hebben maar waarvan de
onderdelen alleen een afgeleid gezag uitoefenen
2 vormen van decentralisatie:
1. Territoriale decentralisatie: er zijn naast parlement bestuursorganen die voor een bepaald
terretorium een algemene bevoegdheid hebben gekregen tot het vaststellen van besluiten ->
wel formeel wettelijk begrensd
2. Functionele decentralisatie: De wetgever heedt bestuursorganen ingesteld die bevoegd zijn
beslissingen te nemen voor enkele in de wet omschreven terreinen of functies
Openbaar lichaam= een aantal organen dat gezamenlijk een gemeenschapsverband vormt
2 soorten openbare lichamen:
4
Leonard 2022
Week 1 – Bestuursorgaan
Hoorcollege 1
Bestuursrecht = gaat over de verhouding tussen overheid en burger/bedrijf
Kern bestuursrecht:
- De overheid kan eenzijdig de rechtspositie van burgers vaststellen -> overheid oefent dus
macht uit -> verticale machtspositie
- Samenhang tussen recht en politiek
Algemene wet Bestuursrecht (Awb) = algemene rechtsregels
Bijzonder bestuursrecht= specifiek deel van samenleving reguleren
Functies bestuursrecht:
- Het recht voor/van/tegen het bestuur
1. Instrumentele functie: Regels van het bestuur. Regels die bevoegdheden geven aan de
overheid
2. Normerende functie: Regels voor het bestuur. Regels waar organen zich aan houden
(machtsbegrenzing)
3. Waarborgfunctie: Regels tegen het bestuur. Gaan over rechtsbescherming
- Voor de Awb alleen maar bijz. bestuursrecht -> Chaos!
- Awb gelanceerd in tranches
Doelen Awb:
1. Bevorderen eenheid
2. Systematiseren/vereenvoudigen bestuursrecht
3. Codificeren van jurisprudentie (normen)
4. Regelen van algemene onderwerpen die niet passen in bijz. regelgeving
Structuur van de Awb:
- Gelaagde structuur -> steeds specifieker
Structuur van rechtsbescherming awb:
H1: Begrippen
H6: Algemene bepalingen, bezwaar en beroep
H7: Bijzondere bepalingen bezwaar
H8: Bijzondere bepalingen beroep
Structuur van besluitvorming awb:
H1: Begrippen
H2: Algemeen verkeer
H3: Besluiten algemeen
1
,H4: Besluiten bijzonder
H5: Handhaving
Soorten regels:
- Zijn er om duidelijkheid te scheppen wanneer er van een regel mag worden afgeweken
1. Dwingend recht: Bindend, Afwijking van Awb in beginsel niet mogelijk -> in bijz. wet kunnen
uitzonderingen staan op de awb
2. Regelend recht: Bevat de hoofdregel maar staat afwijking uitdrukkelijk toe
3. Aanvullend recht: Bijz. wet bevat hoofdregel naar waarin daar niks staat geldt Awb (vangnet)
4. Facultatief recht: Is niet geldend, tenzij bijz. wetgever dit expliciet heeft aangegeven
Handhavingsrecht (H5 Awb)
- Heeft een veel snellere procedure dan het strafrecht
2 soorten bestuurlijke sancties:
1. Herstelsancties: De overtreding moet ongedaan worden gemaakt en de rechtmatige toestand
wordt hersteld
- Last onder dwangsom: (art 5:31d awb) De persoon die een illegale situatie heeft gecreeerd
moet dat zelf binnen een bepaalde termijn herstellen. Gebeurt dit niet? -> last onder
bestuursdwang en verbeuren van dwangsom per dag
- Last onder bestuursdwang (art. 5:21 Awb) Het bestuursorgaan komt zelf langs om het op te
lossen en verhaalt de kosten op jou
2. Bestraffende sancties: Deze soort sancties zijn bedoeld voor leedtoevoeging dmv boetes (art.
5:40 Awb)
3 kernbegrippen
- Bestuursorgaan (art. 1:1 Awb)
- Belanghebbende (art. 1:2 Awb)
- Besluit (art. 1:3 Awb)
- De Awb is alleen van toepassing op bestuursorganen -> geen bestuursorgaan is geen besluit ->
geen bestuurlijke rechtsbescherming
Waarom bestuursrechter ipv civiele rechter?
1. De bestuursrechter is laagdrempelig
-> Geen verplichting tot inschakelen advocaat
-> Lage griffiekosten
-> Makkelijke informele procedure
2. Er is procedurele rechtvaardigheid:
-> Lage eisen gesteld aan het beroepschrift
-> De bestuursrechter heeft een actieve rol
-> Er word ongelijkheidscompensatie toegepast
2 soorten bestuursorganen
- a-bestuursorganen
- b-bestuursorganen
A-bestuursorganen
2 criterea
2
,1. Het is een orgaan
2. Van een publiekrechterlijke rechtspersoon (art. 2:1 BW of Bijz. wetten)
Dus:
- Een privaatrechterlijke rechtspersoon (BV, NV) kan NOOIT een a-orgaan zijn! (art. 2:3 BW)
- Verschil privaatrechterlijk en publieksrechterlijk -> vind je terug in de wet
- De rechtspersoon is een huls voor de organen, de organen van de rechtspersoon zijn dan de
bestuursorganen
- Alleen organen kunnen bestuurlijke handelingen verrichten en
- De organen moeten een eigen taak hebben
- Wat is een orgaan? -> de onderdelen van de rechtspersoon die taken uitvoeren
Voorbeelden van bestuursorganen
- Organen vd Staat= ministers/staatsecretaris
- Organen vd Gemeenten= College van B&W, Burgermeester, Gemeenteraad
- Organen vd provincies= Gedeputeerde Staten, Provinciale Staten, Commisaris vd Koning
- Organen vd waterschappen= dagelijks bestuur, algemeen bestuur, dijkgraaf
Belang onderscheid rechtspersonen/organen:
- de rechtspersoon is het privaatrechtelijk aanspreekpunt
- Het bestuursorgaan is het publiekrechterlijk aanspreekpunt
Om erachter te komen wat een publiekrechterlijke rechtspersoon is, moeten we kijken naar BW
art 2:1 BW -> 2 gevallen
1. Lid 1 heeft een lijst met publiekrechterlijke rechtspersonen
2. Lid 2 noemt dat andere lichamen ook publiekrechterlijke rechtspersoon kunnen zijn als zij
krachtens publiekrecht rechtspersoonlijkheid hebben -> deze organen hebben in hun
oprichtingswet een clausule waarin het aan het orgaan word gegeven
B-orgaan
2 criterea
1. Een ander persoon/college (natuurlijke rechtspersonen/privaatrechterlijke rechtspersonen)
2. Met openbaar gezag bekleed -> Zijn voor een deel van hun activiteiten bevoegd eenzijdig
rechten/plichten voor een ander in het leven te roepen of bindend vast te stellen.
2 manieren verkrijgen van openbaar gezag:
1. Wettelijk openbaar gezag: volgt uit een wettelijk voorschrift (APK keuringen)
2. Buitenwettelijk openbaar gezag: wanneer uit omstandigheden volgt dat er alsnog sprake is
van een bestuursorgaan ondanks de afwezigheid van een wettelijk voorschrift.
(Legaliteitsbeginsel in gevaar, er is een bestuur dat buiten de bevoegdheid van de overheid
functioneerd)
3 criterea Buitenwettelijk openbaar gezag
(1. Er is sprake van een organisatie die subsidies of uitkeringen verstrekt)
2. Inhoudelijk criterium: de criterea voor het verstrekken van geld moet in beslissende mate
worden bepaald door 1 of meerdere a-organen
3. Financieel criterium: De gelden die beschikbaar worden gesteld voor de uitkering moeten
voor 2/3 deel afkomstig zijn van 1 of meer a-organen
LET OP: Komen uit Schiphol arrest!! (Stichting bevordering kwaliteit leefomgeving Schiphol)
3
, Organen die geen bestuursorgaan zijn (uitzonderingen)
- art 1:1 lid 2!
Stappen plan: Bestuursorgaan
Stap 1: Is er sprake van een a-orgaan? (art. 1:1 onder a)
1a: is er sprake van een publieksrechterlijke rechtspersoon?
1b: is er sprake van een orgaan?
Stap 2: Is er sprake van een b-orgaan?
2a: is er sprake van wettelijk openbaar gezag?
2b: is er sprake van buiten wettelijk openbaar gezag?
2b-1: Is het inhoudelijk vereiste voldaan?
2b-2: Is het financieel vereiste voldaan?
Stap 3: Is er sprake van een van de uitzonderingen van art. 1:1 lid 2?
Stap 4: Conclusie
Literatuur samenvatting
Het bestuur maakt gebruik van eenzijdige rechtshandelingen: het heeft geen toestemming vd
burger nodig om te bepalen wat de rechten/plichten van de burger zijn
Verschil staatsrecht: staatsrecht gaat over de Gw en organieke wetten
Structuur vd Awb
1. Algemene bepalingen
a. H1: Inleidende begripsbepalingen
b. H2: Gaat over communicatie tussen burgers en bestuursorganen
2. Regels over besluitvorming
a. H3+H4: algemene en bijz. bepalingen over besluiten
b. H5: handhaving en sancties
3. Regels over bestuursprocesrecht
H6+H7+H8
H10: bepalingen over bevoegheden van bestuursorganen dmv attributie/delegatie/mandaat
H11: Slotbepalingen
Gedecentraliseerde eenheidsstaat= de Staat regeert centraal met onderdelen die een eigen
bestuursorganisatie en een bepaalde mate van zelfstandigheid hebben maar waarvan de
onderdelen alleen een afgeleid gezag uitoefenen
2 vormen van decentralisatie:
1. Territoriale decentralisatie: er zijn naast parlement bestuursorganen die voor een bepaald
terretorium een algemene bevoegdheid hebben gekregen tot het vaststellen van besluiten ->
wel formeel wettelijk begrensd
2. Functionele decentralisatie: De wetgever heedt bestuursorganen ingesteld die bevoegd zijn
beslissingen te nemen voor enkele in de wet omschreven terreinen of functies
Openbaar lichaam= een aantal organen dat gezamenlijk een gemeenschapsverband vormt
2 soorten openbare lichamen:
4
