2021-
2022
Sociologie
HBO-V
REGITZE KOOTSTRA
,HOOFDSTUK 6 ZELFMANAGEMENT................................................................................................................ 2
6.1 INLEIDING........................................................................................................................................................2
6.2 ZELFMANAGEMENT EN GEZONDHEID.....................................................................................................................2
6.4 ZELFMANAGEMENT EN MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT...............................................................................................3
HOOFDSTUK 9 VERPLEGEN ALS BEROEP......................................................................................................... 4
9.1 INLEIDING....................................................................................................................................................... 4
9.2 PROFESSIONALISERING VAN HET VERPLEEGKUNDIG BEROEP.......................................................................................4
9.2.1 Individuele professionalisering...............................................................................................................4
9.2.2 De positie van het verpleegkundig beroep.............................................................................................4
9.3 DE KENMERKENBENADERING...............................................................................................................................5
9.5 ACTUELE ONTWIKKELING....................................................................................................................................5
9.5.1 Van overheid naar markt.......................................................................................................................5
9.6 GEVOLGEN VOOR HET VERPLEEGKUNDIG BEROEP....................................................................................................6
9.7 DE PROFESSIONAL VAN DE TOEKOMST..................................................................................................................6
9.8 DE VERPLEEGKUNDIGE PROFESSIONAL VAN DE TOEKOMST.........................................................................................6
HOOFDSTUK 10 POSITIE EN ROL VAN DE VERPLEEGKUNDIGE.........................................................................7
10.1 DE POSITIE VAN VERPLEEGKUNDIGEN..................................................................................................................7
10.1.1 De positie van verpleegkundigen in de gezondheidszorg (macroniveau)............................................7
10.1.2 De positie van verpleegkundigen in organisaties (mesoniveau)..........................................................7
10.1.3 De positie van verpleegkundigen in concrete relaties (microniveau)..................................................8
10.1.4 Machtsaspecten in de relatie tussen verpleegkundige en zorgvrager.................................................8
10.2 DE ROL VAN VERPLEEGKUNDIGEN.......................................................................................................................8
10.2.1 Maatschappelijke waarden en normen (macroniveau).......................................................................9
10.2.2 Grote organisatorische verbanden (mesoniveau)................................................................................9
10.2.3 Concrete relaties (microniveau)...........................................................................................................9
10.3 ROLCONFLICTEN...........................................................................................................................................10
10.4 VERPLEGEN IN EEN KRACHTEN VAN BELANG.......................................................................................................10
10.4.1 Verplegen op macroniveau................................................................................................................10
10.4.2 Verplegen op mesoniveau..................................................................................................................11
10.4.3 Verplegen op microniveau..................................................................................................................11
10.5 HULPVERLENING EN IDEOLOGIE.......................................................................................................................11
10.6 VERPLEGEN ALS HET MAKEN VAN KEUZES..........................................................................................................12
HOOFDSTUK 11 POSITIE EN ROL VAN DE ZORGVRAGER................................................................................12
11.1 DE ROL VAN ZIEKTE.......................................................................................................................................12
11.1.2 Socialisatie..........................................................................................................................................12
11.1.3 Resocialisatie......................................................................................................................................12
11.1.4 Normalisatie en integratie.................................................................................................................13
11.2 DE ROL VAN ZORGVRAGER..............................................................................................................................13
11.2.1 Structurele factoren en de rol van de zorgvrager..............................................................................13
HOOFDSTUK 14 VAN VERZORGINGSSTAAT NAAR PARTICIPATIEMAATSCHAPPIJ...........................................13
14.1 DE VERZORGINGSSTAAT.................................................................................................................................13
14.2 METHODEN VOOR VERDELING VAN MACHT EN DE VERZORGINGSSTAAT....................................................................14
14.2.1 Liefdadigheid......................................................................................................................................15
14.2.2 Overerving..........................................................................................................................................15
14.2.4 Onderhandelen...................................................................................................................................15
14.2.5 Hiërarchische, bureaucratische waarde verdeling.............................................................................15
14.2.6 Marktmechanisme.............................................................................................................................16
14.2.7 Stemmen.............................................................................................................................................16
14.3 DE VERZORGINGSSTAAT ONDER DRUK...............................................................................................................16
14.3.1 De onbetaalbaarheid van de verzorgingsstaat..................................................................................16
14.3.2 De onbeheersbaarheid van de verzorgingsstaat................................................................................17
1
, 14.3.3 De dubieuze ideologie........................................................................................................................17
14.4 DE PARTICIPATIESAMENLEVING........................................................................................................................18
14.4.1 Wat is de participatiesamenleving?...................................................................................................18
14.4.2 Draagvlak...........................................................................................................................................18
14.4.3 De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)..............................................................................19
14.4.4 Dilemma’s...........................................................................................................................................19
Hoofdstuk 6 Zelfmanagement
6.1 inleiding
“Zelfmanagement is het individuele vermogen van personen om waar mogelijk
gezondheidsproblemen te voorkomen, en, wanneer deze toch optreden: om te gaan met symptomen,
de behandeling, de lichamelijke, psychische en sociale consequenties van de gezondheidstoestand te
monitoren en te reageren op een manier die bijdraagt aan een bevredigende kwaliteit van leven
(Lambregst en Grotendorst 2012).”
Naast het begrip zelfmanagement duiken allerlei verwante begrippen op als zelfredzaamheid,
zelfregie, empowerment en eigen verantwoordelijkheid. Dit laatste begrip is van toepassing op elke
volwassene in onze samenleving. Ieder mens is zelf verantwoordelijk voor zijn eigen daden.
Zelfredzaamheid verwijst naar jezelf kunnen redden en dus geen hulp van anderen nodig hebben.
Het is het vermogen om zelf voorzieningen te treffen die deelname aan het maatschappelijk verkeer
mogelijk maken. Zelfregie is het vermogen van iemand om zelfstandig te beslissen hoe zijn leven op
verschillende levensgebieden eruit moet zien. Het is ook het vermogen om zo veel mogelijk de regie
te houden over het leven wanneer er zorg of begeleiding nodig is. Dan spreken we over
zelfmanagement in de zorg. Empowerment is een begrip dat vooral in de GGZ wordt gehanteerd. Het
gaat om het vergroten van het zelfbewustzijn, het zelfvertrouwen en de handelingsbekwaamheid van
mensen, zodat zij in staat zijn tot zelfmanagement.
De International Classification of Functioning (ICF), een model dat de mens en zijn gezondheid altijd
beziet vanuit de context waarin het individu verkeert. De ICF heeft drie niveaus.
1. Het functioneren van de mens wordt beschreven in termen van lichamelijke functies en
eigenschappen.
2. De activiteiten die de mensen uitvoert.
3. De context, de mate waarin individuen deelnemen aan de samenleving.
6.2 Zelfmanagement en gezondheid
“gezondheid is geen ideale situatie van welzijn die verkregen zou worden door de volledige
uitbanning van ziekte. Gezondheid is een modus vivendi die onvolmaakte mensen in staat stelt om
een voldoening schenkend en niet al te pijnlijk bestaan te leiden in hun omgang met een onvolmaakte
wereld (Dubos 1965).”
Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de
fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het ‘leven’.
Behalve omschrijvingen van het begrip gezondheid zijn er definities van het begrip ziekte. Drie
belangrijke zijn:
- Een magisch-religieus ziektebegrip; Ziekte als bezetenheid door boze geesten of als straf van
God.
- Een natuurwetenschappelijke ziektebegrip; ziekte als orgaanstoornis.
2
2022
Sociologie
HBO-V
REGITZE KOOTSTRA
,HOOFDSTUK 6 ZELFMANAGEMENT................................................................................................................ 2
6.1 INLEIDING........................................................................................................................................................2
6.2 ZELFMANAGEMENT EN GEZONDHEID.....................................................................................................................2
6.4 ZELFMANAGEMENT EN MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT...............................................................................................3
HOOFDSTUK 9 VERPLEGEN ALS BEROEP......................................................................................................... 4
9.1 INLEIDING....................................................................................................................................................... 4
9.2 PROFESSIONALISERING VAN HET VERPLEEGKUNDIG BEROEP.......................................................................................4
9.2.1 Individuele professionalisering...............................................................................................................4
9.2.2 De positie van het verpleegkundig beroep.............................................................................................4
9.3 DE KENMERKENBENADERING...............................................................................................................................5
9.5 ACTUELE ONTWIKKELING....................................................................................................................................5
9.5.1 Van overheid naar markt.......................................................................................................................5
9.6 GEVOLGEN VOOR HET VERPLEEGKUNDIG BEROEP....................................................................................................6
9.7 DE PROFESSIONAL VAN DE TOEKOMST..................................................................................................................6
9.8 DE VERPLEEGKUNDIGE PROFESSIONAL VAN DE TOEKOMST.........................................................................................6
HOOFDSTUK 10 POSITIE EN ROL VAN DE VERPLEEGKUNDIGE.........................................................................7
10.1 DE POSITIE VAN VERPLEEGKUNDIGEN..................................................................................................................7
10.1.1 De positie van verpleegkundigen in de gezondheidszorg (macroniveau)............................................7
10.1.2 De positie van verpleegkundigen in organisaties (mesoniveau)..........................................................7
10.1.3 De positie van verpleegkundigen in concrete relaties (microniveau)..................................................8
10.1.4 Machtsaspecten in de relatie tussen verpleegkundige en zorgvrager.................................................8
10.2 DE ROL VAN VERPLEEGKUNDIGEN.......................................................................................................................8
10.2.1 Maatschappelijke waarden en normen (macroniveau).......................................................................9
10.2.2 Grote organisatorische verbanden (mesoniveau)................................................................................9
10.2.3 Concrete relaties (microniveau)...........................................................................................................9
10.3 ROLCONFLICTEN...........................................................................................................................................10
10.4 VERPLEGEN IN EEN KRACHTEN VAN BELANG.......................................................................................................10
10.4.1 Verplegen op macroniveau................................................................................................................10
10.4.2 Verplegen op mesoniveau..................................................................................................................11
10.4.3 Verplegen op microniveau..................................................................................................................11
10.5 HULPVERLENING EN IDEOLOGIE.......................................................................................................................11
10.6 VERPLEGEN ALS HET MAKEN VAN KEUZES..........................................................................................................12
HOOFDSTUK 11 POSITIE EN ROL VAN DE ZORGVRAGER................................................................................12
11.1 DE ROL VAN ZIEKTE.......................................................................................................................................12
11.1.2 Socialisatie..........................................................................................................................................12
11.1.3 Resocialisatie......................................................................................................................................12
11.1.4 Normalisatie en integratie.................................................................................................................13
11.2 DE ROL VAN ZORGVRAGER..............................................................................................................................13
11.2.1 Structurele factoren en de rol van de zorgvrager..............................................................................13
HOOFDSTUK 14 VAN VERZORGINGSSTAAT NAAR PARTICIPATIEMAATSCHAPPIJ...........................................13
14.1 DE VERZORGINGSSTAAT.................................................................................................................................13
14.2 METHODEN VOOR VERDELING VAN MACHT EN DE VERZORGINGSSTAAT....................................................................14
14.2.1 Liefdadigheid......................................................................................................................................15
14.2.2 Overerving..........................................................................................................................................15
14.2.4 Onderhandelen...................................................................................................................................15
14.2.5 Hiërarchische, bureaucratische waarde verdeling.............................................................................15
14.2.6 Marktmechanisme.............................................................................................................................16
14.2.7 Stemmen.............................................................................................................................................16
14.3 DE VERZORGINGSSTAAT ONDER DRUK...............................................................................................................16
14.3.1 De onbetaalbaarheid van de verzorgingsstaat..................................................................................16
14.3.2 De onbeheersbaarheid van de verzorgingsstaat................................................................................17
1
, 14.3.3 De dubieuze ideologie........................................................................................................................17
14.4 DE PARTICIPATIESAMENLEVING........................................................................................................................18
14.4.1 Wat is de participatiesamenleving?...................................................................................................18
14.4.2 Draagvlak...........................................................................................................................................18
14.4.3 De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)..............................................................................19
14.4.4 Dilemma’s...........................................................................................................................................19
Hoofdstuk 6 Zelfmanagement
6.1 inleiding
“Zelfmanagement is het individuele vermogen van personen om waar mogelijk
gezondheidsproblemen te voorkomen, en, wanneer deze toch optreden: om te gaan met symptomen,
de behandeling, de lichamelijke, psychische en sociale consequenties van de gezondheidstoestand te
monitoren en te reageren op een manier die bijdraagt aan een bevredigende kwaliteit van leven
(Lambregst en Grotendorst 2012).”
Naast het begrip zelfmanagement duiken allerlei verwante begrippen op als zelfredzaamheid,
zelfregie, empowerment en eigen verantwoordelijkheid. Dit laatste begrip is van toepassing op elke
volwassene in onze samenleving. Ieder mens is zelf verantwoordelijk voor zijn eigen daden.
Zelfredzaamheid verwijst naar jezelf kunnen redden en dus geen hulp van anderen nodig hebben.
Het is het vermogen om zelf voorzieningen te treffen die deelname aan het maatschappelijk verkeer
mogelijk maken. Zelfregie is het vermogen van iemand om zelfstandig te beslissen hoe zijn leven op
verschillende levensgebieden eruit moet zien. Het is ook het vermogen om zo veel mogelijk de regie
te houden over het leven wanneer er zorg of begeleiding nodig is. Dan spreken we over
zelfmanagement in de zorg. Empowerment is een begrip dat vooral in de GGZ wordt gehanteerd. Het
gaat om het vergroten van het zelfbewustzijn, het zelfvertrouwen en de handelingsbekwaamheid van
mensen, zodat zij in staat zijn tot zelfmanagement.
De International Classification of Functioning (ICF), een model dat de mens en zijn gezondheid altijd
beziet vanuit de context waarin het individu verkeert. De ICF heeft drie niveaus.
1. Het functioneren van de mens wordt beschreven in termen van lichamelijke functies en
eigenschappen.
2. De activiteiten die de mensen uitvoert.
3. De context, de mate waarin individuen deelnemen aan de samenleving.
6.2 Zelfmanagement en gezondheid
“gezondheid is geen ideale situatie van welzijn die verkregen zou worden door de volledige
uitbanning van ziekte. Gezondheid is een modus vivendi die onvolmaakte mensen in staat stelt om
een voldoening schenkend en niet al te pijnlijk bestaan te leiden in hun omgang met een onvolmaakte
wereld (Dubos 1965).”
Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de
fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het ‘leven’.
Behalve omschrijvingen van het begrip gezondheid zijn er definities van het begrip ziekte. Drie
belangrijke zijn:
- Een magisch-religieus ziektebegrip; Ziekte als bezetenheid door boze geesten of als straf van
God.
- Een natuurwetenschappelijke ziektebegrip; ziekte als orgaanstoornis.
2
