Diagnostiek – TiU
IndyJacobs
Diagnostiek
Opmerking vooraf
• Alle kopjes zijn blauw gekleurd.
• Alle deelkopjes zijn lichtblauw gekleurd.
• Alle begrippen zijn felblauw gekleurd.
• Alle belangrijke namen zijn rood gekleurd en onderstreept.
• Alle aandachtspunten waar je even op moet letten zijn felroze gekleurd: Let op.
• Alle kernwoorden zijn onderstreept.
• De Engelse vertaling is schuingedrukt.
• Alle afbeeldingen komen uit de slides van Diagnostiek 2022-2023, tenzij anders
vermeldt.
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ..................................................................................................... 1
Hoorcollege 1 Diagnostiek ...................................................................................... 3
Leerdoel 1 Begrijpen wat diagnostiek is ................................................................. 3
Leerdoel 2 Begrijpen wat de diagnostische cyclus inhoudt en de stappen en criteria
voor het voorbereiden van een diagnostisch onderzoek ........................................... 4
Hoorcollege 2 Anamnese en Observatie .................................................................... 7
Leerdoel 1 Welke informatie er tijdens de anamnese verkregen moet worden ............ 7
Leerdoel 2 Uit welke onderdelen kan een anamnese bestaan ................................... 8
Leerdoel 3 Welke werktheorieën zijn relevant voor het verkrijgen van de juiste
informatie tijdens een anamnese .........................................................................10
Leerdoel 4 De invloed van personen op een intake gesprek ....................................10
Leerdoel 5 Waar op gelet moet worden bij het uitvoeren van ongestandaardiseerde
observatie ........................................................................................................12
Leerdoel 6 Waarvoor een gestandaardiseerde observatie ingezet kan worden ...........12
Hoorcollege 3 Persoonlijkheidsonderzoek (en projectieve technieken) .........................13
Leerdoel 1 Persoonlijkheidsfactoren en -typen zijn klinisch belangrijk, o.a. als in-stand-
houdende factoren en persoonlijkheidsproblematiek ..............................................13
Leerdoel 2 Persoonlijkheid kan gemeten worden met verschillende soorten
instrumenten zoals vragenlijsten en projectieve tests .............................................18
Hoorcollege 4 Neuropsychologie en Intelligentie .......................................................23
Leerdoel 1 Cognitieve vaardigheden en testen.......................................................23
Leerdoel 2 Klinische praktijk en neuropsychologisch onderzoek ...............................26
Hoorcollege 5 Dyslexie & Leerstoornissen ................................................................32
Leerdoel 1 Leerstoornissen algemeen ...................................................................32
Hoofdstuk 10 Onderzoek naar leervorderingen: Tak et al. (2020) ......................34
Leerdoel 2 Dyslexie ...........................................................................................38
Leerdoel 3 Dyscalculie ........................................................................................39
1
Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar.
, Diagnostiek – TiU
IndyJacobs
Hoorcollege 6 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen en comorbiditeit (o.a.
gedragsstoornissen)..............................................................................................45
Leerdoel 1 ASS als voorbeeld diagnostiek proces neurobiologische
ontwikkelingsstoornissen ....................................................................................45
Leerdoel 2 Onderbouwing uit de literatuur voor ASS ..............................................47
Leerdoel 3 Comborbiditeit FASD ..........................................................................52
Leerdoel 4 Comorbiditeit neurobiologische ontwikkelingsstoornis ADHD – conduct
disorder in kinderen en jongeren .........................................................................55
Hoorcollege 7 Trauma- en stressorgerelateerde stoornissen .......................................58
Leerdoel 1 Problematische gehechtheid ................................................................58
Leerdoel 2 Trauma ............................................................................................63
Leerdoel 3 Gedragsstoornis .................................................................................65
2
Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar.
, Diagnostiek – TiU
IndyJacobs
Hoorcollege 1 Diagnostiek
Leerdoel 1 Begrijpen wat diagnostiek is
Doel van diagnostiek
• Het beschrijven en verklaren van problemen en beperkingen in het dagelijks leven
(in een bepaalde situatie) met als doel deze vervolgens middels interventie te
minimaliseren en te sturen op zelfredzaamheid.
• Vertaling van deze verklaringen naar de dagelijkse praktijk middels een
behandelings- of revalidatieplan.
• Self determination: zoveel mogelijk een persoon helpen om weer zelfstandig
verder te kunnen.
Verklaren van problemen en beperkingen in het dagelijks leven vereist:
Een volledig overzicht (het actief zoeken van informatie, echt speuren) van:
1. De problemen en beperkingen in alle levensgebieden (niet alleen de stukjes die je
bij aanmelding krijgt).
2. Alle mogelijke soorten verklaringen hiervoor: medische; paramedische
(waaronder (neuro)psychologie); persoonlijke factoren; omgevingsfactoren.
3. De beschermende factoren.
International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF)
ICF = Internationaal systeem van World Health Organisation: ter ordening van
alle informatie. In universele terminologie. Georganiseerd core areas.
Keuze systeem – hoe denk je over mental health (problems)
Er zijn veel omgevingsfactoren: druk van systemen waar economische problemen zijn,
geweld, armoede. Maar ook in een gezonde situatie: kijkt men naar bredere context, of
werk meer gestructureerd kan worden, zodat de sfeer constructief is, zodat mensen zich
gaan ontplooien.
Dyslexia developmental disorder? Advantageous bias?
Helen Taylor, Martin David Vestergaard. Development al Dyslexia: Disorder or
Specialization in Exploration? Frontiers in Psychology, 2022; DOI: 10.3389/fpsyg.2022.8
89245 → Op basis van deze bevindingen - die duidelijk waren op meerdere domeinen,
van visuele verwerking tot geheugen en op alle analyseniveaus - stellen de onderzoekers
dat we ons perspectief van dyslexie als een neurologische stoornis moeten veranderen.
Overzicht over al die gegevens: ICF handig tool
Inzicht in beperkingen en problemen vereist. Voor elk levensgebied, identificatie
van hun mogelijke medische oorzaken en oorzaken op functieniveau en identificatie van
relevante persoonlijke- en omgevingsfactoren (oorzakelijk of in stand houdend;
protectief):
Gegevens te verzamelen (1): Zo specifiek mogelijk uitvragen!
Gezondheid, aandoeningen, ziekten Intake (“Observatiefase")
Functies: sensorisch, Activiteiten beperkingen: Participatie
motorisch, cognitief, welke beperkingen problemen:
lichamelijk, emotioneel beschrijft de persoon deelname aan
stoornissen. tijdens activiteiten. activiteiten.
Medische documenten; (Para)
Omgevingsfactoren medische documenten; (Neuro) Persoonlijke factoren
psychologische diagnostiek
3
Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar.
, Diagnostiek – TiU
IndyJacobs
Tools om gegevens (1) te verzamelen: intake: anamnese, heteroanamnese;
vragenlijsten; observaties.
Foetaal alcohol syndroom (FASD), mogelijk hierbij te zien dat de temperatuurregulatie
verstoord is, het kan zijn dat op een koude dag het kind met een shirt rent. Er is een
verschil in het sensorische hier dus goed kijken welke soort stoornis het is.
• Beperkingen in activiteiten: lezen, lopen, schrijven.
• Problemen in participatie: slechte cijfers op school, moeite met sociale aansluiting.
• Stoornissen in functies.
“Shania ervaart beperkingen met lezen die zorgen voor problemen in de progressie op
school, en die verklaard kunnen worden door de klanktekenkoppeling.” Er moet dus aan
de klanktekenkoppeling gewerkt worden.
Niet doen: “Shania ervaart problemen met lezen die zorgen voor problemen op school die
verklaard kunnen worden door problemen in de klanktekenkoppeling.”
JIJ bent verantwoordelijk voor het complete plaatje
• Het is nodig om de ontbrekende puzzelstukjes te identificeren en ervoor te zorgen
dat deze gecreëerd worden.
• Verschillende disciplines leveren puzzelstukjes aan integratie van de puzzelstukjes
tot een duidelijk verklarend plaatje.
Leerdoel 2 Begrijpen wat de diagnostische cyclus inhoudt en de stappen en
criteria voor het voorbereiden van een diagnostisch onderzoek
Regulatieve cyclus en Empirische cyclus (rechts)
1. Observatie. 2. Inductie: kijken welke hypothesen genereren. 3. Deductie:
instrumenten selecteren die het beste helpen om de onderzoeksvraag te beantwoorden.
4. Toetsing: is de werkelijke toetsing. 5. De evaluatie.
Theoretisch kader en praktische stappen
Observatie: verwijzing (intakeoverleg); intakegesprek en gespreksobservaties;
screening; dossierinformatie → alles samen is de Intake.
Denk aan ICF als kapstok voor de probleemherkenning:
• Korte samenvatting bekende gegevens; anamnestische gegevens.
• Klachtbeleving en beloop; hulpvraag patiënt; informatie uit screening.
• Positieve gedragingen; observatiegegevens; kopjes gebruiken.
Theoretisch kader – voorbeeld observatie
Observatie → verwijzing. Onderkenning; verklaring; indiceren.
4
Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar.
IndyJacobs
Diagnostiek
Opmerking vooraf
• Alle kopjes zijn blauw gekleurd.
• Alle deelkopjes zijn lichtblauw gekleurd.
• Alle begrippen zijn felblauw gekleurd.
• Alle belangrijke namen zijn rood gekleurd en onderstreept.
• Alle aandachtspunten waar je even op moet letten zijn felroze gekleurd: Let op.
• Alle kernwoorden zijn onderstreept.
• De Engelse vertaling is schuingedrukt.
• Alle afbeeldingen komen uit de slides van Diagnostiek 2022-2023, tenzij anders
vermeldt.
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ..................................................................................................... 1
Hoorcollege 1 Diagnostiek ...................................................................................... 3
Leerdoel 1 Begrijpen wat diagnostiek is ................................................................. 3
Leerdoel 2 Begrijpen wat de diagnostische cyclus inhoudt en de stappen en criteria
voor het voorbereiden van een diagnostisch onderzoek ........................................... 4
Hoorcollege 2 Anamnese en Observatie .................................................................... 7
Leerdoel 1 Welke informatie er tijdens de anamnese verkregen moet worden ............ 7
Leerdoel 2 Uit welke onderdelen kan een anamnese bestaan ................................... 8
Leerdoel 3 Welke werktheorieën zijn relevant voor het verkrijgen van de juiste
informatie tijdens een anamnese .........................................................................10
Leerdoel 4 De invloed van personen op een intake gesprek ....................................10
Leerdoel 5 Waar op gelet moet worden bij het uitvoeren van ongestandaardiseerde
observatie ........................................................................................................12
Leerdoel 6 Waarvoor een gestandaardiseerde observatie ingezet kan worden ...........12
Hoorcollege 3 Persoonlijkheidsonderzoek (en projectieve technieken) .........................13
Leerdoel 1 Persoonlijkheidsfactoren en -typen zijn klinisch belangrijk, o.a. als in-stand-
houdende factoren en persoonlijkheidsproblematiek ..............................................13
Leerdoel 2 Persoonlijkheid kan gemeten worden met verschillende soorten
instrumenten zoals vragenlijsten en projectieve tests .............................................18
Hoorcollege 4 Neuropsychologie en Intelligentie .......................................................23
Leerdoel 1 Cognitieve vaardigheden en testen.......................................................23
Leerdoel 2 Klinische praktijk en neuropsychologisch onderzoek ...............................26
Hoorcollege 5 Dyslexie & Leerstoornissen ................................................................32
Leerdoel 1 Leerstoornissen algemeen ...................................................................32
Hoofdstuk 10 Onderzoek naar leervorderingen: Tak et al. (2020) ......................34
Leerdoel 2 Dyslexie ...........................................................................................38
Leerdoel 3 Dyscalculie ........................................................................................39
1
Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar.
, Diagnostiek – TiU
IndyJacobs
Hoorcollege 6 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen en comorbiditeit (o.a.
gedragsstoornissen)..............................................................................................45
Leerdoel 1 ASS als voorbeeld diagnostiek proces neurobiologische
ontwikkelingsstoornissen ....................................................................................45
Leerdoel 2 Onderbouwing uit de literatuur voor ASS ..............................................47
Leerdoel 3 Comborbiditeit FASD ..........................................................................52
Leerdoel 4 Comorbiditeit neurobiologische ontwikkelingsstoornis ADHD – conduct
disorder in kinderen en jongeren .........................................................................55
Hoorcollege 7 Trauma- en stressorgerelateerde stoornissen .......................................58
Leerdoel 1 Problematische gehechtheid ................................................................58
Leerdoel 2 Trauma ............................................................................................63
Leerdoel 3 Gedragsstoornis .................................................................................65
2
Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar.
, Diagnostiek – TiU
IndyJacobs
Hoorcollege 1 Diagnostiek
Leerdoel 1 Begrijpen wat diagnostiek is
Doel van diagnostiek
• Het beschrijven en verklaren van problemen en beperkingen in het dagelijks leven
(in een bepaalde situatie) met als doel deze vervolgens middels interventie te
minimaliseren en te sturen op zelfredzaamheid.
• Vertaling van deze verklaringen naar de dagelijkse praktijk middels een
behandelings- of revalidatieplan.
• Self determination: zoveel mogelijk een persoon helpen om weer zelfstandig
verder te kunnen.
Verklaren van problemen en beperkingen in het dagelijks leven vereist:
Een volledig overzicht (het actief zoeken van informatie, echt speuren) van:
1. De problemen en beperkingen in alle levensgebieden (niet alleen de stukjes die je
bij aanmelding krijgt).
2. Alle mogelijke soorten verklaringen hiervoor: medische; paramedische
(waaronder (neuro)psychologie); persoonlijke factoren; omgevingsfactoren.
3. De beschermende factoren.
International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF)
ICF = Internationaal systeem van World Health Organisation: ter ordening van
alle informatie. In universele terminologie. Georganiseerd core areas.
Keuze systeem – hoe denk je over mental health (problems)
Er zijn veel omgevingsfactoren: druk van systemen waar economische problemen zijn,
geweld, armoede. Maar ook in een gezonde situatie: kijkt men naar bredere context, of
werk meer gestructureerd kan worden, zodat de sfeer constructief is, zodat mensen zich
gaan ontplooien.
Dyslexia developmental disorder? Advantageous bias?
Helen Taylor, Martin David Vestergaard. Development al Dyslexia: Disorder or
Specialization in Exploration? Frontiers in Psychology, 2022; DOI: 10.3389/fpsyg.2022.8
89245 → Op basis van deze bevindingen - die duidelijk waren op meerdere domeinen,
van visuele verwerking tot geheugen en op alle analyseniveaus - stellen de onderzoekers
dat we ons perspectief van dyslexie als een neurologische stoornis moeten veranderen.
Overzicht over al die gegevens: ICF handig tool
Inzicht in beperkingen en problemen vereist. Voor elk levensgebied, identificatie
van hun mogelijke medische oorzaken en oorzaken op functieniveau en identificatie van
relevante persoonlijke- en omgevingsfactoren (oorzakelijk of in stand houdend;
protectief):
Gegevens te verzamelen (1): Zo specifiek mogelijk uitvragen!
Gezondheid, aandoeningen, ziekten Intake (“Observatiefase")
Functies: sensorisch, Activiteiten beperkingen: Participatie
motorisch, cognitief, welke beperkingen problemen:
lichamelijk, emotioneel beschrijft de persoon deelname aan
stoornissen. tijdens activiteiten. activiteiten.
Medische documenten; (Para)
Omgevingsfactoren medische documenten; (Neuro) Persoonlijke factoren
psychologische diagnostiek
3
Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar.
, Diagnostiek – TiU
IndyJacobs
Tools om gegevens (1) te verzamelen: intake: anamnese, heteroanamnese;
vragenlijsten; observaties.
Foetaal alcohol syndroom (FASD), mogelijk hierbij te zien dat de temperatuurregulatie
verstoord is, het kan zijn dat op een koude dag het kind met een shirt rent. Er is een
verschil in het sensorische hier dus goed kijken welke soort stoornis het is.
• Beperkingen in activiteiten: lezen, lopen, schrijven.
• Problemen in participatie: slechte cijfers op school, moeite met sociale aansluiting.
• Stoornissen in functies.
“Shania ervaart beperkingen met lezen die zorgen voor problemen in de progressie op
school, en die verklaard kunnen worden door de klanktekenkoppeling.” Er moet dus aan
de klanktekenkoppeling gewerkt worden.
Niet doen: “Shania ervaart problemen met lezen die zorgen voor problemen op school die
verklaard kunnen worden door problemen in de klanktekenkoppeling.”
JIJ bent verantwoordelijk voor het complete plaatje
• Het is nodig om de ontbrekende puzzelstukjes te identificeren en ervoor te zorgen
dat deze gecreëerd worden.
• Verschillende disciplines leveren puzzelstukjes aan integratie van de puzzelstukjes
tot een duidelijk verklarend plaatje.
Leerdoel 2 Begrijpen wat de diagnostische cyclus inhoudt en de stappen en
criteria voor het voorbereiden van een diagnostisch onderzoek
Regulatieve cyclus en Empirische cyclus (rechts)
1. Observatie. 2. Inductie: kijken welke hypothesen genereren. 3. Deductie:
instrumenten selecteren die het beste helpen om de onderzoeksvraag te beantwoorden.
4. Toetsing: is de werkelijke toetsing. 5. De evaluatie.
Theoretisch kader en praktische stappen
Observatie: verwijzing (intakeoverleg); intakegesprek en gespreksobservaties;
screening; dossierinformatie → alles samen is de Intake.
Denk aan ICF als kapstok voor de probleemherkenning:
• Korte samenvatting bekende gegevens; anamnestische gegevens.
• Klachtbeleving en beloop; hulpvraag patiënt; informatie uit screening.
• Positieve gedragingen; observatiegegevens; kopjes gebruiken.
Theoretisch kader – voorbeeld observatie
Observatie → verwijzing. Onderkenning; verklaring; indiceren.
4
Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar.
