Het nieuwe westen BOUTELLIER

Het nieuwe westen – over
identiteitspolitiek en polarisatie
 Hans Boutellier (1953 - …)
 Nederlands psycholoog/sociale wetenschapper
 Polarisatie, veerkracht, veiligheid, …
 “witte man (én boomer) met een academische achtergrond en lid van de kletsende klasse”

 Oorspronkelijke titel: “De identitaire strijd om de sociale verbeelding”




Westen
 Soort van geografische afbakening (Europa, Canada, Nieuw-Zeeland, Australië en Verenigde
Staten)
 Moreel-politiek model:
o liberale democratische rechtsstaat,
o Vrije markt
o universele mensenrechten,
o Iedereen in principe gelijk,
o Evenwicht tussen verschillende machten
 Idee van ontwikkeling en welvaart
 Zelfbewust

 ⇒ Sociale Verbeelding van wie ‘wij’ zijn

Fukuyama en triomf van het westerse liberaal-democratische model
 Einde van de geschiedenis
 Westers wereldbeeld als optimale uitkomst van historische ontwikkeling




In 21e eeuw spreken de basisideeën van het Westen niet langer voor zichzelf
 Roept weerzin op
 Klinkt koloniaal verleden in door
 Uitbuiting van volkeren
 Uitputting van de aarde


“Er is in de 21e eeuw wel meer taboe verklaard. Vooral verwijzingen naar uiterlijke kenmerken en
identiteitsvormen liggen gevoelig. En daar volgt dan weer een reactie op – er vallen termen als woke of
‘politiek correct’. De cultureel-diverse samenleving staat in het teken van identiteiten. Ze hangt steeds
sterker samen met ‘hoe ik mezelf zie’ en ‘hoe ik wil worden aangesproken’, op kenmerken die ik al dan

, niet deel met anderen. In dat verband spreekt men van identiteitspolitiek. Kunnen we de 20 ste eeuw zien
als ideologisch, dan is de 21ste eeuw tot nu toe vooral ‘identitair’ – die stelling durf ik wel aan”




Ideologie vs identiteit
Tijd van ideologie:
 strijd om omvattende levensbeschouwingen
 ‘grote verhalen’
 Samengaan van een mens- en maatschappijvisie en de organisatie van de samenleving
 Verzuiling


Pragmacratie
Tijd van ideologie wordt vanaf jaren ‘70 afgelost door de pragmacratie
 de redelijkheid wint het op ideologische principes
 Effectiviteit en efficiëntie
 Economisch model en marktdenken
 Ideologisch ‘neutraler’ of ‘kleurlozer’
 Geen echt verhaal, geen echte alternatieven
 ‘Seculiere experiment’

⇒ Vandaag zit die pragmacratie op haar grenzen
 Redelijkheid is illusie
 Privilege van theoretisch hoogopgeleide, witte middenklasse

Breuken in pragmacratie
 Einde van de ’grote verhalen’
 Wat is nog waar?
 Erosie van het geloof in de waarheid, van waarden en normen
 “De waarheid die de Vaticaanse website verkondigt, staat naast die van de viruswaanzinnigen of
van het Intergovernmental Panel on Climate Change – ze lijken allemaal evenveel waard”
 Fake news, alternative facts, post-truth, post-fact society, fact-free politics, ….
 “In het ogenschijnlijk desolate morele landschap krioelt het zo van de impliciete en expliciete
meningen, waarheidsclaims, opvattingen geloven – moraliteiten zo je wil. Het is geloven voorbij
de religies, de ideologieën, zelfs voorbij de wetenschap en de rechtsstaat"

Breuken in pragmacratie
 Niet langer een punt op de horizon om na(ar) te streven
 Geen overkoepelend verhaal
 Verlies van hiërarchie in uitspraken

⇒ “Moderne liberale samenlevingen zijn erfgenaam van de morele verwarring die achterblijft na
het wegvallen van een gedeelde religieuze horizon”
⇒ “De vraag naar wat waar is lijkt te zijn opgelost in een meerstemmige context, waarin alle
uitspraken meningen worden”
⇒ moeilijk om nog ergens in te geloven