samenvatting hoofdstuk 7 voortbeweging

Hoofdstuk 7: voortbeweging
1 Bewegingsintrumenten
1.1 Inleiding
Mechanismen voortbeweging gewervelde dieren in 2 grote groepen
 Axiale voortbeweging: via gecoördineerde beweging van de lichaamsas
o Aquatische levenswijze
 Appendiculaire elementen voor voortbeweging
o Vertebraten die zich over land verplaatsen

1.2 Ledematen bij Tetrapoda
1.2.1 Het lidmaat
Ontstaan: geëvolueerd uit de borst en buikvinnen binnen de lijn van de Sarcopterygii
 Homologe opbouw

Onderverdeling lidmaat
 Stylopodium: opgebouwd uit 1 enkel lang been
o Voorbeen: humerus
o Achterbeen: femur
 Zeugopodium: opgebouwd uit 2 parallelle lange beenderen
o Voorarm: radius & ulna
o Crus/ schenkel: tibia & fibula
 Over elkaar heen geschoven & laten toe om het lidmaat om de eigen as naar
binnen en buiten te draaien
 Autopodium: hand of voet
o Basipodium: verschillende rijen kleine beentjes
 Carpus: 2 rijen carpaalbeenderen= proximale antebrachiale rij &
metacarpale rij
 Tarsus: 3 rijen tersaalbeenderen = crurale rij & intertarsale rij & metatersale
rij
o Metapodium: metacarpalia of metatarsalia
 Grote huisdieren = pijp
o Acropodium: maximaal 5 digiti opgebouwd uit 3 phalanges
 Proximale falanx → grote huisdieren = kootbeen
 Middelste falanx → grote huisdieren = kroon been
 Distale falanx → paard = hoefbeen & andere = klauwbeen

1.2.2 De gordels
Bekkengordel:
 Os ilium = darmbeen: craniodorsaal gericht & maakt contact met sacrum
 Os pubis = schaambeen
 Os oschium = zitbeen
o Zitbeen & schaambeen versmelten met evenknieën en met elkaar
 Samenkomst van 3 beenderen: acetabulum = gewrichtskom → articuleert met femurkop
o Hond: aparte beenkern = os acetabulare

Schoudergordel:
 Scapula = schouderblad → spierig verbonden met wervelkolom
 Clavicula = sleutelbeen → contact met uiterst craniale punt borstbeen of met ravenbeksbeen
o Insereert hoger op scapula : acroniom
o Stut schoudergordel & beperkt beweging van schouders naar elkaar toe

,  Coracoid = ravenbeksbeen → kan met uitloper verbonden zijn met borstbeen
o Helpt scapula om glenoidaalholte te vormen → articuleert met humerus
 Coracoid bij zoogdieren verdwenen & niet allemaal een clavicula

1.2.3 Algemene bouw van een bot
Lange beenderen:
 Diafyse: ranke middenstuk
 Epifyse: poximale en distale uitlopers van diafyse → bekleed met gewrichtskraakbeen
 Apofysen: zware botuitsteeksels → aanhechting van spieren of pezen

Primair ossificatiecentrum: ossificatie start in diafyse
Secundaire ossificatiecentra: verbening in epifyse en apofysen
 Groeischijf: kraakbeenzone tussen de verschillende ossificatiecentra

Metafyse: rafelig uiteinde van de diafyse → groeikraakbeen sluit hier aan op de diafyse

Apofysaire groeischijven: verbinding apofysen en diafysen → verbenen later

Korte beenderen:
 Slechts 1 verbeningskern & vertonen geen groeischijven

Compact bot:
 Uitwendig bekleed met beenvlies = periost → zeer pijngevoelig & belangrijk voor dikte groei
en herstel
 Geen periost t.h.v. gewrichtskraakbeen

Spongieus of trabeculair bot
 Binnenzijde van het been
 Trabeculair netwerk van beenbalken
 Centraal volledig uitgehold voor beenmerg = mergholte

Beenmerg:
 Bij geboorte → rode beenmerg
o Rijkelijke doorbloeding, hematopoiese
 Geleidelijk → gele beenmerg
o Geen hematopoiese & rijk aan vetcellen

Foramen nutricium: ingang voor bloedvaten en zenuwen naar beenmerg

1.2.4 Algemene bouw van een gewricht
Synoviale gewrichten
Opgebouwd uit:
 Gewrichtskraakbeen
 Gewrichtskapsel Omsluiten gewrichtsholte met
 Gewrichtsbanden synoviaal gewrichtsvocht

Gewrichtskraakbeen:
 Ligging: epifysen van beide articulerende oppervlakken
 Uitzicht: glad en effen → niet bedekt met perichondrium
 Functie: schokbrekend effect & stevig vergroeid met onderliggend compacte beenweefsel

,Gewrichtskapsel:
 Uitzicht
o Buitenste laag: dichte bindweefsellaag → verstevigde verderzetting periost
o Binnenste laag = synoviaal vlies: losse bindweefsellaag rijk aan vetcellen
 Functie
o Verbind gewrichtskraakbenen & omsluit gewrichtsholte
o Produceert synoviaal vocht
 Kan plaatselijke plooien of vlokken vertonen

Gewrichtsholte:
 Uitzicht
o smalle spleetvormige virtuele spleet
o perifeer ruimer met uitzakkingen
 functie: uitzakkingen kunnen bij ontstekingen zwellen → voelbaar & bruikbaar voor toegang
tot gewrichtsholte

gewrichtsvocht/ synovia:
 samenstelling: kleverig, glibberig vocht
 uitzicht: helder en rekbaar
 functie: gewrichtsoppervlakken glad houden
 onderzoek: letten op hoeveelheid en kwaliteit

gewrichtsbanden:
 functie: houden beenuiteinden samen
 samenstelling: opgebouwd uit collageenvezels → sterk & niet uittrekbaar
 ligging: buiten het gewrichtskapsel of vergroeid

vorm gewrichtsoppervlak → bepaald beweeglijkheid
 bolronde kop past in gewrichtskom → ruime beweging in verschillende richtingen
 cilindervormig condyl rolt in overeenkomstig fovea → beweging in 1 enkel vlak
o crista op condyl → voorkomt minieme rotatie/ zijdelingse bewegingen
 katrolgewricht: trochlea (zware kammen) & cochlea (holle gewrichtsoppervlak)
→ voorkomen van iedere zijdelingse beweging

Buigen = verkleinen van de hoek
 buigzijde: zijde waarvan de hoek het kleinst kan worden

strekken is de tegenovergestelde beweging = diezelfde hoek vergroten

1.3 spieren als actieve mediator van de voortbeweging
1.3.1 inleiding
spier/ musculus: onder invloed van impulsen actief contraheren
 rode, dwarsgestreepte/ willekeurige spieren
o zitten met 1 en vaak beide uiteinden vast op bot
 witte spieren

, 1.3.2 spiercontracties
contractievormen
1) concentrische contractie: een krachtontwikkeling van de spier waardoor deze verkort
→ spier weer uitlengen door werking andere spier = antagonisten
o extensor ↔ flexor
o abductor (van middellijn weg bewegen) ↔ adductor (naar middellijn toe)
o pronator (naar binnen draaien) ↔ supinator (naar buiten draaien)
o dilatator (opener) ↔ sphincter (sluitspier)

2) excentrische contracties: de spier wordt uitgetrokken door een externe kracht en zal deze
willen verhinderen of dempen
 spieren die lichaamsgewicht opvangen

3) isometrische/ statische contracties: de spier verandert niet van lengte
 samentrekkende kracht van de spier = externe uitrekkende kracht op de spier
 spierspanning om in rust te staan

contractiesnelheid
1) type I/ slow-twitch
 zeer rijkelijk doorbloed
 rijkelijke aanvoer van zuurstof & nutriënten om via oxidatief metabolisme energie
op te wekken
o vormen een rem op actiesnelheid
o lang volgehouden worden
 diepe rode kleur
 tragere maar langdurige actie

2) type II/ fast-twitch
 grote glycogeenvoorraad
 energie uit anaerobe glycolyse
o zeer explosieve krachtontwikkeling
o minder efficiënt & voorraden geraken sneller uitgeput
 bleker van kleur
 eindproduct: melkzuur
 zeer snelle vezels die snel uitgeput geraken

contractielengte & contractiekracht
maximale inkorting: efficiënts tot 70% inkorting van de spier
 spieren voor zo groot mogelijke beweging = lange spoelvormige spierbuik

kracht: evenredig met het volume van de spier & de breedte van de aanhechting
 spieren die veel kracht moeten genereren eindigen in een peesplaat

compromis tussen kracht en gerichte beweging → V-vormig patroon
 gevederde spieren = musculus bipennatus/ multipennatus

1.3.3 pezen en ligamenten
uitzicht & samenstelling
beginpees: oorsprong van de spier (origo) → meest proximale aanhechtingspunt & beweegt niet bij
contractie
eindpees: komt overeen met het bewegende punt (insertio)