Werkcolleges Digestie
Werkcollege 1A ´Slikken, slokdarm en gerelateerde
aandoeningen´
1 De pharynx (keel)
1.1 Benoem de onderdelen:
1.2 Je kunt de pharynx onderverdelen in de oropharynx, nasopharynx, laryngopharynx.
Door welke structuren worden zij begrensd? Benoem en arceer de onderdelen en
begrenzing van de pharynx.
Boven de palatum molle bevindt zich de nasopharynx en onder de palatum molle de
oropharynx. In het midden bevindt zich de intrapharyngeale opening (ostium
intrapharyngeum). Caudaal bevindt zich de laryngopharynx.
Begrenzingen pharynx:
• Nasopharynx:
o Craniaal: choanae
o Caudaal: schedel en nekspieren
o Ventraal: palatum molle en arcus palatopharyngeus
o Dorsaal: schedelbasis
, • Oropharynx:
o Craniaal: arcus palatoglossus
o Dorsaal: palatum molle en arcus palatopharyngeus
o Caudaal: epiglottis
o Ventraal: tongbasis
• Laryngopharynx: van de intrapharyngeale opening tot de ingang van de
oesophagys en de larynx.
o Tussen epiglottis en oesophagus
• Pharynx
o Craniaal: overgang mondholte / overgang neusholte (choanae)
o Caudaal: ingang oesophagus / ingang trachea
o Dorsaal: schedelbasis / spieren
o Ventraal: tong / larynx
o Lateraal: spieren aan mediale zijde onderkaak
1.3 Wat valt je op aan de ligging van de epiglottis bij het paard? Welke term wordt hiervoor
gebruikt?
De punt van de epiglottis ligt op de dorsale zijde van het palatum molle. Dit wordt ook wel
een retrovolaire ligging genoemd. De palatum molle ligt onder de epiglottis.
1.4 Bedenk welke pathologieën je tegen kunt komen in de pharynx. Denk ook aan
rasgebonden afwijkingen. Welke verschijnselen kun je waarnemen bij het dier?
Brachycefale rassen: Zachte gehemelte kan voor de larynxopening gaan omdat de palatum
molle te lang is. De tong is vaak veel te groot voor de ruimte die er is. De trachea is vaak ook
nog nauwer en hebben ze nauwe neusgaten. Het palatum molle kan ingekort worden.
Grasspiret in nasopharynx: bij kat: grasspriet opeten, uitkotsen en komt in nasopharynx
terecht. Soms zie je een puntje uit de neus komen (dan zit deze er vaak wel al langer). De
verschijnselen die we zien, zijn niezen, kokhalzen, blijven slikken. Blijven slikken is het
belangrijkste verschijnsel. Ook eet de kat niet meer. Met een haakje moet je het ostium een
beetje naar voren halen en heb je meer zicht op de nasopharynx. Vaak zie je dan het puntje
van de grasspriet en kan je deze eruit halen. Katten krijgen soms kattengras, dit is ruw gras.
Dit is dus eventueel een risico.
• Corpora aliena
o Perforatie van de farynx
▪ Ontstekingsprocessen in de keelstreek
o Krabben aan bek, kop over de grond schuren, kokhalzen, speekselen,
veelvuldige slikbewegingen
• Morfologische of functionele afwijkingen aan oropharynx (door laesies,
tumoren, ontstekingsprocessen)
o Speekselen, overdreven slikbewegingen, meerdere slikpogingen per
voedselbrok, voedselverlies uit de mond, regurgiteren tijdens of direct
na het eten, pijnlijk slikken, neusuitvloeiing, hoesten bij verslikken,
afwijkend eetgedrag
,2 Slikken
2.1 Welke openingen en onderdelen passeert het voedsel tijdens het slikproces?
Als eerst het kauwen en de passage van voedsel in de oropharynx. Er is een golfachtige
beweging van de tong tegen het gehemelte door de contractie van de mylohoid, hyoglossale
en styloglossale spieren terwijl de kaken gesloten zijn.
Als het voedsel de pharyngeale mucosa aanraakt, worden reflexen van slikken geïnitieerd.
Het zachte gehemelte wordt opgeheven tegen de bovenkant van de nasopharynx en de
spierbundels in de palatopharyngeale boog contraheren. De intrapharyngeale opening wordt
gesloten. De tong gaat omhoog en drukt tegen het zachte gehemelte om te voorkomen dat
voedsel opnieuw de mondholte inkomt. De larynx en epiglottis worden teruggetrokken om de
laryngeale ingang te bescherming. Voedsel gaat over de epiglottis en het ingeslikte voedsel
gaat naar de slokdarm.
• Orale fase (vrijwillig)
o Vorming van de spijsbrok
• Pharyngeale fase (reflexmatig)
o Passage van de pharynx
o Kruising met de ademwegen
• Oesophageale fase (reflexmatig)
o Transport door slokdarm richting maag
2.2 Benoem de fases in de plaatjes A-C.
, Zie bovenstaande. Drinken gaat langs de epiglottis. Er lopen een soort kanaaltjes. De tong
drukt naar beneden. Vocht gaat langs de epiglottis via recessus piriformis (soort gootje).
Voedselbolus gaat over de epiglottis en duwt de epiglottis passief over de larynxopening
heen. Slikken is het actieve transport van voedsel van mond naar maag agv gecoördineerde
contracties van spieren.
Honden met stembandverlamming worden geholpen door de stembanden opzij te hechten
en deze kunnen zich makkelijk verslikken. De stembanden hebben een functie bij het
afsluiten van de larynx. Bij het weghalen van de epiglottis kan het dier wel normaal slikken
en verslikt het dier zich niet. Bij slechte coördinatie van de spieren kan het dier zich
verslikken.
Verslikkingspneumonie ontstaat doordat een dier voedsel in de trachea krijgt en vervolgens
in de longen.
2.3 Welke processen spelen een rol tijdens de pharyngeale fase en hoe worden zij
gereguleerd?
• Orale fase (vrijwillig)
o Vorming van de spijsbrok
▪ Vormen van langwerpige spijsbrok tussen tong en gehemelte
▪ Sluiting mondspleet
▪ Afrollen tong van voor naar achter
• M mylohyoideus + m styloglossus: mondbodem omhoog
• M. hyoglossus: tong naar caudaal en beneden
▪ Verplaatsing voedselbrok naar caudaal
▪ Krachtige contractie m. mylohyoideus
▪ Voedsel in de pharynx
Werkcollege 1A ´Slikken, slokdarm en gerelateerde
aandoeningen´
1 De pharynx (keel)
1.1 Benoem de onderdelen:
1.2 Je kunt de pharynx onderverdelen in de oropharynx, nasopharynx, laryngopharynx.
Door welke structuren worden zij begrensd? Benoem en arceer de onderdelen en
begrenzing van de pharynx.
Boven de palatum molle bevindt zich de nasopharynx en onder de palatum molle de
oropharynx. In het midden bevindt zich de intrapharyngeale opening (ostium
intrapharyngeum). Caudaal bevindt zich de laryngopharynx.
Begrenzingen pharynx:
• Nasopharynx:
o Craniaal: choanae
o Caudaal: schedel en nekspieren
o Ventraal: palatum molle en arcus palatopharyngeus
o Dorsaal: schedelbasis
, • Oropharynx:
o Craniaal: arcus palatoglossus
o Dorsaal: palatum molle en arcus palatopharyngeus
o Caudaal: epiglottis
o Ventraal: tongbasis
• Laryngopharynx: van de intrapharyngeale opening tot de ingang van de
oesophagys en de larynx.
o Tussen epiglottis en oesophagus
• Pharynx
o Craniaal: overgang mondholte / overgang neusholte (choanae)
o Caudaal: ingang oesophagus / ingang trachea
o Dorsaal: schedelbasis / spieren
o Ventraal: tong / larynx
o Lateraal: spieren aan mediale zijde onderkaak
1.3 Wat valt je op aan de ligging van de epiglottis bij het paard? Welke term wordt hiervoor
gebruikt?
De punt van de epiglottis ligt op de dorsale zijde van het palatum molle. Dit wordt ook wel
een retrovolaire ligging genoemd. De palatum molle ligt onder de epiglottis.
1.4 Bedenk welke pathologieën je tegen kunt komen in de pharynx. Denk ook aan
rasgebonden afwijkingen. Welke verschijnselen kun je waarnemen bij het dier?
Brachycefale rassen: Zachte gehemelte kan voor de larynxopening gaan omdat de palatum
molle te lang is. De tong is vaak veel te groot voor de ruimte die er is. De trachea is vaak ook
nog nauwer en hebben ze nauwe neusgaten. Het palatum molle kan ingekort worden.
Grasspiret in nasopharynx: bij kat: grasspriet opeten, uitkotsen en komt in nasopharynx
terecht. Soms zie je een puntje uit de neus komen (dan zit deze er vaak wel al langer). De
verschijnselen die we zien, zijn niezen, kokhalzen, blijven slikken. Blijven slikken is het
belangrijkste verschijnsel. Ook eet de kat niet meer. Met een haakje moet je het ostium een
beetje naar voren halen en heb je meer zicht op de nasopharynx. Vaak zie je dan het puntje
van de grasspriet en kan je deze eruit halen. Katten krijgen soms kattengras, dit is ruw gras.
Dit is dus eventueel een risico.
• Corpora aliena
o Perforatie van de farynx
▪ Ontstekingsprocessen in de keelstreek
o Krabben aan bek, kop over de grond schuren, kokhalzen, speekselen,
veelvuldige slikbewegingen
• Morfologische of functionele afwijkingen aan oropharynx (door laesies,
tumoren, ontstekingsprocessen)
o Speekselen, overdreven slikbewegingen, meerdere slikpogingen per
voedselbrok, voedselverlies uit de mond, regurgiteren tijdens of direct
na het eten, pijnlijk slikken, neusuitvloeiing, hoesten bij verslikken,
afwijkend eetgedrag
,2 Slikken
2.1 Welke openingen en onderdelen passeert het voedsel tijdens het slikproces?
Als eerst het kauwen en de passage van voedsel in de oropharynx. Er is een golfachtige
beweging van de tong tegen het gehemelte door de contractie van de mylohoid, hyoglossale
en styloglossale spieren terwijl de kaken gesloten zijn.
Als het voedsel de pharyngeale mucosa aanraakt, worden reflexen van slikken geïnitieerd.
Het zachte gehemelte wordt opgeheven tegen de bovenkant van de nasopharynx en de
spierbundels in de palatopharyngeale boog contraheren. De intrapharyngeale opening wordt
gesloten. De tong gaat omhoog en drukt tegen het zachte gehemelte om te voorkomen dat
voedsel opnieuw de mondholte inkomt. De larynx en epiglottis worden teruggetrokken om de
laryngeale ingang te bescherming. Voedsel gaat over de epiglottis en het ingeslikte voedsel
gaat naar de slokdarm.
• Orale fase (vrijwillig)
o Vorming van de spijsbrok
• Pharyngeale fase (reflexmatig)
o Passage van de pharynx
o Kruising met de ademwegen
• Oesophageale fase (reflexmatig)
o Transport door slokdarm richting maag
2.2 Benoem de fases in de plaatjes A-C.
, Zie bovenstaande. Drinken gaat langs de epiglottis. Er lopen een soort kanaaltjes. De tong
drukt naar beneden. Vocht gaat langs de epiglottis via recessus piriformis (soort gootje).
Voedselbolus gaat over de epiglottis en duwt de epiglottis passief over de larynxopening
heen. Slikken is het actieve transport van voedsel van mond naar maag agv gecoördineerde
contracties van spieren.
Honden met stembandverlamming worden geholpen door de stembanden opzij te hechten
en deze kunnen zich makkelijk verslikken. De stembanden hebben een functie bij het
afsluiten van de larynx. Bij het weghalen van de epiglottis kan het dier wel normaal slikken
en verslikt het dier zich niet. Bij slechte coördinatie van de spieren kan het dier zich
verslikken.
Verslikkingspneumonie ontstaat doordat een dier voedsel in de trachea krijgt en vervolgens
in de longen.
2.3 Welke processen spelen een rol tijdens de pharyngeale fase en hoe worden zij
gereguleerd?
• Orale fase (vrijwillig)
o Vorming van de spijsbrok
▪ Vormen van langwerpige spijsbrok tussen tong en gehemelte
▪ Sluiting mondspleet
▪ Afrollen tong van voor naar achter
• M mylohyoideus + m styloglossus: mondbodem omhoog
• M. hyoglossus: tong naar caudaal en beneden
▪ Verplaatsing voedselbrok naar caudaal
▪ Krachtige contractie m. mylohyoideus
▪ Voedsel in de pharynx
