3.1 De remmen los, Nederland (1948-2008)
KA45: De verdeling van de wereld in 2 ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de
daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog.
KA46: De dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld.
KA47: De eenwording van Europa.
KA48: De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren 60 van de 20ste eeuw aanleiding gaf tot
ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen.
KA49: De ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen.
Verzuiling
In de periode tussen de 2 wereldoorlogen was de verzuiling het kenmerk van de Nederlandse samenleving
geworden. Bijna iedere Nederlander voelde zich aangetrokken tot 1 van de 4 zuilen (katholieke,
protestants-christelijke, socialistische en liberalen). Andere mensen gingen vrijwel alleen om met mensen
uit de eigen zuil. Dit gold niet voor de leiders. Het land moest immers bestuurd worden en geen enkele
zuil had de meerderheid. Dus moesten ze soms samenwerken. Het sluiten van compromissen is in
Nederland dus een oud gebruik. De leiders van de verzuilde partijen/organisaties drongen bij hun
achterban voortdurend aan op trouw aan de eigen principes. In de verzuilde verenigingen leerden ze hun
vriendjes en vriendinnetjes kennen en hier raakten ze vertrouwt met de sfeer binnen een zuil. Tijdens de
Duitse bezetting stond het verzuilde verenigingsleven op een laag pitje. In 1945 werd een poging gedaan
om een nieuwe start te maken, zonder een opdeling in zuilen. Maar dit mislukte en ging alles weer terug
naar hoe alles was.
Wederopbouw
Op 5 mei 1945 was de vreugde over het einde van de bezetting groot, maar ook van korte duur. Veel
mensen waren hun woningen en bezittingen kwijtgeraakt. Hoewel de allerergste nood vrij snel was
opgelost, ging het na een jaar na de oorlog in economisch opzicht nog niet goed en de verwachting was
dat het in 1947 niet veel beter zou zijn. De VS schoten te hulp bij de wederopbouw van Nederland.
Nederland profiteerde ruimschoots van het Marshallplan. In totaal ontving Nederland 109 dollar per
hoofd van de bevolking, deels in leningen en giften. Dat is meer dan België en West-Duitsland. Een van de
gevolgen hiervan was dat Nederland tijdens de Koude Oorlog de kant van de Amerikanen koos. Dit
betekende een breuk met de vooroorlogse situatie. Toen hield Nederland zich vast aan neutraliteit. Maar
de neutraliteitspolitiek was niet langer houdbaar. En gingen ze samenwerken. Nederland werd een van de
voorlopers bij de Europese samenwerking die eind jaren 40 op gang kwam.
Babyboom
Veel mensen hadden hun huwelijk uitgesteld vanwege de oorlog. In 1946 werden ruim tweemaal zoveel
huwelijken gesloten als in 1944. Een gevolg hiervan was dat er in de jaren na de oorlog een babyboom
ontstond: het aantal geboortes was heel hoog. In de periode van 1946-1955 zijn er in Nederland 2,4
miljoen kinderen geboren. Deze groep wordt de generatie van de babyboomers genoemd. De
snelgroeiende bevolking was voor de Nederlandse regering een grote uitdaging. Want er moesten meer
voorzieningen komen. Er was maar 1 oplossing: direct de handen uit de mouwen!
Industrialisatiepolitiek
Bij het herstellen van de economie speelde de overheid een actieve rol. Eerder was dit niet het geval: in
de jaren 30 vertrouwde de regering erop dat de werkloosheid vanzelf zou verdwijnen. Maar dit bleek niet
zo te zijn. De jaren na de oorlog ging de regering zich actief te bemoeien met de economie. Het is niet zo
dat Nederland nu een planeconomie kreeg waarin de overheid bepaalde wat, waar en hoe er werd
geproduceerd. De regering beperkte zich tot het scheppen van de juiste voorwaarden. Deze aanpak
werkte! Tussen 1948-1960 kwam er een half miljoen arbeidsplaatsen bij.
De rooms-rode coalitie
Het snelle economisch herstel was niet vanzelfsprekend. De omstandigheden waren immers slecht. Er
was geen geld voor grote investeringen. Om dit op te lossen werd er veel overlegd en werden er
KA45: De verdeling van de wereld in 2 ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de
daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog.
KA46: De dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld.
KA47: De eenwording van Europa.
KA48: De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren 60 van de 20ste eeuw aanleiding gaf tot
ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen.
KA49: De ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen.
Verzuiling
In de periode tussen de 2 wereldoorlogen was de verzuiling het kenmerk van de Nederlandse samenleving
geworden. Bijna iedere Nederlander voelde zich aangetrokken tot 1 van de 4 zuilen (katholieke,
protestants-christelijke, socialistische en liberalen). Andere mensen gingen vrijwel alleen om met mensen
uit de eigen zuil. Dit gold niet voor de leiders. Het land moest immers bestuurd worden en geen enkele
zuil had de meerderheid. Dus moesten ze soms samenwerken. Het sluiten van compromissen is in
Nederland dus een oud gebruik. De leiders van de verzuilde partijen/organisaties drongen bij hun
achterban voortdurend aan op trouw aan de eigen principes. In de verzuilde verenigingen leerden ze hun
vriendjes en vriendinnetjes kennen en hier raakten ze vertrouwt met de sfeer binnen een zuil. Tijdens de
Duitse bezetting stond het verzuilde verenigingsleven op een laag pitje. In 1945 werd een poging gedaan
om een nieuwe start te maken, zonder een opdeling in zuilen. Maar dit mislukte en ging alles weer terug
naar hoe alles was.
Wederopbouw
Op 5 mei 1945 was de vreugde over het einde van de bezetting groot, maar ook van korte duur. Veel
mensen waren hun woningen en bezittingen kwijtgeraakt. Hoewel de allerergste nood vrij snel was
opgelost, ging het na een jaar na de oorlog in economisch opzicht nog niet goed en de verwachting was
dat het in 1947 niet veel beter zou zijn. De VS schoten te hulp bij de wederopbouw van Nederland.
Nederland profiteerde ruimschoots van het Marshallplan. In totaal ontving Nederland 109 dollar per
hoofd van de bevolking, deels in leningen en giften. Dat is meer dan België en West-Duitsland. Een van de
gevolgen hiervan was dat Nederland tijdens de Koude Oorlog de kant van de Amerikanen koos. Dit
betekende een breuk met de vooroorlogse situatie. Toen hield Nederland zich vast aan neutraliteit. Maar
de neutraliteitspolitiek was niet langer houdbaar. En gingen ze samenwerken. Nederland werd een van de
voorlopers bij de Europese samenwerking die eind jaren 40 op gang kwam.
Babyboom
Veel mensen hadden hun huwelijk uitgesteld vanwege de oorlog. In 1946 werden ruim tweemaal zoveel
huwelijken gesloten als in 1944. Een gevolg hiervan was dat er in de jaren na de oorlog een babyboom
ontstond: het aantal geboortes was heel hoog. In de periode van 1946-1955 zijn er in Nederland 2,4
miljoen kinderen geboren. Deze groep wordt de generatie van de babyboomers genoemd. De
snelgroeiende bevolking was voor de Nederlandse regering een grote uitdaging. Want er moesten meer
voorzieningen komen. Er was maar 1 oplossing: direct de handen uit de mouwen!
Industrialisatiepolitiek
Bij het herstellen van de economie speelde de overheid een actieve rol. Eerder was dit niet het geval: in
de jaren 30 vertrouwde de regering erop dat de werkloosheid vanzelf zou verdwijnen. Maar dit bleek niet
zo te zijn. De jaren na de oorlog ging de regering zich actief te bemoeien met de economie. Het is niet zo
dat Nederland nu een planeconomie kreeg waarin de overheid bepaalde wat, waar en hoe er werd
geproduceerd. De regering beperkte zich tot het scheppen van de juiste voorwaarden. Deze aanpak
werkte! Tussen 1948-1960 kwam er een half miljoen arbeidsplaatsen bij.
De rooms-rode coalitie
Het snelle economisch herstel was niet vanzelfsprekend. De omstandigheden waren immers slecht. Er
was geen geld voor grote investeringen. Om dit op te lossen werd er veel overlegd en werden er
