Burgerschap
Amersfoort, 24 april 2023
Lisan Broertjes
Kwekersweg 44
Hogeschool KPZ
VT4F
Christie Sluiter
, Burgerschap
Het vormgeven van burgerschap binnen het basisonderwijs
Auteur: Lisan Broertjes
Studentennummer: 10117
Opdrachtgever: Hogeschool KPZ
Ten Oeverstraat 68
8012 EW Zwolle
Tutoraat: Christie Sluiter
Vakgebied: V4KV21
Opleiding: PABO - Opleiding Leraar Basisonderwijs
Stagebegeleider: Etta Smit
Plaats: Amersfoort
Datum: 24 april 2023
L. Broertjes | VT4F | 10117 | V4KV21 2
,Voorwoord
Dit praktijkonderzoek is uitgevoerd voor mijn afstudeerperiode. Tijdens dit onderzoek ben ik
mij gaan focussen op het burgerschapsonderwijs op mijn stageschool, hierna te noemen De
Basisschool.
De aanleiding van dit onderzoek is dat sinds 2021 nieuwe wettelijke eisen gelden voor de
bevordering van burgerschap in het basisonderwijs. Het uitvoeren van burgerschap binnen het
basisonderwijs is al meerdere jaren wettelijk verplicht, maar deze wet is sinds augustus 2021
aangescherpt. Om die reden zal de inspectie tijdens zijn bezoek aan de school zich ook gaan
richten op het gebied van burgerschap. Daarnaast hecht De Basisschool ook waarde aan het
belang van burgerschap. De leerkrachten willen vanuit hun eigen visie ook bewuster bezig
zijn met burgerschapsonderwijs. Er is intrinsieke motivatie om bezig te gaan met dit
onderwerp.
Ik ben mij hierin gaan verdiepen en ik werd er enthousiast van. Dit komt omdat De
Basisschool samenwerkt met het verzorgingshuis Mgr. Blom, te Amersfoort. Dit is ook waar
ik werk verricht in het weekend. Samen met een vrijwilliger ben ik in overleg gegaan over dit
onderwerp en dat gaf mij de juiste energie.
Ik ben van mening dat burgerschap een belangrijk onderdeel is in onze samenleving en dat
hier in het basisonderwijs ook aandacht aan besteed moet worden, omdat ik vind dat wij
burgers ten alle tijden respect voor elkaar moeten hebben. We leven in een multiculturele
samenleving waarin veel diversiteit is en iedereen moet daarin geaccepteerd worden. Deze
onderwerpen spelen niet alleen een rol in ‘het volwassen leven’, maar ook op jonge leeftijd.
Ook bij kinderen is diversiteit in cultuur, religies, gewoontes enzovoort. Ik vind het belangrijk
dat kinderen leren dat iedereen verschillend kan zijn en dat dit ten alle tijden geaccepteerd
moet worden.
Met dit onderzoek wil ik ervoor zorgen dat De Basisschool handvatten gaat krijgen om te
gaan voldoen aan de wettelijke eisen rondom het burgerschapsonderwijs. Ik wil gaan
onderzoeken wat De Basisschool tot op heden doet aan burgerschapsonderwijs en wat zij nog
moeten gaan doen om aan de wettelijke eisen te voldoen.
Het burgerschapsonderwijs heeft (nog) geen eigen kerndoel en leerlijn, maar wel kerndoelen
die aansluiten bij dit onderwerp. Scholen mogen zelf bepalen hoe zij burgerschap inrichten
binnen hun school. Ik ga mij daarom focussen op een bepaalde leerlijn, die ook aansluit bij de
visie van de leerkrachten. Vanuit daar ga ik een ontwerp maken die binnen De Basisschool
kan worden ingezet, zodat het burgerschapsonderwijs binnen deze school gekaderd is en dus
voldoen aan de wettelijke eisen.
Hierbij wil ik de medewerkers van De Basisschool bedanken voor de medewerking,
vertrouwen en behulpzaamheid. Ik voelde mij in deze periode meer in de rol van een collega,
dan een student en ook dat stimuleerde mijn motivatie voor dit onderzoek. Dank daarvoor.
Daarnaast wil ik mijn tutor Christie Sluiter bedanken voor de begeleiding tijdens dit proces.
Ik hoop de lezer kennis over te kunnen brengen over burgerschapsonderwijs en daarbij
nieuwe inzichten te geven.
Lisan Broertjes
L. Broertjes | VT4F | 10117 | V4KV21 3
, Inhoudsopgave
Burgerschap ....................................................................................................................................................2
Voorwoord .....................................................................................................................................................3
Excerpt en Samenvatting ................................................................................................................................6
Excerpt ................................................................................................................................................................ 6
Samenvatting ...................................................................................................................................................... 6
1. Introductie ..................................................................................................................................................7
1.1 Structuur Thesis ............................................................................................................................................ 7
1.2 Aanleiding ..................................................................................................................................................... 7
1.2.1 Aanleiding onderzoek ........................................................................................................................... 7
1.2.2 Begripsverheldering .............................................................................................................................. 7
1.3 Context .......................................................................................................................................................... 8
1.4 Praktijkprobleem........................................................................................................................................... 8
1.4.1 Relevantie en actualiteit ....................................................................................................................... 8
1.4.2 Praktijkprobleem De Basisschool .......................................................................................................... 8
1.5 Onderzoeksdoel........................................................................................................................................... 10
1.6 Vraagstelling ............................................................................................................................................... 10
2. Theoretisch kader ..................................................................................................................................... 11
2.1 Inleiding literatuurstudie .................................................................................................................... 11
2.2 Literatuurstudie .......................................................................................................................................... 11
2.2.1 Essentiële factoren .............................................................................................................................. 12
2.2.2 Inhoud kerndoel OJW38 ..................................................................................................................... 14
2.2.3 Belang van zingeving in het basisonderwijs ........................................................................................ 15
2.2.4 Leerkrachtcompetenties ..................................................................................................................... 16
2.3 Conclusie literatuurstudie ........................................................................................................................... 18
3. Contextonderzoek ..................................................................................................................................... 20
3.1 Inleiding contextonderzoek ......................................................................................................................... 20
3.2 Methode contextonderzoek ........................................................................................................................ 20
3.2.1 Leerkrachtcompetenties ..................................................................................................................... 20
3.2.2 Huidige lesmethodes........................................................................................................................... 21
3.3 Resultaten contextonderzoek ..................................................................................................................... 22
3.3.1 Context kennisvraag 1: Leerkrachtcompetenties................................................................................ 22
3.3.2 Context kennisvraag 2: Huidige lesmethoden .................................................................................... 23
3.4 Conclusie contextonderzoek........................................................................................................................ 25
4. Conclusie en discussie ............................................................................................................................... 26
4.1 Discussie ...................................................................................................................................................... 26
4.2 Conclusie en advies ..................................................................................................................................... 26
4.2.1 Conclusie ............................................................................................................................................. 26
4.2.2 Advies .................................................................................................................................................. 27
Ontwerpen ................................................................................................................................................... 28
L. Broertjes | VT4F | 10117 | V4KV21 4
Amersfoort, 24 april 2023
Lisan Broertjes
Kwekersweg 44
Hogeschool KPZ
VT4F
Christie Sluiter
, Burgerschap
Het vormgeven van burgerschap binnen het basisonderwijs
Auteur: Lisan Broertjes
Studentennummer: 10117
Opdrachtgever: Hogeschool KPZ
Ten Oeverstraat 68
8012 EW Zwolle
Tutoraat: Christie Sluiter
Vakgebied: V4KV21
Opleiding: PABO - Opleiding Leraar Basisonderwijs
Stagebegeleider: Etta Smit
Plaats: Amersfoort
Datum: 24 april 2023
L. Broertjes | VT4F | 10117 | V4KV21 2
,Voorwoord
Dit praktijkonderzoek is uitgevoerd voor mijn afstudeerperiode. Tijdens dit onderzoek ben ik
mij gaan focussen op het burgerschapsonderwijs op mijn stageschool, hierna te noemen De
Basisschool.
De aanleiding van dit onderzoek is dat sinds 2021 nieuwe wettelijke eisen gelden voor de
bevordering van burgerschap in het basisonderwijs. Het uitvoeren van burgerschap binnen het
basisonderwijs is al meerdere jaren wettelijk verplicht, maar deze wet is sinds augustus 2021
aangescherpt. Om die reden zal de inspectie tijdens zijn bezoek aan de school zich ook gaan
richten op het gebied van burgerschap. Daarnaast hecht De Basisschool ook waarde aan het
belang van burgerschap. De leerkrachten willen vanuit hun eigen visie ook bewuster bezig
zijn met burgerschapsonderwijs. Er is intrinsieke motivatie om bezig te gaan met dit
onderwerp.
Ik ben mij hierin gaan verdiepen en ik werd er enthousiast van. Dit komt omdat De
Basisschool samenwerkt met het verzorgingshuis Mgr. Blom, te Amersfoort. Dit is ook waar
ik werk verricht in het weekend. Samen met een vrijwilliger ben ik in overleg gegaan over dit
onderwerp en dat gaf mij de juiste energie.
Ik ben van mening dat burgerschap een belangrijk onderdeel is in onze samenleving en dat
hier in het basisonderwijs ook aandacht aan besteed moet worden, omdat ik vind dat wij
burgers ten alle tijden respect voor elkaar moeten hebben. We leven in een multiculturele
samenleving waarin veel diversiteit is en iedereen moet daarin geaccepteerd worden. Deze
onderwerpen spelen niet alleen een rol in ‘het volwassen leven’, maar ook op jonge leeftijd.
Ook bij kinderen is diversiteit in cultuur, religies, gewoontes enzovoort. Ik vind het belangrijk
dat kinderen leren dat iedereen verschillend kan zijn en dat dit ten alle tijden geaccepteerd
moet worden.
Met dit onderzoek wil ik ervoor zorgen dat De Basisschool handvatten gaat krijgen om te
gaan voldoen aan de wettelijke eisen rondom het burgerschapsonderwijs. Ik wil gaan
onderzoeken wat De Basisschool tot op heden doet aan burgerschapsonderwijs en wat zij nog
moeten gaan doen om aan de wettelijke eisen te voldoen.
Het burgerschapsonderwijs heeft (nog) geen eigen kerndoel en leerlijn, maar wel kerndoelen
die aansluiten bij dit onderwerp. Scholen mogen zelf bepalen hoe zij burgerschap inrichten
binnen hun school. Ik ga mij daarom focussen op een bepaalde leerlijn, die ook aansluit bij de
visie van de leerkrachten. Vanuit daar ga ik een ontwerp maken die binnen De Basisschool
kan worden ingezet, zodat het burgerschapsonderwijs binnen deze school gekaderd is en dus
voldoen aan de wettelijke eisen.
Hierbij wil ik de medewerkers van De Basisschool bedanken voor de medewerking,
vertrouwen en behulpzaamheid. Ik voelde mij in deze periode meer in de rol van een collega,
dan een student en ook dat stimuleerde mijn motivatie voor dit onderzoek. Dank daarvoor.
Daarnaast wil ik mijn tutor Christie Sluiter bedanken voor de begeleiding tijdens dit proces.
Ik hoop de lezer kennis over te kunnen brengen over burgerschapsonderwijs en daarbij
nieuwe inzichten te geven.
Lisan Broertjes
L. Broertjes | VT4F | 10117 | V4KV21 3
, Inhoudsopgave
Burgerschap ....................................................................................................................................................2
Voorwoord .....................................................................................................................................................3
Excerpt en Samenvatting ................................................................................................................................6
Excerpt ................................................................................................................................................................ 6
Samenvatting ...................................................................................................................................................... 6
1. Introductie ..................................................................................................................................................7
1.1 Structuur Thesis ............................................................................................................................................ 7
1.2 Aanleiding ..................................................................................................................................................... 7
1.2.1 Aanleiding onderzoek ........................................................................................................................... 7
1.2.2 Begripsverheldering .............................................................................................................................. 7
1.3 Context .......................................................................................................................................................... 8
1.4 Praktijkprobleem........................................................................................................................................... 8
1.4.1 Relevantie en actualiteit ....................................................................................................................... 8
1.4.2 Praktijkprobleem De Basisschool .......................................................................................................... 8
1.5 Onderzoeksdoel........................................................................................................................................... 10
1.6 Vraagstelling ............................................................................................................................................... 10
2. Theoretisch kader ..................................................................................................................................... 11
2.1 Inleiding literatuurstudie .................................................................................................................... 11
2.2 Literatuurstudie .......................................................................................................................................... 11
2.2.1 Essentiële factoren .............................................................................................................................. 12
2.2.2 Inhoud kerndoel OJW38 ..................................................................................................................... 14
2.2.3 Belang van zingeving in het basisonderwijs ........................................................................................ 15
2.2.4 Leerkrachtcompetenties ..................................................................................................................... 16
2.3 Conclusie literatuurstudie ........................................................................................................................... 18
3. Contextonderzoek ..................................................................................................................................... 20
3.1 Inleiding contextonderzoek ......................................................................................................................... 20
3.2 Methode contextonderzoek ........................................................................................................................ 20
3.2.1 Leerkrachtcompetenties ..................................................................................................................... 20
3.2.2 Huidige lesmethodes........................................................................................................................... 21
3.3 Resultaten contextonderzoek ..................................................................................................................... 22
3.3.1 Context kennisvraag 1: Leerkrachtcompetenties................................................................................ 22
3.3.2 Context kennisvraag 2: Huidige lesmethoden .................................................................................... 23
3.4 Conclusie contextonderzoek........................................................................................................................ 25
4. Conclusie en discussie ............................................................................................................................... 26
4.1 Discussie ...................................................................................................................................................... 26
4.2 Conclusie en advies ..................................................................................................................................... 26
4.2.1 Conclusie ............................................................................................................................................. 26
4.2.2 Advies .................................................................................................................................................. 27
Ontwerpen ................................................................................................................................................... 28
L. Broertjes | VT4F | 10117 | V4KV21 4
