Samenvatting Neurologische
spraak-, taal- en slikstoornissen
Jaar 1, blok 4
Neurologie:
- De student herkent de anatomie en functie van het gezonde brein.
- De student herkent neurologische ziektebeelden op het gebied van dysartrie/ dysfagie/
afasie/ spraakapraxie, de plaatsing ervan in het brein en de gevolgen voor de patiënt op
functie-, activiteiten- en participatieniveau.
- De student benoemt/kent de verschillende fases na een beroerte en beschrijft/kent de
samenhang met ( logopedische) therapeutische interventies bij afasie/ dysartrie/ dysfagie.
Afasie:
- De student kent de doelstellingen en inhoud van de verschillende afasie-
diagnostiekinstrumenten en reproduceert in welke fase na hersenletsel deze worden ingezet.
- De student onderscheidt de (afasie)hoofdsyndromen op basis van de neuro-anatomie en
aan de hand van specifieke kenmerken/symptomen.
Dysartrie:
- De student onderscheidt de verschillende typen dysartrie op basis van de neuro-anatomie en
aan de hand van de specifieke kenmerken.
- De student kent de doelstellingen en inhoud van de verschillende klinimetrische
instrumenten voor dysartrie
Dysfagie:
- De student kent de verschillende oorzaken van dysfagie en onderscheidt de specifieke
kenmerken van de dysfagietypen.
- De student kent de doelstellingen en inhoud van de verschillende klinimetrische
instrumenten voor dysfagie
Jaar 2, blok 6
Neurologie algemeen, deze gelden voor dysartrie/dysfagie volwassenen én afasie:
- De student onderscheidt de stoornissen dysartrie/dysfagie/afasie/ spraakapraxie, passend bij
diverse neurologische ziektebeelden, op basis van neuro-anatomische eigenschappen,
verloop van de ziekte en aan de hand van specifieke kenmerken bij een gegeven casus
- De student onderscheidt de herstelmechanismen ‘reactivatie’, ‘reorganisatie’ en
‘compensatie’ en geeft voorbeelden van therapeutische interventies voor therapie passend
bij deze herstelmechanismen bij de neurologische ziektebeelden met betrekking tot
dysartrie/dysfagie/afasie/spraakapraxie.
- De student maakt een analyse van de logopedische interventie bij patiënten met niet-
aangeboren hersenletsel in relatie tot de interventies van andere paramedici, gebruik
makend van de ICF-niveaus.
- De student onderscheidt de verschillende vormen van behandeling van afasie, dysfagie en
dysartrie en past deze toe in een interdisciplinair behandelplan voor een fictieve patiënt,
gebruik maken van de ICF-niveaus en onderbouwd vanuit richtlijnen.
- De student voorspelt de gevolgen van neuropsychologische functiestoornissen op
logopedische interventie en het functioneren in de algemene dagelijkse levensverrichtingen
(ADL), bij een fictieve patiënt met neurologische spraak-/taal- en slikstoornissen.
1
,Afasie aanvullend:
- De student zet behandeladviezen, gegeven door een logopedist/klinisch linguïst, bij een
fictieve afasiepatiënt om in een logopedisch cognitief-linguïstisch/ functioneel therapieplan
waarin de hulpvraag van de patiënt en diens naasten het uitgangspunt vormt.
- De student onderscheidt cognitief-linguïstische en functionele afasietherapie en geeft
voorbeelden van therapiemateriaal daarvoor.
Inhoudsopgave
1. Anatomie en fysiologie van het zenuwstelsel.....................................................................................3
1.1. Centrale zenuwstelsel..................................................................................................................6
1.1.1. Ruggenmerg..........................................................................................................................6
1.1.2. Hersenen..............................................................................................................................6
1.2. Perifere zenuwstelsel...................................................................................................................8
1.2.1. Hersenzenuw I (reukzenuw).................................................................................................8
1.2.2. Hersenzenuw II (oogzenuw).................................................................................................8
1.2.3. Hersenzenuw III (oculomotor)..............................................................................................8
1.2.4. Hersenzenuw IV (trochlear zenuw).......................................................................................8
1.2.5. Hersenzenuw V (nervus trigeminus).....................................................................................8
1.2.6. Hersenzenuw VI (abducens zenuw)......................................................................................8
1.2.7. Hersenzenuw VII (nervus facialis).........................................................................................8
1.2.8. Hersenzenuw VIII (gehoorzenuw).........................................................................................8
1.2.9. Hersenzenuwen IX (glossopharyngeus zenuw).....................................................................8
1.2.10. Hersenzenuw X (nervus vagus)...........................................................................................8
1.2.11. Hersenzenuw SHBG (accessoire zenuw).............................................................................8
1.2.12. Hersenzenuw XII (nervus hypoglossus)...............................................................................8
1.2.13. 32 paar ruggenmergzenuwen.............................................................................................8
2. Pathologie...........................................................................................................................................9
2.1. Oorzaken van hersenletsel..........................................................................................................9
2.1.1. Aangeboren..........................................................................................................................9
2.1.2. Neurodegeneratieve aandoening.........................................................................................9
2.1.3. Neuromusculaire aandoening...............................................................................................9
2.1.4. Verworven............................................................................................................................9
2.2. Gevolgen van hersenletsel.........................................................................................................10
2.2.1. Neurologisch.......................................................................................................................10
2.2.2. Neuropsychologisch............................................................................................................10
2.2.3. Psychologisch......................................................................................................................10
2.3. Herstel.......................................................................................................................................11
2
, 2.3.1. Neurale circuits...................................................................................................................11
2.3.2. Belangrijke factoren bij kans op herstel..............................................................................11
3. Interventie........................................................................................................................................12
4. Neurologische logopedische stoornissen.........................................................................................13
4.1. Fasen na een beroerte...............................................................................................................13
4.1.1. Acute fase (eerste 2 weken)...............................................................................................13
4.1.2. Revalidatie fase (tot ongeveer 6 maand)............................................................................13
4.1.3. Chronische fase...................................................................................................................13
4.2. Taal (afasie)................................................................................................................................14
4.2.1. Prevalentie..........................................................................................................................14
4.2.2. Soorten Afasie.....................................................................................................................14
4.2.3. Thematische rollen.............................................................................................................15
4.2.4. Aanbevelingen....................................................................................................................17
4.2.5. Interventie..........................................................................................................................17
4.3. Spraak (dysartrie en apraxie).....................................................................................................19
4.3.1. Dysartrie.............................................................................................................................19
4.3.2. Apraxie................................................................................................................................21
4.4. Slikken (dysfagie).......................................................................................................................22
4.4.1. 4 slik fasen..........................................................................................................................22
4.4.2. Soorten...............................................................................................................................22
4.4.3. Diagnostiek.........................................................................................................................23
4.4.4. Interventie..........................................................................................................................23
4.5 Tijdelijk en definitief tracheostoma............................................................................................25
4.5.1. Tracheotomie......................................................................................................................25
4.5.1. Tracheostoma.....................................................................................................................25
1. Anatomie en fysiologie van het
zenuwstelsel
Logopedist
moet AFP
neurologie
weten om de kans
op herstel te
voorspellen.
3
spraak-, taal- en slikstoornissen
Jaar 1, blok 4
Neurologie:
- De student herkent de anatomie en functie van het gezonde brein.
- De student herkent neurologische ziektebeelden op het gebied van dysartrie/ dysfagie/
afasie/ spraakapraxie, de plaatsing ervan in het brein en de gevolgen voor de patiënt op
functie-, activiteiten- en participatieniveau.
- De student benoemt/kent de verschillende fases na een beroerte en beschrijft/kent de
samenhang met ( logopedische) therapeutische interventies bij afasie/ dysartrie/ dysfagie.
Afasie:
- De student kent de doelstellingen en inhoud van de verschillende afasie-
diagnostiekinstrumenten en reproduceert in welke fase na hersenletsel deze worden ingezet.
- De student onderscheidt de (afasie)hoofdsyndromen op basis van de neuro-anatomie en
aan de hand van specifieke kenmerken/symptomen.
Dysartrie:
- De student onderscheidt de verschillende typen dysartrie op basis van de neuro-anatomie en
aan de hand van de specifieke kenmerken.
- De student kent de doelstellingen en inhoud van de verschillende klinimetrische
instrumenten voor dysartrie
Dysfagie:
- De student kent de verschillende oorzaken van dysfagie en onderscheidt de specifieke
kenmerken van de dysfagietypen.
- De student kent de doelstellingen en inhoud van de verschillende klinimetrische
instrumenten voor dysfagie
Jaar 2, blok 6
Neurologie algemeen, deze gelden voor dysartrie/dysfagie volwassenen én afasie:
- De student onderscheidt de stoornissen dysartrie/dysfagie/afasie/ spraakapraxie, passend bij
diverse neurologische ziektebeelden, op basis van neuro-anatomische eigenschappen,
verloop van de ziekte en aan de hand van specifieke kenmerken bij een gegeven casus
- De student onderscheidt de herstelmechanismen ‘reactivatie’, ‘reorganisatie’ en
‘compensatie’ en geeft voorbeelden van therapeutische interventies voor therapie passend
bij deze herstelmechanismen bij de neurologische ziektebeelden met betrekking tot
dysartrie/dysfagie/afasie/spraakapraxie.
- De student maakt een analyse van de logopedische interventie bij patiënten met niet-
aangeboren hersenletsel in relatie tot de interventies van andere paramedici, gebruik
makend van de ICF-niveaus.
- De student onderscheidt de verschillende vormen van behandeling van afasie, dysfagie en
dysartrie en past deze toe in een interdisciplinair behandelplan voor een fictieve patiënt,
gebruik maken van de ICF-niveaus en onderbouwd vanuit richtlijnen.
- De student voorspelt de gevolgen van neuropsychologische functiestoornissen op
logopedische interventie en het functioneren in de algemene dagelijkse levensverrichtingen
(ADL), bij een fictieve patiënt met neurologische spraak-/taal- en slikstoornissen.
1
,Afasie aanvullend:
- De student zet behandeladviezen, gegeven door een logopedist/klinisch linguïst, bij een
fictieve afasiepatiënt om in een logopedisch cognitief-linguïstisch/ functioneel therapieplan
waarin de hulpvraag van de patiënt en diens naasten het uitgangspunt vormt.
- De student onderscheidt cognitief-linguïstische en functionele afasietherapie en geeft
voorbeelden van therapiemateriaal daarvoor.
Inhoudsopgave
1. Anatomie en fysiologie van het zenuwstelsel.....................................................................................3
1.1. Centrale zenuwstelsel..................................................................................................................6
1.1.1. Ruggenmerg..........................................................................................................................6
1.1.2. Hersenen..............................................................................................................................6
1.2. Perifere zenuwstelsel...................................................................................................................8
1.2.1. Hersenzenuw I (reukzenuw).................................................................................................8
1.2.2. Hersenzenuw II (oogzenuw).................................................................................................8
1.2.3. Hersenzenuw III (oculomotor)..............................................................................................8
1.2.4. Hersenzenuw IV (trochlear zenuw).......................................................................................8
1.2.5. Hersenzenuw V (nervus trigeminus).....................................................................................8
1.2.6. Hersenzenuw VI (abducens zenuw)......................................................................................8
1.2.7. Hersenzenuw VII (nervus facialis).........................................................................................8
1.2.8. Hersenzenuw VIII (gehoorzenuw).........................................................................................8
1.2.9. Hersenzenuwen IX (glossopharyngeus zenuw).....................................................................8
1.2.10. Hersenzenuw X (nervus vagus)...........................................................................................8
1.2.11. Hersenzenuw SHBG (accessoire zenuw).............................................................................8
1.2.12. Hersenzenuw XII (nervus hypoglossus)...............................................................................8
1.2.13. 32 paar ruggenmergzenuwen.............................................................................................8
2. Pathologie...........................................................................................................................................9
2.1. Oorzaken van hersenletsel..........................................................................................................9
2.1.1. Aangeboren..........................................................................................................................9
2.1.2. Neurodegeneratieve aandoening.........................................................................................9
2.1.3. Neuromusculaire aandoening...............................................................................................9
2.1.4. Verworven............................................................................................................................9
2.2. Gevolgen van hersenletsel.........................................................................................................10
2.2.1. Neurologisch.......................................................................................................................10
2.2.2. Neuropsychologisch............................................................................................................10
2.2.3. Psychologisch......................................................................................................................10
2.3. Herstel.......................................................................................................................................11
2
, 2.3.1. Neurale circuits...................................................................................................................11
2.3.2. Belangrijke factoren bij kans op herstel..............................................................................11
3. Interventie........................................................................................................................................12
4. Neurologische logopedische stoornissen.........................................................................................13
4.1. Fasen na een beroerte...............................................................................................................13
4.1.1. Acute fase (eerste 2 weken)...............................................................................................13
4.1.2. Revalidatie fase (tot ongeveer 6 maand)............................................................................13
4.1.3. Chronische fase...................................................................................................................13
4.2. Taal (afasie)................................................................................................................................14
4.2.1. Prevalentie..........................................................................................................................14
4.2.2. Soorten Afasie.....................................................................................................................14
4.2.3. Thematische rollen.............................................................................................................15
4.2.4. Aanbevelingen....................................................................................................................17
4.2.5. Interventie..........................................................................................................................17
4.3. Spraak (dysartrie en apraxie).....................................................................................................19
4.3.1. Dysartrie.............................................................................................................................19
4.3.2. Apraxie................................................................................................................................21
4.4. Slikken (dysfagie).......................................................................................................................22
4.4.1. 4 slik fasen..........................................................................................................................22
4.4.2. Soorten...............................................................................................................................22
4.4.3. Diagnostiek.........................................................................................................................23
4.4.4. Interventie..........................................................................................................................23
4.5 Tijdelijk en definitief tracheostoma............................................................................................25
4.5.1. Tracheotomie......................................................................................................................25
4.5.1. Tracheostoma.....................................................................................................................25
1. Anatomie en fysiologie van het
zenuwstelsel
Logopedist
moet AFP
neurologie
weten om de kans
op herstel te
voorspellen.
3
