Begrippenlijst waarvan expliciet is verteld dat je het moet kennen :
Correlatie = een bepaalde samenhang tussen 2 variabelen. Dit betekent dat een verandering in
de ene variabele met een verandering in de andere variabele gepaard gaat. Hieruit kan je niet
halen of de ene variabele de andere veroorzaakt (causatie).
Causatie = oorzaak/gevolg. Door middel van experiment kun je alternatieve verklaringen
uitsluiten. Hierbij spreken we over onderzoeksvragen die een oorzaak/gevolg verband
beschrijven. 1 kenmerk (variabele) veroorzaakt hierbij veranderingen in het andere kenmerk
(variabele).
Moderatie (moderator) = onder welke omstandigheden is er een bepaalde relatie? Interacties
tussen bepaalde persoonlijke kenmerken en omgevingen, die er toe leiden dat het effect van
bepaalde omgevingskenmerken verschilt voor bepaalde (groepen) mensen. Moderator is de
vraag in welke groep, onder welke omstandigheden vinden wij een bepaalde link. Dit is dus een
subgroep. De moderator verandert dus het effect van de oorzaak-gevolgrelatie tussen de twee
variabelen. Voorbeeld:
Een student leert een bepaald aantal uren voor een toets (onafhankelijke variabele) om zo een
hoger cijfer te behalen (afhankelijke variabele). Een moderator zou in dit geval IQ kunnen zijn,
wanneer iemand een hoog IQ heeft zal hij minder uren nodig hebben om te leren om zo een
goed cijfer te behalen.
Mediatie (mediator) = tussen factoren. Dit is een variabele die tussen een oorzaak-
gevolgrelatie staat en hiermee het effect tussen de oorzaak-gevolgrelatie beter verklaart en de
relatie sterker maakt. Een kind met bijv temperament leidt tot meer scheidingen. De mediator
kan hier bijvoorbeeld ‘onenigheden tijdens opvoeding’ zijn. Dit is dus een tussen factor. Dit gaat
om proces of mechanisme, legt bijvoorbeeld uit waarom crimineel gedrag tot ondervoeding zou
leiden.
Voorbeeld: een student leert een bepaald aantal uren voor een toets (onafhankelijke variabele)
om zo een hoger cijfer te behalen (afhankelijke variabele). Een mediator zou in dit geval aantal
oefensommen kunnen zijn. Hierbij geldt het dat hoe meer uren, hoe meer oefensommen je
maakt en hoe meer oefensommen hij maakt hoe hoger het cijfer. Dit is dus een bepaalde
tussenfactor.
Verschil moderator en mediator = de moderator ‘IQ’ is geen mediërende variabele, omdat het
aantal uren studie (de onafhankelijke variabele) geen invloed heeft op het IQ. Meer uren studie
zorgt namelijk niet voor een hoger IQ. Meer uren studie zorgt wel voor meer oefensommen wat
weer voor een hoger cijfer zorgt.
(Reverse) causality (omgekeerde causaliteit) = personen selecteren bij hen passende
risico’s, zij zoeken zelf deze risico’s op; of personen met bepaalde kenmerken komen om die
reden in bepaalde sociale contexten terecht. Het verband is hierbij andersom.
Voorbeeld: het regent dus er zijn veel paraplu’s op straat, betekent dit dat de paraplu’s de regen
hebben veroorzaakt?
Als een rijk iemand veel aandelen heeft, is hij dan rijk geworden door de aandelen? Of kon hij
ze kopen doordat hij veel geld had? Het kan ook allebei waar zijn.
Cross-sectionaal = hierbij wordt ieder individu op hetzelfde tijdstip geobserveerd en gemeten.
Verschillende leeftijdsgroepen op een moment. Alle mensen krijgen op 1 moment dezelfde
vragenlijst.
Correlatie = een bepaalde samenhang tussen 2 variabelen. Dit betekent dat een verandering in
de ene variabele met een verandering in de andere variabele gepaard gaat. Hieruit kan je niet
halen of de ene variabele de andere veroorzaakt (causatie).
Causatie = oorzaak/gevolg. Door middel van experiment kun je alternatieve verklaringen
uitsluiten. Hierbij spreken we over onderzoeksvragen die een oorzaak/gevolg verband
beschrijven. 1 kenmerk (variabele) veroorzaakt hierbij veranderingen in het andere kenmerk
(variabele).
Moderatie (moderator) = onder welke omstandigheden is er een bepaalde relatie? Interacties
tussen bepaalde persoonlijke kenmerken en omgevingen, die er toe leiden dat het effect van
bepaalde omgevingskenmerken verschilt voor bepaalde (groepen) mensen. Moderator is de
vraag in welke groep, onder welke omstandigheden vinden wij een bepaalde link. Dit is dus een
subgroep. De moderator verandert dus het effect van de oorzaak-gevolgrelatie tussen de twee
variabelen. Voorbeeld:
Een student leert een bepaald aantal uren voor een toets (onafhankelijke variabele) om zo een
hoger cijfer te behalen (afhankelijke variabele). Een moderator zou in dit geval IQ kunnen zijn,
wanneer iemand een hoog IQ heeft zal hij minder uren nodig hebben om te leren om zo een
goed cijfer te behalen.
Mediatie (mediator) = tussen factoren. Dit is een variabele die tussen een oorzaak-
gevolgrelatie staat en hiermee het effect tussen de oorzaak-gevolgrelatie beter verklaart en de
relatie sterker maakt. Een kind met bijv temperament leidt tot meer scheidingen. De mediator
kan hier bijvoorbeeld ‘onenigheden tijdens opvoeding’ zijn. Dit is dus een tussen factor. Dit gaat
om proces of mechanisme, legt bijvoorbeeld uit waarom crimineel gedrag tot ondervoeding zou
leiden.
Voorbeeld: een student leert een bepaald aantal uren voor een toets (onafhankelijke variabele)
om zo een hoger cijfer te behalen (afhankelijke variabele). Een mediator zou in dit geval aantal
oefensommen kunnen zijn. Hierbij geldt het dat hoe meer uren, hoe meer oefensommen je
maakt en hoe meer oefensommen hij maakt hoe hoger het cijfer. Dit is dus een bepaalde
tussenfactor.
Verschil moderator en mediator = de moderator ‘IQ’ is geen mediërende variabele, omdat het
aantal uren studie (de onafhankelijke variabele) geen invloed heeft op het IQ. Meer uren studie
zorgt namelijk niet voor een hoger IQ. Meer uren studie zorgt wel voor meer oefensommen wat
weer voor een hoger cijfer zorgt.
(Reverse) causality (omgekeerde causaliteit) = personen selecteren bij hen passende
risico’s, zij zoeken zelf deze risico’s op; of personen met bepaalde kenmerken komen om die
reden in bepaalde sociale contexten terecht. Het verband is hierbij andersom.
Voorbeeld: het regent dus er zijn veel paraplu’s op straat, betekent dit dat de paraplu’s de regen
hebben veroorzaakt?
Als een rijk iemand veel aandelen heeft, is hij dan rijk geworden door de aandelen? Of kon hij
ze kopen doordat hij veel geld had? Het kan ook allebei waar zijn.
Cross-sectionaal = hierbij wordt ieder individu op hetzelfde tijdstip geobserveerd en gemeten.
Verschillende leeftijdsgroepen op een moment. Alle mensen krijgen op 1 moment dezelfde
vragenlijst.
