Samenvatting Identiteit en Socialisatie
Ella Susholz
Hoofdstuk 2
Begrippen uit dit hoofdstuk:
Hechting
Gevoelige periode
Sensitiviteit
Responsiviteit
Erikson, ontwikkeltaken leeftijd/crises
Predispositie
Temperament
Hechtingsstijlen Bolwby
Transitional object
Een baby komt bij zijn geboorte in een onbekende wereld terecht, daarvoor is hij
afhankelijk van zijn omgeving, belangrijk is een veilige basis. Door positieve
ervaringen met zijn ouders bouwt een kind vertrouwen op. Hij/zij leert dat zijn ouders
beschikbaar zijn als hij ze nodig heeft.
Erikson geeft aan dat het ontwikkelen van basisvertrouwen van groot belang is voor
de verdere ontwikkeling van een kind. De hele verdere ontwikkeling tot volwassene
steunt op de kwaliteit van deze hechtingsrelatie.
In de ontwikkelingstheorie van Erikson wordt de eerste fase in de ontwikkeling van
een baby na zijn geboorte aangeduid als de ontwikkelingstaak die gaat over
basisvertrouwen vs. Basiswantrouwen. Het ontwikkelen van basisvertrouwen is van
belang voor de hele verdere ontwikkeling.
Eerste ervaringen
al snel na de geboorte herkent een baby zijn moeder. Bij haar zoekt hij voeding.
Baby’s hebben na hun geboorte al grote voorkeur voor de stem van mensen. Ze kijken
ook liever naar mensen dan naar andere dingen. Het lijkt erop dat baby’s al een
bepaalde ingebouwde neiging hebben om zich op sociale prikkels te richten. Dit
noemen we predispositie.
Gevoelige periode=
het eerste levensjaar. In deze periode is het kind extra gevoelig voor bepaalde
ervaringen.
Een veilige hechting wordt bevorderd door sensitiviteit van de ouders. Wanneer de
ouders gevoelig zijn voor subtiele signalen van stress, onrust en ongemak bij hun
,Samenvatting Identiteit en Socialisatie
Ella Susholz
baby’s zijn ze sensitief. (De opvoeder is gevoelig voor de signalen die de baby afgeeft)
en hier adequaat op reageert.
Respons sensitiviteit is ook erg belangrijk wanneer ouders snel en adequaat weten
te reageren op de signalen van hun baby.
Temperament=
er zijn verschillen in temperament. Vanaf jongs af aan zijn er al verschillen te zien van
prikkelbaarheid tussen baby’s. Er wordt onderscheid gemaakt in: moeilijke baby’s,
makkelijke baby’s en de gemiddelde baby’s. De makkelijke baby’s hebben
bijvoorbeeld een makkelijk temperament. (passen zich makkelijk aan, huilen alleen
met een duidelijk reden etc.)
Hechting=
Hechting is een duurzame emotionele binding tussen het kind en zijn verzorgers, met
speciale emotionele kwaliteiten. Ieder kind heeft een natuurlijk neiging tot hechting.
Oorspronkelijk was het idee dat de baby’s primair aan hun verzorgers gehecht raken
doordat ze de baby voeden. De liefde van de baby zou door de maag gaan. Dat dit
niet klopt is gebleken uit Harlow’s onderzoek met de babyaapjes. Dit onderzoek gaf
aan dat de behoefte aan troost en warmte het allerbelangrijkste is in een
hechtingsrelatie.
Veel kinderen hebben door gehechtheid aan bepaalde knuffels, doekjes en poppetjes
een manier gevonden om de tijdelijke afwezigheid van de ouder te overbruggen. We
noemen dit Transitional object (Een knuffel of doek waar je alles op projecteert in de
afwezigheid van ouders)
Bolwby ’s attachment theorie=
deze theorie heeft inzicht gegeven over het belang van hechting en ook in de
verschillen in kwaliteit van de hechtingsrelatie en de mogelijke gevolgen daarvan.
Bolwby heeft zich laten inspireren door de evolutietheorie. In deze theorie is het
uitgangspunt dat levende wezens zich aanpassen aan wat nodig blijkt te zijn in de
omgeving waar ze leven. Bolwby beschouwt hechting als een primair gedragspatroon
in de menselijke aanleg. Dit gedragspatroon ontstaat omdat een baby de meeste kans
heeft om te overleven in de nabijheid van de verzorgers.
De kwaliteit van hechting wordt vooral zichtbaar in tijden van stress, dus bijvoorbeeld
wanneer het kind bang is of ziek is. In zo’n geval zal het kind zijn ouders opzoeken
voor troost.
, Samenvatting Identiteit en Socialisatie
Ella Susholz
Veilig gehecht=
een veilig gehecht kind kan zal zich samen met de ouder gemakkelijk aanpassen in
een vreemde situatie en zal zich in aanwezigheid van de ouder als snel veilig genoeg
voelen om te gaan spelen. Het kind heeft weinig moeite met een onbekend persoon
als de moeder er nog bij is. Wanneer de ouder vertrekt zal het kind verdrietig
reageren. (Niet volledig ontroostbaar) wanneer de ouder terugkeert is het kind blij en
opgelucht en laat zich makkelijk troosten.
Onveilig-vermijdend gehecht=
een onveilig vermijdend gehecht kind reageert heel anders. Het lijkt weinig
onderscheid te maken tussen bekende en onbekende personen. Het kind is weinig
gericht op de moeder. Kind reageert niet heftig als de moeder vertrekt en reageert
ook nauwelijks al de moeder terugkeert.
Onveilig ambivalent gehecht=
voelt zich angstig en niet op zijn gemak in een onbekende situatie. Zelf in de nabijheid
van eigen moeder. Gaat weinig spelen. Kind is extreem aangedaan als de ouder
vertrekt. Bij terugkeer van de ouders zoekt het kind wel contact maar laat zich niet
troosten.
Gedesorganiseerd gehecht =
kind vertoont inconsistent gedrag waaraan geen strategie ten grondslag ligt. Het kind
zoekt eerst nabijheid en went daarna weer af. Het kind weet niet wat hij moet doen
en is verward. Het kind voelt angst zonder dat er een oplossing voor is. Deze vorm
leidt tot de meeste problemen in de verdere ontwikkeling.
Erikson ontwikkelingsstadia (en leeftijden)
Eerder werd al de ontwikkelingstheorie van Erikson genoemd. Hij zag nadrukkelijk het
belang van een gevoel van basisveiligheid voor de ontwikkeling van een kind. Een
goede hechting en basisveiligheid geven de beste mogelijkheden om zich verder te
ontwikkelen. Erikson heeft de ontwikkelen van mensen beschreven in een
stadiumtheorie. Iedereen doorloopt deze stade in een vaste volgorde.
1. Basisvertrouwen vs. Basaal wantrouwen (0 tot 1,5 jaar)
door te ervaren dar er goed gezorgd wordt voor het kind en dat er aan zijn
belangrijke behoefte wordt voldaan.
2. Autonomie vs. Schaamte (1,5 tot 3 jaar)
het kind staat nu voor de taak om autonomie te verwerven. Als het goed is
heeft het kind daarvoor genoeg vertrouwen opgebouwd. In deze periode
Ella Susholz
Hoofdstuk 2
Begrippen uit dit hoofdstuk:
Hechting
Gevoelige periode
Sensitiviteit
Responsiviteit
Erikson, ontwikkeltaken leeftijd/crises
Predispositie
Temperament
Hechtingsstijlen Bolwby
Transitional object
Een baby komt bij zijn geboorte in een onbekende wereld terecht, daarvoor is hij
afhankelijk van zijn omgeving, belangrijk is een veilige basis. Door positieve
ervaringen met zijn ouders bouwt een kind vertrouwen op. Hij/zij leert dat zijn ouders
beschikbaar zijn als hij ze nodig heeft.
Erikson geeft aan dat het ontwikkelen van basisvertrouwen van groot belang is voor
de verdere ontwikkeling van een kind. De hele verdere ontwikkeling tot volwassene
steunt op de kwaliteit van deze hechtingsrelatie.
In de ontwikkelingstheorie van Erikson wordt de eerste fase in de ontwikkeling van
een baby na zijn geboorte aangeduid als de ontwikkelingstaak die gaat over
basisvertrouwen vs. Basiswantrouwen. Het ontwikkelen van basisvertrouwen is van
belang voor de hele verdere ontwikkeling.
Eerste ervaringen
al snel na de geboorte herkent een baby zijn moeder. Bij haar zoekt hij voeding.
Baby’s hebben na hun geboorte al grote voorkeur voor de stem van mensen. Ze kijken
ook liever naar mensen dan naar andere dingen. Het lijkt erop dat baby’s al een
bepaalde ingebouwde neiging hebben om zich op sociale prikkels te richten. Dit
noemen we predispositie.
Gevoelige periode=
het eerste levensjaar. In deze periode is het kind extra gevoelig voor bepaalde
ervaringen.
Een veilige hechting wordt bevorderd door sensitiviteit van de ouders. Wanneer de
ouders gevoelig zijn voor subtiele signalen van stress, onrust en ongemak bij hun
,Samenvatting Identiteit en Socialisatie
Ella Susholz
baby’s zijn ze sensitief. (De opvoeder is gevoelig voor de signalen die de baby afgeeft)
en hier adequaat op reageert.
Respons sensitiviteit is ook erg belangrijk wanneer ouders snel en adequaat weten
te reageren op de signalen van hun baby.
Temperament=
er zijn verschillen in temperament. Vanaf jongs af aan zijn er al verschillen te zien van
prikkelbaarheid tussen baby’s. Er wordt onderscheid gemaakt in: moeilijke baby’s,
makkelijke baby’s en de gemiddelde baby’s. De makkelijke baby’s hebben
bijvoorbeeld een makkelijk temperament. (passen zich makkelijk aan, huilen alleen
met een duidelijk reden etc.)
Hechting=
Hechting is een duurzame emotionele binding tussen het kind en zijn verzorgers, met
speciale emotionele kwaliteiten. Ieder kind heeft een natuurlijk neiging tot hechting.
Oorspronkelijk was het idee dat de baby’s primair aan hun verzorgers gehecht raken
doordat ze de baby voeden. De liefde van de baby zou door de maag gaan. Dat dit
niet klopt is gebleken uit Harlow’s onderzoek met de babyaapjes. Dit onderzoek gaf
aan dat de behoefte aan troost en warmte het allerbelangrijkste is in een
hechtingsrelatie.
Veel kinderen hebben door gehechtheid aan bepaalde knuffels, doekjes en poppetjes
een manier gevonden om de tijdelijke afwezigheid van de ouder te overbruggen. We
noemen dit Transitional object (Een knuffel of doek waar je alles op projecteert in de
afwezigheid van ouders)
Bolwby ’s attachment theorie=
deze theorie heeft inzicht gegeven over het belang van hechting en ook in de
verschillen in kwaliteit van de hechtingsrelatie en de mogelijke gevolgen daarvan.
Bolwby heeft zich laten inspireren door de evolutietheorie. In deze theorie is het
uitgangspunt dat levende wezens zich aanpassen aan wat nodig blijkt te zijn in de
omgeving waar ze leven. Bolwby beschouwt hechting als een primair gedragspatroon
in de menselijke aanleg. Dit gedragspatroon ontstaat omdat een baby de meeste kans
heeft om te overleven in de nabijheid van de verzorgers.
De kwaliteit van hechting wordt vooral zichtbaar in tijden van stress, dus bijvoorbeeld
wanneer het kind bang is of ziek is. In zo’n geval zal het kind zijn ouders opzoeken
voor troost.
, Samenvatting Identiteit en Socialisatie
Ella Susholz
Veilig gehecht=
een veilig gehecht kind kan zal zich samen met de ouder gemakkelijk aanpassen in
een vreemde situatie en zal zich in aanwezigheid van de ouder als snel veilig genoeg
voelen om te gaan spelen. Het kind heeft weinig moeite met een onbekend persoon
als de moeder er nog bij is. Wanneer de ouder vertrekt zal het kind verdrietig
reageren. (Niet volledig ontroostbaar) wanneer de ouder terugkeert is het kind blij en
opgelucht en laat zich makkelijk troosten.
Onveilig-vermijdend gehecht=
een onveilig vermijdend gehecht kind reageert heel anders. Het lijkt weinig
onderscheid te maken tussen bekende en onbekende personen. Het kind is weinig
gericht op de moeder. Kind reageert niet heftig als de moeder vertrekt en reageert
ook nauwelijks al de moeder terugkeert.
Onveilig ambivalent gehecht=
voelt zich angstig en niet op zijn gemak in een onbekende situatie. Zelf in de nabijheid
van eigen moeder. Gaat weinig spelen. Kind is extreem aangedaan als de ouder
vertrekt. Bij terugkeer van de ouders zoekt het kind wel contact maar laat zich niet
troosten.
Gedesorganiseerd gehecht =
kind vertoont inconsistent gedrag waaraan geen strategie ten grondslag ligt. Het kind
zoekt eerst nabijheid en went daarna weer af. Het kind weet niet wat hij moet doen
en is verward. Het kind voelt angst zonder dat er een oplossing voor is. Deze vorm
leidt tot de meeste problemen in de verdere ontwikkeling.
Erikson ontwikkelingsstadia (en leeftijden)
Eerder werd al de ontwikkelingstheorie van Erikson genoemd. Hij zag nadrukkelijk het
belang van een gevoel van basisveiligheid voor de ontwikkeling van een kind. Een
goede hechting en basisveiligheid geven de beste mogelijkheden om zich verder te
ontwikkelen. Erikson heeft de ontwikkelen van mensen beschreven in een
stadiumtheorie. Iedereen doorloopt deze stade in een vaste volgorde.
1. Basisvertrouwen vs. Basaal wantrouwen (0 tot 1,5 jaar)
door te ervaren dar er goed gezorgd wordt voor het kind en dat er aan zijn
belangrijke behoefte wordt voldaan.
2. Autonomie vs. Schaamte (1,5 tot 3 jaar)
het kind staat nu voor de taak om autonomie te verwerven. Als het goed is
heeft het kind daarvoor genoeg vertrouwen opgebouwd. In deze periode
