Hoofdstuk 1
Besturing en organisatorische context
§1.1 het bedrijf als technisch systeem
Technisch systeem is te verdelen in 3 stromen:
- Informatiestromen
- Goederenstromen en transformatieprocessen
- Geldstromen
Informatiestromen zijn nodig om goederen of diensten te kunnen produceren en op de
markt te brengen.
Informatiestromen zijn onder te verdelen in:
- Inkooporder
- Productieorder
- Verkooporder
Goederenstromen en transformatiestromen bestaan uit alles wat getransformeerd wordt
tot een product of dienst.
3 factoren die een rol spelen bij goederenstroom en transformatiestroom:
- Arbeid, betreft de personele capaciteit die nodig is om het transformatieproces +
daaruit voortvloeiende producten en diensten te leveren.
- Natuur, betreft alle grondstoffen/materialen die nodig zijn voor de transformatie.
- Kapitaal, betreft de machines die gebruikt worden bij de transformatie.
Goederenstroom gaat van inkoop à afzetmarkt.
2 trajecten die te onderscheiden zijn bij de goederenstromen die nodig zijn om producten of
diensten te leveren:
- Materials management, de stroom van goederen van leveranciers t/m. de opslag van
de gerede producten in het bedrijf.
- Fysieke distributie, het traject dat de gerede producten afleggen naar de klant.
Tijdens het transformatieproces worden goederen en informatie bewerkt tot producten
en/of diensten.
Geldstromen = geld dat het bedrijf binnenkomt en weer uitgaat.
Operationele geldstromen = geld dat gebruikt wordt als ruilmiddel bij het verrekenen van
de goederenstromen met leveranciers en klanten.
Financiële geldstroom = inkomsten die tot stand komen in relatie tot de vermogensmarkt.
Geld = rekenmiddel
Dit moet zodanig zijn dat de kosten gedekt kunnen worden.
Oppotmiddel = geld dat (nadat de kosten gedekt zijn) opzijgezet wordt.
1
,§1.2 het bedrijf als financieel-economisch systeem
Financieel-economisch systeem = in een bedrijf als financieel-economisch systeem zijn
ruilmiddelen, rekenmiddelen en oppotmiddelen te onderscheiden. Van belang daarbij is het
economisch resultaat.
Bezitsmodel = als het bedrijf door eigenaren gebruikt wordt om inkomsten te verwerven.
In financiële zin bestaat het eigendom van een bedrijf uit:
- Bezittingen (zoals grond, gebouwen, machines en voorraden)
- Schulden (zoals bankleningen en leverancierskrediet)
Saldo van beiden is het EV van het bedrijf.
Economisch resultaat = stijgen van EV over een bepaalde periode.
Stijging of daling kan plaatsvinden als de eigenaar in de tussenliggende tijd geen
privéstortingen of onttrekkingen heeft verricht.
In grote bedrijven heb je te maken met aandeelhouders. De belangen van de
aandeelhouders worden meegenomen in de aansturing van de onderneming. Bestuur
vertaalt belangen in concrete doelen voor de onderneming.
§1.3 het bedrijf als sociaal-politiek systeem
Sociaal-politiek systeem = bedrijf als samenwerkingsverband tussen mensen die deels
gelijke en deels verschillende belangen hebben. Men gaat een samenwerkingsverband aan
om doelen te behalen.
Er is sprake van ruilrelatie en van wederzijdse afhankelijkheid als de werknemer tijd,
energie en capaciteit brengt en de organisatie hier iets voor terug wil geven.
Materieel aspect = geld
Immaterieel aspect = goede contacten, werkzekerheid, zelfstandigheid, status en
waardering.
Mensen/groepen hebben verschillende belangen. Omdat een bedrijf een bepaald aantal
middelen ter beschikking heeft kan niet elk belang gehonoreerd worden. Dit is een vorm van
schaarste.
Conglomeraat van partijen = mensen binnen een bedrijf hebben deels verschillende en
deels dezelfde belangen. Niet iedereen kan altijd tevreden zijn.
Zo’n organisatie is op te vatten als een sociaal-politiek systeem. Sociaal omdat het gaat om
mensen die een samenwerkingsverband aangaan.
Politiek omdat alle groepen invloed uitoefenen op de besluiten die in het bedrijf genomen
worden.
Om de meerderheid en zo meer macht te krijgen binnen een bedrijf, gaat het bedrijf
coalities aan met andere groepen. Coalities kunnen, afhankelijk van de zaak waarover beslist
moet worden, wisselen van samenstelling.
2
, Bereidheid om samen te blijven werken hangt samen met de relatie tussen de geleverde
prestatie en de ontvangen vergoeding.
§1.4 het bedrijf als open systeem
Een systeem bestaat uit een verzameling elementen en hun onderlinge relaties. (Afdeling,
bedrijf)
Wat tot een systeem behoort + welke elementen daarin onderscheiden worden, wordt
bepaald door de keuze van de beschouwer (deze staan niet vast).
VB. je neemt de organisatie als systeem en de afdelingen als elementen. Dit is het
geval als men kijkt naar het functioneren van de afdelingen en hun onderlinge afstemming.
OF de afdeling als systeem en de medewerkers als element.
Systemen functioneren in een omgeving.
Is een afdeling een systeem, dan vormen de andere afdelingen in de organisatie de
omgeving.
VB. in een restaurant vormen de keuken en de bar de omgeving.
Omgeving van een systeem bestaat uit: alles wat zich buiten het systeem bevindt, maar waar
het systeem wel mee verbonden is.
Systeemgrens = scheiding tussen het systeem en de omgeving. (Deze grens is niet altijd
hetzelfde).
Gesloten systeem = gedrag van het systeem is te verklaren zonder de omgeving daarin te
betrekken.
Open systeem = gedrag van het systeem is slechts te verklaren door de omgeving in de
beschouwing te betrekken. (Dit is bij mensen, afdelingen en organisaties als systemen het
geval).
VB. het gedrag van mensen is voor een groot deel slechts te verklaren door rekening
te houden met de situatie waarin ze zich bevinden.
Bedrijven zijn open systemen.
Bij een open systeem is er sprake van invoer, doorvoer (transformatie) en uitvoer.
Om te kunnen produceren, heeft een systeem (bedrijf, afdeling) invoer nodig van bijv.
informatie en materialen (kennis, energie, grondstoffen, mensen etc.) à informatie en
materialen worden getransformeerd tot producten of diensten à uitgevoerd naar de
afnemers.
Bij een open systeem wordt gebruik gemaakt van feedback. Uitvoer van het systeem en de
reacties die dat oplevert, geeft informatie over de werking van het systeem.
Wat feedback voor een bedrijf vormt:
- Hoeveelheid verkochte goederen
- Inkomsten die de verkoop oplevert
Positieve feedback = als de inkomsten voldoende zijn en het bedrijf op dezelfde wijze kan
blijven functioneren.
3
Besturing en organisatorische context
§1.1 het bedrijf als technisch systeem
Technisch systeem is te verdelen in 3 stromen:
- Informatiestromen
- Goederenstromen en transformatieprocessen
- Geldstromen
Informatiestromen zijn nodig om goederen of diensten te kunnen produceren en op de
markt te brengen.
Informatiestromen zijn onder te verdelen in:
- Inkooporder
- Productieorder
- Verkooporder
Goederenstromen en transformatiestromen bestaan uit alles wat getransformeerd wordt
tot een product of dienst.
3 factoren die een rol spelen bij goederenstroom en transformatiestroom:
- Arbeid, betreft de personele capaciteit die nodig is om het transformatieproces +
daaruit voortvloeiende producten en diensten te leveren.
- Natuur, betreft alle grondstoffen/materialen die nodig zijn voor de transformatie.
- Kapitaal, betreft de machines die gebruikt worden bij de transformatie.
Goederenstroom gaat van inkoop à afzetmarkt.
2 trajecten die te onderscheiden zijn bij de goederenstromen die nodig zijn om producten of
diensten te leveren:
- Materials management, de stroom van goederen van leveranciers t/m. de opslag van
de gerede producten in het bedrijf.
- Fysieke distributie, het traject dat de gerede producten afleggen naar de klant.
Tijdens het transformatieproces worden goederen en informatie bewerkt tot producten
en/of diensten.
Geldstromen = geld dat het bedrijf binnenkomt en weer uitgaat.
Operationele geldstromen = geld dat gebruikt wordt als ruilmiddel bij het verrekenen van
de goederenstromen met leveranciers en klanten.
Financiële geldstroom = inkomsten die tot stand komen in relatie tot de vermogensmarkt.
Geld = rekenmiddel
Dit moet zodanig zijn dat de kosten gedekt kunnen worden.
Oppotmiddel = geld dat (nadat de kosten gedekt zijn) opzijgezet wordt.
1
,§1.2 het bedrijf als financieel-economisch systeem
Financieel-economisch systeem = in een bedrijf als financieel-economisch systeem zijn
ruilmiddelen, rekenmiddelen en oppotmiddelen te onderscheiden. Van belang daarbij is het
economisch resultaat.
Bezitsmodel = als het bedrijf door eigenaren gebruikt wordt om inkomsten te verwerven.
In financiële zin bestaat het eigendom van een bedrijf uit:
- Bezittingen (zoals grond, gebouwen, machines en voorraden)
- Schulden (zoals bankleningen en leverancierskrediet)
Saldo van beiden is het EV van het bedrijf.
Economisch resultaat = stijgen van EV over een bepaalde periode.
Stijging of daling kan plaatsvinden als de eigenaar in de tussenliggende tijd geen
privéstortingen of onttrekkingen heeft verricht.
In grote bedrijven heb je te maken met aandeelhouders. De belangen van de
aandeelhouders worden meegenomen in de aansturing van de onderneming. Bestuur
vertaalt belangen in concrete doelen voor de onderneming.
§1.3 het bedrijf als sociaal-politiek systeem
Sociaal-politiek systeem = bedrijf als samenwerkingsverband tussen mensen die deels
gelijke en deels verschillende belangen hebben. Men gaat een samenwerkingsverband aan
om doelen te behalen.
Er is sprake van ruilrelatie en van wederzijdse afhankelijkheid als de werknemer tijd,
energie en capaciteit brengt en de organisatie hier iets voor terug wil geven.
Materieel aspect = geld
Immaterieel aspect = goede contacten, werkzekerheid, zelfstandigheid, status en
waardering.
Mensen/groepen hebben verschillende belangen. Omdat een bedrijf een bepaald aantal
middelen ter beschikking heeft kan niet elk belang gehonoreerd worden. Dit is een vorm van
schaarste.
Conglomeraat van partijen = mensen binnen een bedrijf hebben deels verschillende en
deels dezelfde belangen. Niet iedereen kan altijd tevreden zijn.
Zo’n organisatie is op te vatten als een sociaal-politiek systeem. Sociaal omdat het gaat om
mensen die een samenwerkingsverband aangaan.
Politiek omdat alle groepen invloed uitoefenen op de besluiten die in het bedrijf genomen
worden.
Om de meerderheid en zo meer macht te krijgen binnen een bedrijf, gaat het bedrijf
coalities aan met andere groepen. Coalities kunnen, afhankelijk van de zaak waarover beslist
moet worden, wisselen van samenstelling.
2
, Bereidheid om samen te blijven werken hangt samen met de relatie tussen de geleverde
prestatie en de ontvangen vergoeding.
§1.4 het bedrijf als open systeem
Een systeem bestaat uit een verzameling elementen en hun onderlinge relaties. (Afdeling,
bedrijf)
Wat tot een systeem behoort + welke elementen daarin onderscheiden worden, wordt
bepaald door de keuze van de beschouwer (deze staan niet vast).
VB. je neemt de organisatie als systeem en de afdelingen als elementen. Dit is het
geval als men kijkt naar het functioneren van de afdelingen en hun onderlinge afstemming.
OF de afdeling als systeem en de medewerkers als element.
Systemen functioneren in een omgeving.
Is een afdeling een systeem, dan vormen de andere afdelingen in de organisatie de
omgeving.
VB. in een restaurant vormen de keuken en de bar de omgeving.
Omgeving van een systeem bestaat uit: alles wat zich buiten het systeem bevindt, maar waar
het systeem wel mee verbonden is.
Systeemgrens = scheiding tussen het systeem en de omgeving. (Deze grens is niet altijd
hetzelfde).
Gesloten systeem = gedrag van het systeem is te verklaren zonder de omgeving daarin te
betrekken.
Open systeem = gedrag van het systeem is slechts te verklaren door de omgeving in de
beschouwing te betrekken. (Dit is bij mensen, afdelingen en organisaties als systemen het
geval).
VB. het gedrag van mensen is voor een groot deel slechts te verklaren door rekening
te houden met de situatie waarin ze zich bevinden.
Bedrijven zijn open systemen.
Bij een open systeem is er sprake van invoer, doorvoer (transformatie) en uitvoer.
Om te kunnen produceren, heeft een systeem (bedrijf, afdeling) invoer nodig van bijv.
informatie en materialen (kennis, energie, grondstoffen, mensen etc.) à informatie en
materialen worden getransformeerd tot producten of diensten à uitgevoerd naar de
afnemers.
Bij een open systeem wordt gebruik gemaakt van feedback. Uitvoer van het systeem en de
reacties die dat oplevert, geeft informatie over de werking van het systeem.
Wat feedback voor een bedrijf vormt:
- Hoeveelheid verkochte goederen
- Inkomsten die de verkoop oplevert
Positieve feedback = als de inkomsten voldoende zijn en het bedrijf op dezelfde wijze kan
blijven functioneren.
3
