Werkt werk? Het negatieve verband tussen werk en crimineel gedrag bij
mannen tot 32 jaar
“Bied jongeren perspectief op werk en onderwijs”, het is één van de speerpunten
binnen het beleid omtrent criminaliteitspreventie van de Rijksoverheid. De
Nederlandse overheid hecht voornamelijk bij jongeren en jongvolwassenen
waarde aan vroegtijdig ingrijpen met werk en onderwijs. Dit kan voorkomen dat
zij op het criminele pad belanden (Rijksoverheid, z.d.). Maar in welke mate is er
daadwerkelijk een directe relatie tussen het hebben van werk en crimineel
gedrag en is dit leeftijdsgebonden? Antwoorden op dit vraagstuk zouden kunnen
bijdragen aan een effectieve invulling van criminaliteitspreventie in de praktijk.
Daarom zijn deze vragen over het negatieve verband tussen werk en
criminaliteit ook binnen de criminologie zowel op theoretische als empirische
basis onderwerp van studies geweest. Criminaliteit kan plaatsvinden op en
voortkomen uit werk (Van Erp, Van der Geest, Huisman & Verbruggen, 2011),
maar kan werk criminaliteit ook verminderen? Merton (1938) en Sampson en
Laub (1993) hebben dit uitgewerkt in theoretische studies. Daarnaast hebben
empirische onderzoeken gezorgd voor ondersteunende bevindingen bij deze
theorieën (Uggen & Wakefield, 2008).
Door theoretische studies en empirische studies met elkaar in verband te
brengen, kan de criminaliteitsremmende werking van werk overzichtelijk worden
gemaakt. Overeenkomstig de gerichtheid van de overheid op jongeren, zal deze
paper betrekking hebben op mensen in de leeftijd tot 32 jaar. Om
sekseverschillen buiten beschouwing te kunnen laten, richt de paper zich op
mannen. Dit zal worden gedaan aan de hand van de volgende onderzoeksvraag:
“In hoeverre kan werk een preventieve functie hebben ten aanzien van het
plegen van crimineel gedrag door mannen tot 32 jaar?”
In deze literatuurstudie zal een onderscheid worden gemaakt tussen twee
verschillende aspecten die het hebben van werk met zich meebrengt. In de
eerste paragraaf zal het gaan over het financiële aspect. In de tweede paragraaf
wordt het sociale aspect besproken. Tot slot volgt in paragraaf 3 de conclusie.
Het financiële aspect van werk
Inkomen, loon en salaris, het zijn de meest voorkomende begrippen die
betrekking hebben op het financiële aspect van werk. Werkenden kunnen met
hun verdiende salaris voorzien in hun levensonderhoud en zodoende een mate
van welvaart bereiken. Hierdoor zijn zij minder genoodzaakt om dit op een
0
, alternatieve en mogelijk criminele wijze te bereiken. Op deze manier zou het
salaris remmend kunnen werken op crimineel gedrag. De rationele of
economische keuze theorie richt zich op deze functie van werk ten aanzien van
criminaliteit. Hierbij wordt crimineel gedrag gezien als een rationele keuze op
basis van een economisch uitgangspunt (Becker, 1968).
Merton (1938) werkte dit verband tussen inkomen en delinquent gedrag uit
in zijn strain-theorie, waar de verhouding tussen ‘beschikbare middelen’
(inkomen) en culturele doeleinden of ambities centraal staat. Een laag inkomen
in relatie met hoge ambities kan leiden tot spanning in de verhouding, maar een
hoger inkomen kan deze spanning verminderen. Hierdoor hoeft een persoon
geen criminele handelingen te verrichten om de ambities te verwezenlijken
(Merton, 1938). Theoretisch gezien kan het financiële deel van het hebben van
werk dus remmend werken op criminaliteit. Maar kan het verband tussen
economische situatie en criminaliteit ook worden aangetoond op basis van
empirisch onderzoek in de praktijk?
Verbruggen, Apel, van der Geest en Blokland (2013) hebben getracht dit te
doen door een groep ‘kwetsbare’ jongeren tussen de 18 en 32 jaar te volgen.
Deze jongeren zijn tijdens hun adolescentie geplaatst geweest in een justitiële
jeugdinrichting. Het onderzoek richtte zich op de vraag of inkomen uit werk en
uitkeringen, oftewel legale inkomsten, kon voorkomen dat deze ‘kwetsbare’
jongeren andere illegale middelen gingen zoeken om zichzelf te onderhouden. Er
werd gebruik gemaakt van fixed effects-modellen, waardoor mogelijke selectie-
effecten, zoals persoonlijkheidskenmerken, werden geminimaliseerd. Mannen en
vrouwen werden afzonderlijk bestudeerd. Uit dit onderzoek bleek dat het hebben
van werk en het ontvangen van een uitkering bij mannen leidt tot een
significante afname in het aantal veroordelingen voor ernstige delicten. Waar het
hebben van werk samenhangt met een afname van 64% in het aantal
veroordelingen is dat voor uitkeringen 39% (Verbruggen et al., 2013).
Verbruggen et al. (2013) toetsen in dit onderzoek de theorie van Merton
(1938) door te kijken naar de rol van werk en uitkeringen bij crimineel gedrag.
Beide bronnen van inkomen lijken voor mannen een rol te spelen bij het wel of
niet plegen van criminaliteit. Uit de berekende percentages zou het in de strain-
theorie veronderstelde negatieve verband tussen inkomen en
criminaliteitsniveau kunnen worden afgeleid. Maar er is enige voorzichtigheid
geboden, omdat het in dit onderzoek gaat om ernstige criminaliteit en
geregistreerde cijfers over het aantal veroordelingen. Dit zou een onderschatting
1
mannen tot 32 jaar
“Bied jongeren perspectief op werk en onderwijs”, het is één van de speerpunten
binnen het beleid omtrent criminaliteitspreventie van de Rijksoverheid. De
Nederlandse overheid hecht voornamelijk bij jongeren en jongvolwassenen
waarde aan vroegtijdig ingrijpen met werk en onderwijs. Dit kan voorkomen dat
zij op het criminele pad belanden (Rijksoverheid, z.d.). Maar in welke mate is er
daadwerkelijk een directe relatie tussen het hebben van werk en crimineel
gedrag en is dit leeftijdsgebonden? Antwoorden op dit vraagstuk zouden kunnen
bijdragen aan een effectieve invulling van criminaliteitspreventie in de praktijk.
Daarom zijn deze vragen over het negatieve verband tussen werk en
criminaliteit ook binnen de criminologie zowel op theoretische als empirische
basis onderwerp van studies geweest. Criminaliteit kan plaatsvinden op en
voortkomen uit werk (Van Erp, Van der Geest, Huisman & Verbruggen, 2011),
maar kan werk criminaliteit ook verminderen? Merton (1938) en Sampson en
Laub (1993) hebben dit uitgewerkt in theoretische studies. Daarnaast hebben
empirische onderzoeken gezorgd voor ondersteunende bevindingen bij deze
theorieën (Uggen & Wakefield, 2008).
Door theoretische studies en empirische studies met elkaar in verband te
brengen, kan de criminaliteitsremmende werking van werk overzichtelijk worden
gemaakt. Overeenkomstig de gerichtheid van de overheid op jongeren, zal deze
paper betrekking hebben op mensen in de leeftijd tot 32 jaar. Om
sekseverschillen buiten beschouwing te kunnen laten, richt de paper zich op
mannen. Dit zal worden gedaan aan de hand van de volgende onderzoeksvraag:
“In hoeverre kan werk een preventieve functie hebben ten aanzien van het
plegen van crimineel gedrag door mannen tot 32 jaar?”
In deze literatuurstudie zal een onderscheid worden gemaakt tussen twee
verschillende aspecten die het hebben van werk met zich meebrengt. In de
eerste paragraaf zal het gaan over het financiële aspect. In de tweede paragraaf
wordt het sociale aspect besproken. Tot slot volgt in paragraaf 3 de conclusie.
Het financiële aspect van werk
Inkomen, loon en salaris, het zijn de meest voorkomende begrippen die
betrekking hebben op het financiële aspect van werk. Werkenden kunnen met
hun verdiende salaris voorzien in hun levensonderhoud en zodoende een mate
van welvaart bereiken. Hierdoor zijn zij minder genoodzaakt om dit op een
0
, alternatieve en mogelijk criminele wijze te bereiken. Op deze manier zou het
salaris remmend kunnen werken op crimineel gedrag. De rationele of
economische keuze theorie richt zich op deze functie van werk ten aanzien van
criminaliteit. Hierbij wordt crimineel gedrag gezien als een rationele keuze op
basis van een economisch uitgangspunt (Becker, 1968).
Merton (1938) werkte dit verband tussen inkomen en delinquent gedrag uit
in zijn strain-theorie, waar de verhouding tussen ‘beschikbare middelen’
(inkomen) en culturele doeleinden of ambities centraal staat. Een laag inkomen
in relatie met hoge ambities kan leiden tot spanning in de verhouding, maar een
hoger inkomen kan deze spanning verminderen. Hierdoor hoeft een persoon
geen criminele handelingen te verrichten om de ambities te verwezenlijken
(Merton, 1938). Theoretisch gezien kan het financiële deel van het hebben van
werk dus remmend werken op criminaliteit. Maar kan het verband tussen
economische situatie en criminaliteit ook worden aangetoond op basis van
empirisch onderzoek in de praktijk?
Verbruggen, Apel, van der Geest en Blokland (2013) hebben getracht dit te
doen door een groep ‘kwetsbare’ jongeren tussen de 18 en 32 jaar te volgen.
Deze jongeren zijn tijdens hun adolescentie geplaatst geweest in een justitiële
jeugdinrichting. Het onderzoek richtte zich op de vraag of inkomen uit werk en
uitkeringen, oftewel legale inkomsten, kon voorkomen dat deze ‘kwetsbare’
jongeren andere illegale middelen gingen zoeken om zichzelf te onderhouden. Er
werd gebruik gemaakt van fixed effects-modellen, waardoor mogelijke selectie-
effecten, zoals persoonlijkheidskenmerken, werden geminimaliseerd. Mannen en
vrouwen werden afzonderlijk bestudeerd. Uit dit onderzoek bleek dat het hebben
van werk en het ontvangen van een uitkering bij mannen leidt tot een
significante afname in het aantal veroordelingen voor ernstige delicten. Waar het
hebben van werk samenhangt met een afname van 64% in het aantal
veroordelingen is dat voor uitkeringen 39% (Verbruggen et al., 2013).
Verbruggen et al. (2013) toetsen in dit onderzoek de theorie van Merton
(1938) door te kijken naar de rol van werk en uitkeringen bij crimineel gedrag.
Beide bronnen van inkomen lijken voor mannen een rol te spelen bij het wel of
niet plegen van criminaliteit. Uit de berekende percentages zou het in de strain-
theorie veronderstelde negatieve verband tussen inkomen en
criminaliteitsniveau kunnen worden afgeleid. Maar er is enige voorzichtigheid
geboden, omdat het in dit onderzoek gaat om ernstige criminaliteit en
geregistreerde cijfers over het aantal veroordelingen. Dit zou een onderschatting
1
